Ngành vận tải biển toàn cầu đang trải qua một giai đoạn bất thường khi mùa cao điểm vẫn chưa đến nhưng giá cước lại tăng cao đột biến. Giá vận tải biển tăng vọt khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn.
Giá cước cao đột biến
Theo ghi nhận từ ngày 25/4 đến 13/6, chỉ số World Container Index (8 tuyến vận tải chính trên thế giới) đã tăng 77,4%, lên 4.801 USD/container 40ft. Nếu nhìn rộng từ đáy ngày 23/11/2023 tới nay, giá cước vận tải thế giới đã tăng 247%. Trong đó, đà tăng mạnh đến từ các tuyến như Thượng Hải (Trung Quốc) đến Rotterdam (Hà Lan); Thượng Hải đến Los Angeles (Mỹ); Thượng Hải đến Genoa (Italy); Thượng Hải đến New York (Mỹ) …
Còn theo dữ liệu từ sàn giao dịch logistics quốc tế Phaata, giá cước tuyến TP.HCM đi Mỹ đang tăng mạnh. Trong khi đó, chỉ số container thế giới của Drewry (WCI) tăng 12% lên 4.716 USD/container 40 feet trong tuần từ ngày 30-5 tới 6-6 và tăng 181% so với cùng kỳ năm ngoái. Từ Thượng Hải đến Genoa, giá cước đã tăng 17% ở mức 6.664 USD/container 40 feet. Giá cước từ Thượng Hải đến New York tăng 6% lên 7.214 USD/container 40 feet.
Nguyên nhân tác đông giá cước từ ảnh hưởng cuộc khủng hoảng Biển Đỏ đang diễn ra ở kênh đào Panama và những dấu hiệu leo thang trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung.
Việc định tuyến lại các tàu từ Biển Đỏ qua Mũi Hảo Vọng đã gây ra tình trạng thiếu công suất, tắc nghẽn cảng ngày càng tăng và nhu cầu tăng cao. Tất cả đều góp phần thúc đẩy sự gia tăng đột biến về giá vận chuyển container giao ngay trên các tuyến đường chính.
Còn theo một số doanh nghiệp, do chính phủ Mỹ có kế hoạch áp mạnh thuế lên nhiều loại hàng hóa có xuất xứ từ Trung Quốc từ đầu tháng 8 tới, nên các nhà xuất khẩu Trung Quốc và nhà nhập khẩu Mỹ muốn "chạy deadline", đẩy nhanh việc xuất nhập khẩu trước tháng 8 để né thuế. Họ sẵn sàng trả cước vận tải cao hơn để giữ chỗ, chiếm container trước. Hiện, lượng hàng hóa của các nhà xuất khẩu Trung Quốc đang dồn tại cảng Singapore khá lớn, ước khoảng 26% sức chở container toàn cầu đang bị kẹt tại khu vực này.
Hiện tại, các nhà xuất khẩu Trung Quốc bắt đầu vận chuyển hàng hóa do người mua phương Tây đặt hàng vào dịp Giáng sinh và năm mới vào tháng 7. Tuy nhiên, mọi việc đang trở nên rắc rối hơn sau khi Tổng thống Mỹ Joe Biden công bố vào tháng trước kế hoạch áp thuế đối với hàng hóa trị giá 18 tỷ USD của Trung Quốc, bao gồm xe điện, linh kiện pin và pin mặt trời. Mặc dù các mức thuế này vẫn chưa có hiệu lực, nhưng thông báo này đã thúc đẩy các nhà xuất nhập khẩu hành động nhanh chóng để tránh thuế cao.
Theo các chuyên gia nhận định, thị trường vận tải biển hiện đang rơi vào khủng hoảng khó khăn hơn cả thời điểm Covid-19. Lượng container đang chờ để rời khỏi cảng này quá lớn. Trên thực tế, tình trạng không có tàu nên giá cước tăng đột biến lại xuất hiện, gấp 2 - 2,5 lần so với 2 tháng trước.
Việc giá cước vận tải thế giới tăng cao do sự kết hợp giữa nhu cầu gia tăng và năng lực hạn chế. Mặc dù mức tăng giá có thể không đạt đến mức cực đoan như thời đại đại dịch, nhưng rất có thể vẫn có thể tác động đáng kể đến thị trường.
Doanh nghiệp xuất khẩu "còng lưng" gánh thêm chi phí
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), giá cước vận tải biển tăng mạnh từ đầu năm đến nay và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Đặc biệt, trong vòng 1 tháng gần đây, giá cước tăng đột biến và tăng cao hơn so với với đầu năm.
Diễn biến này không chỉ khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn khi chi phí bị đội lên cao mà còn đối diện với nhiều rủi ro, bị phạt hợp đồng nếu chậm trễ trong giao hàng.
Đại diện Hiệp hội Đại lý môi giới dịch vụ Hàng hải cũng cho biết, trước đây các hãng tàu báo giá cước cho thời gian 15 ngày đến một tháng thì nay chỉ báo giá theo tuần, thậm chí có thể thay đổi ngay trong ngày. Đơn vị này tính toán, với mức tăng ngưỡng 10-15%, doanh nghiệp phải trả thêm 10-15 USD/ container.
"Với số lượng 15 triệu container, số lượng tăng thêm là khủng khiếp", đại diện hiệp hội nhấn mạnh.
Chi phí vận chuyển hiện chiếm 15% giá thành sản phẩm, nhưng hiện các doanh nghiệp Việt gần như không có sự lựa chọn. Bởi về vận tải biển quốc tế, đội tàu biển Việt Nam hiện chỉ đang đảm nhận vận chuyển khoảng 10% thị phần, chủ yếu vận tải các tuyến gần như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và khu vực Đông Nam Á. Hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang các thị trường lớn như Mỹ, EU... phụ thuộc vào hãng tàu nước ngoài.
Trước thực trạng trên, các chuyên gia kinh tế khuyên doanh nghiệp nên dừng đặt tàu để nghe ngóng tình hình nếu không bị áp lực xuất khẩu. Hơn thế nữa, hiện các hãng tàu lớn trên thế giới đều không còn chỗ trống hoặc tăng giá, vì vậy doanh nghiệp cũng không có sự lựa chọn nào khác.
Cũng theo dự báo của các chuyên gia, tình hình thị trường cho thấy, cước vận tải biển sẽ neo ở mức cao sang hết quý 3 năm nay. Do đó, các doanh nghiệp xuất khẩu nên nỗ lực tìm cách giảm bớt chi phí giá cước tàu. Trong đó, phương án tìm nhà cung cấp thay thế tạm thời nhưng không có nguy cơ mất đơn hàng để tạm thời không gánh một chi phí lớn về giá cước phí.
Thậm chí, chúng ta có thể tính đến phương án dồn hàng xuất khẩu vận chuyển bằng máy bay hoặc có thể sẽ phải tạm ngưng xuất khẩu với những đơn hàng kém quan trọng, hoặc xin giãn thời gian giao hàng...
Nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp
Trước biến động về giá cước vận tải container bằng đường biển, Bộ GTVT đã chỉ đạo Cục Hàng hải Việt Nam làm việc với các doanh nghiệp cảng, hiệp hội, hãng tàu, đại lý để kiểm tra tình hình thực hiện giá dịch vụ tại cảng biển, giá vận tải container, phụ thu ngoài giá dịch vụ tại cảng, thị trường container rỗng... Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Qua các cuộc làm việc, Cục Hàng hải Việt Nam đã chỉ đạo các cảng vụ hàng hải, doanh nghiệp cảng biển đẩy nhanh tốc độ giải phóng hàng, giảm thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho tàu, thuyền hàng hóa thông qua cảng biển.
Các hiệp hội ngành hàng được đề nghị nâng cao vai trò, tập hợp các doanh nghiệp thành viên cùng xây dựng kế hoạch sản xuất, kế hoạch vận tải, làm cơ sở ký kết hợp đồng dài hạn với hãng tàu, giảm thiểu tối đa tác động của giá cước…
Còn theo Bộ Công thương, doanh nghiệp nên tính đến cả phương án huyển hướng xuất khẩu sang những thị trường thuận lợi hơn, gần kề hơn như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN... Về vấn đề này, ông Hồ Quốc Lực - Chủ tịch HĐQT công ty CP thực phẩm Sao Ta thông tin , đối với cước vận tải biển đi Bắc Mỹ, Tây Âu tăng giá 100% so với thời kỳ thấp điểm, trong khi các tuyến đi Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia giá ổn định hơn.
Cục Hàng hải Việt Nam cũng vừa có văn bản yêu cầu các đơn vị tăng cường giám sát các doanh nghiệp kinh doanh vận tải biển cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa container bằng đường biển thực hiện niêm yết giá và phụ thu ngoài giá dịch vụ vận chuyển hàng hóa container bằng đường biển (giá và phụ thu ngoài giá).
Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh khuyến nghị các doanh nghiệp xuất, nhập khẩu tiếp tục theo dõi sát tình hình, diễn biến trên Biển Đỏ, từ đó, chủ động lên phương án thích hợp, trao đổi với đối tác mua hàng; trong trường hợp cần thiết có thể kéo dài thời gian đóng và giao nhận hàng hóa. Đây là giải pháp tình thế nhằm thích ứng nhanh chóng với tình hình khủng hoảng đang xảy ra. “Doanh nghiệp cần đẩy mạnh tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới.
Việc này nhằm giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường nhất định; đồng thời, tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp nội ngành để chia sẻ chi phí vận tải, đàm phán giá cước vận tải tốt hơn với các hãng tàu; tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, nhất là nâng cao chất lượng sản phẩm. Doanh nghiệp cũng cần đẩy mạnh áp dụng khoa học-công nghệ để giảm giá thành sản xuất, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm trên thương trường; đẩy mạnh áp dụng các giải pháp logistics hiệu quả, tận dụng các chính sách hỗ trợ của Chính phủ để giảm thiểu tác động của việc cước vận tải biển tăng cao”, đại diện Sở Công thương cho biết.
Trung Anh