Luật Dầu khí (sửa đổi) được Quốc hội thông qua với 473/475 đại biểu có mặt tán thành, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật tập trung vào việc tăng phân cấp, phân quyền trong hoạt động dầu khí, quy định cơ chế xử lý các khoản chi phí PVN thực hiện thay nghĩa vụ của Nhà nước, đồng thời bổ sung khung pháp lý đối với thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ carbon và năng lượng ngoài khơi.
Tăng phân cấp, phân quyền trong hoạt động dầu khí
Sáng 23/8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi). Báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo luật đã được chỉnh lý các quy định về hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp, đồng thời bảo đảm duy trì hiệu lực các quy định sửa đổi liên quan đến Luật Thuế tài nguyên nhằm tránh khoảng trống pháp lý.
Luật quy định, nhà thầu ký hợp đồng dầu khí đã được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục thực hiện theo hợp đồng dầu khí và giấy chứng nhận đăng ký đầu tư đã được cấp.
Các đề án, báo cáo, kế hoạch, chương trình dầu khí đã được phê duyệt trước ngày Luật có hiệu lực tiếp tục được thực hiện theo nội dung đã được phê duyệt và không phải bổ sung các nội dung theo quy định mới.
Đối với các đề án, báo cáo, kế hoạch, chương trình, hợp đồng dầu khí đã trình cơ quan có thẩm quyền trước ngày Luật có hiệu lực, các đơn vị không phải trình lại và được thẩm định, phê duyệt theo quy định của pháp luật trước ngày Luật có hiệu lực.
Hoạt động vận hành khai thác tận thu theo cơ chế điều hành đã được phê duyệt trước thời điểm Luật có hiệu lực cũng tiếp tục thực hiện theo quyết định đã ban hành và quy định pháp luật trước đó.
Một nội dung đáng chú ý của Luật là quy định cơ chế, quy trình phối hợp để hoạt động dầu khí được vận hành sau khi phân quyền, phân cấp cho Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), đặc biệt đối với các chuỗi dự án mỏ đồng bộ trên đất liền và biển.
Luật đồng thời quy định nguyên tắc xác định trách nhiệm và cơ chế kiểm soát, xử lý các khoản chi phí khi PVN thực hiện thay nghĩa vụ của Nhà nước. Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện trong việc rà soát danh mục, số liệu xử lý các khoản chi phí tồn đọng trước khi Luật Dầu khí năm 2022 có hiệu lực.
Theo MBS Research, Luật Dầu khí 2022 sau hơn 3 năm triển khai đã bộc lộ một số điểm nghẽn về phân cấp, phân quyền, khiến tiến độ phê duyệt các dự án phát triển mỏ kéo dài. Cuối tháng 10/2025, Chính phủ ban hành Nghị quyết 66.6/2025/NQ-CP, giao PVN thực hiện một phần nhiệm vụ, quyền hạn trước đây thuộc Bộ Công Thương.
Luật Dầu khí sửa đổi tiếp tục luật hóa và mở rộng cơ chế phân quyền này. Theo đó, PVN được giao thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh một số nội dung hợp đồng dầu khí và cấp, điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trên cơ sở ý kiến thẩm định của Bộ Công Thương.
Các nội dung này gồm đề cương chi tiết, dự toán chi phí đề án điều tra cơ bản dầu khí sử dụng vốn ngoài ngân sách; kế hoạch và kết quả lựa chọn nhà thầu ký hợp đồng dầu khí; nội dung hợp đồng dầu khí và điều chỉnh hợp đồng.
Đối với những quyết định làm thay đổi đáng kể trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí thu hồi hoặc nghĩa vụ tài chính của Nhà nước, Bộ Công Thương hoặc Thủ tướng Chính phủ vẫn giữ thẩm quyền theo quy định.
Quy định rõ hơn vai trò của PVN và xử lý chi phí tồn đọng
Luật quy định PVN có quyền ký thỏa thuận với tổ chức ngoài cơ quan, doanh nghiệp nhà nước chủ trì thực hiện đề án điều tra cơ bản về dầu khí; quản lý, giám sát việc thực hiện các thỏa thuận liên quan đến khai thác thông tin, dữ liệu và kết quả điều tra cơ bản về dầu khí.
PVN cũng có quyền ký hợp đồng dầu khí với các tổ chức, cá nhân để tiến hành hoạt động dầu khí; quản lý, giám sát thực hiện hợp đồng; phê duyệt chương trình hoạt động và ngân sách hoạt động hằng năm; kiểm toán hoạt động dầu khí theo quy định của hợp đồng và pháp luật liên quan.
Tập đoàn được phê duyệt các đề án, báo cáo, kế hoạch, chương trình, đề xuất về hoạt động dầu khí do nhà thầu trình; giám sát công tác thiết kế, xây dựng công trình dầu khí.
Đối với sản phẩm dầu khí, PVN được tổ chức bán phần sản phẩm của Nhà nước và được phép bán chung sản phẩm này với các nhà thầu khác trong hợp đồng dầu khí theo quy định.
PVN cũng được quản lý, điều hành hoạt động dầu khí; thực hiện khai thác tận thu và đầu tư bổ sung để khai thác tài nguyên đối với mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí khai thác tận thu; đồng thời theo dõi, sử dụng tài sản liên quan đến việc tiếp nhận quyền lợi tham gia của nhà thầu, tiếp nhận mỏ, cụm mỏ, lô dầu khí.
Một số nội dung chính của Luật dầu khí sửa đổi
Theo MBS Research, một trong những thay đổi đáng chú ý về tài chính nằm ở Điều 60 và khoản 5 Điều 62. Các quy định này xác lập nguyên tắc xử lý những khoản chi phí PVN thực hiện thay nghĩa vụ của nước chủ nhà, bao gồm các khoản phát sinh trước khi Luật Dầu khí 2022 có hiệu lực nhưng chưa được xử lý.
Cơ chế mới được đánh giá là tạo cơ sở pháp lý để PVN quyết toán các khoản chi phí đã thực hiện thay Nhà nước. Tuy nhiên, việc xử lý vẫn phải thực hiện thông qua báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền và kiểm tra, kiểm toán theo quy định.
Bổ sung khung pháp lý cho CCS và năng lượng ngoài khơi
Một điểm mới khác của Luật Dầu khí sửa đổi là lần đầu đưa hoạt động thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) và năng lượng ngoài khơi vào khung pháp lý cấp luật.
Báo cáo giải trình của Chính phủ cho biết Chính phủ tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, thống nhất với sự cần thiết tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện khung pháp lý đối với thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ carbon; các dự án CCS độc lập và dự án năng lượng ngoài khơi độc lập.
Mục tiêu là bảo đảm khung pháp lý tổng thể, đồng bộ, dài hạn và khả thi. Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ chỉ đạo, phân công nhiệm vụ xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến CCS và năng lượng ngoài khơi độc lập.
Theo MBS Research, việc đưa CCS và năng lượng ngoài khơi vào khung pháp lý cấp luật giúp PVN có cơ sở để mở rộng hoạt động trên nền tảng hạ tầng và dữ liệu dầu khí hiện có. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào tiến độ ban hành các nghị định, thông tư hướng dẫn.
Luật cũng bổ sung chính sách ưu đãi, khuyến khích phát triển các mỏ nhỏ, mỏ cận biên ở vùng nước sâu, xa bờ và khuyến khích đầu tư khoa học - công nghệ nhằm gia tăng hệ số thu hồi dầu.
Theo đánh giá của MBS Research, các quy định này nhằm tạo điều kiện khai thác những mỏ cận biên hiện chưa đạt hiệu quả kinh tế, qua đó góp phần duy trì sản lượng khai thác trong nước trong bối cảnh các mỏ lớn truyền thống đã suy giảm.
Về tác động đối với doanh nghiệp dầu khí, MBS Research đánh giá nhóm cổ phiếu dầu khí thượng nguồn như PVS và PVD là những nhóm hưởng lợi rõ nét và trực tiếp từ việc tiến độ phê duyệt dự án được rút ngắn và khối lượng công việc từ các dự án lớn như Lô B - Ô Môn và Lạc Đà Vàng được đẩy nhanh.
Trung Anh