Bảo hiểm tiền gửi được xem là “tấm lá chắn cuối cùng” bảo vệ quyền lợi người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tín dụng mất khả năng chi trả hoặc phá sản. Hiện nay, Luật Bảo hiểm tiền gửi đang được sửa đổi nhằm tăng cường năng lực và hiệu quả hoạt động của tổ chức này.
Mở rộng và đa dạng hóa danh mục đầu tư của bảo hiểm tiền gửi
Một trong những điểm đáng chú ý trong dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi là việc mở rộng hoạt động đầu tư của tổ chức này, nhằm cân bằng giữa yếu tố an toàn và khả năng sinh lời, từ đó gia tăng nguồn lực cho quỹ dự phòng.
Đại biểu Nguyễn Hải Nam (TP. Huế) cho biết, quỹ bảo hiểm tiền gửi hiện đã vượt mốc 100.000 tỷ đồng. “Đảm bảo an toàn là ưu tiên hàng đầu, nhưng với khối lượng tiền lớn như vậy, nếu có cơ chế đầu tư hiệu quả hơn, quỹ có thể sinh lời nhiều hơn và tạo thêm nguồn lực để bảo vệ người gửi tiền,” ông Nam nhấn mạnh.
Theo ông, lãi suất gửi tiết kiệm hiện tại tại các ngân hàng khoảng 6–6,5%/năm. Nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng với khối lượng hơn 100.000 tỷ đồng, chỉ cần nâng hiệu quả đầu tư từ 2% lên 3% đã tạo ra chênh lệch rất đáng kể, giúp Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam tăng khả năng tái tạo nguồn lực phục vụ người gửi tiền tốt hơn.
Theo Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012, quỹ hiện chỉ được sử dụng nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi để mua trái phiếu chính phủ, tín phiếu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và gửi tiền tại NHNN.
Tuy nhiên, dự thảo sửa đổi mở rộng danh mục đầu tư, cho phép Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam mua bán trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi do các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước hoặc ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước trên 50% phát hành; gửi tiền tại các ngân hàng này; và thực hiện các hoạt động đầu tư khác theo quy định của Chính phủ.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, việc mở rộng danh mục đầu tư này hoàn toàn phù hợp với Quyết định 1660/QĐ-TTg ngày 30/12/2022 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chiến lược phát triển bảo hiểm tiền gửi đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Chiến lược này đặt mục tiêu tăng cường năng lực tài chính bằng cách đa dạng hóa hình thức và danh mục đầu tư, nâng cao hiệu quả vận hành của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.
Trên thế giới, các mô hình bảo hiểm tiền gửi tiêu biểu như FDIC tại Mỹ hay CDIC tại Canada hoạt động theo chuẩn mực quốc tế, với cơ chế quản trị công khai, minh bạch và quản trị rủi ro hiệu quả. Đại biểu Nguyễn Hải Nam nhận định, dự thảo Luật sửa đổi hướng tới việc chuyển Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam thành Công ty TNHH một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn là bước đi đúng, nhưng cần quy định rõ ràng cơ chế quản trị để đảm bảo vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững.
Bảo hiểm tiền gửi được xem là “tấm lá chắn cuối cùng” bảo vệ quyền lợi người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tín dụng mất khả năng chi trả hoặc phá sản.
An toàn vẫn là ưu tiên hàng đầu
Dù Dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi) mở rộng một số hình thức đầu tư của tổ chức bảo hiểm tiền gửi, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nhấn mạnh, việc này được thực hiện theo nguyên tắc thận trọng, chỉ tập trung vào các hình thức đầu tư an toàn, rủi ro thấp.
Phó Thống đốc NHNN Đoàn Thái Sơn cho biết, nguyên tắc quan trọng nhất khi thiết kế Dự thảo Luật là đảm bảo an toàn. “Quỹ bảo hiểm tiền gửi tồn tại để thực hiện nghĩa vụ chi trả khi phát sinh và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền. Sinh lời chỉ là nguyên tắc thứ hai,” ông Sơn nhấn mạnh.
Ông Sơn cũng chia sẻ, trước đây, Luật Bảo hiểm tiền gửi quá tập trung vào yếu tố an toàn. Trong Dự thảo sửa đổi, cơ chế đã được cân bằng hơn giữa an toàn và hiệu quả, cho phép mở rộng danh mục đầu tư cũng như đối tượng được đầu tư.
Tuy nhiên, lãnh đạo NHNN khẳng định, an toàn vẫn là ưu tiên số một. Vì vậy, Dự thảo luật bổ sung các quy định cụ thể để kiểm soát rủi ro trong hoạt động đầu tư, gồm: Thống đốc NHNN hướng dẫn phương thức đầu tư và quy trình quản lý rủi ro; tổ chức bảo hiểm tiền gửi xác định tiêu chí danh mục, cơ cấu và từng khoản đầu tư, đồng thời thực hiện kiểm soát và quản lý rủi ro nghiêm ngặt.
Cùng với việc mở rộng danh mục đầu tư, Dự thảo Luật Bảo hiểm tiền gửi (sửa đổi) cũng bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của bảo hiểm tiền gửi trong việc đảm bảo an toàn hệ thống.
Theo đó, Dự thảo đề xuất cho phép bảo hiểm tiền gửi chi trả quyền lợi cho người gửi tiền sớm hơn, thay vì phải chờ đến khi tổ chức tín dụng tuyên bố phá sản. Bên cạnh đó, tổ chức bảo hiểm tiền gửi còn được phép thực hiện các khoản cho vay đặc biệt cho tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi trong các trường hợp được can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt, bị rút tiền hàng loạt, hoặc để triển khai phương án phục hồi và chuyển giao bắt buộc.
Trong trường hợp xảy ra sự cố hoặc khủng hoảng có nguy cơ đe dọa an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, bảo hiểm tiền gửi sẽ trực tiếp tham gia xử lý và hỗ trợ khắc phục, góp phần duy trì ổn định và bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền.
Thanh Cao