Sau giai đoạn suy giảm bởi áp lực dư cung toàn cầu và biến động giá nguyên liệu, ngành thép Việt Nam đang dần lấy lại vị thế nhờ sự hỗ trợ mạnh mẽ từ đầu tư công, hồi phục bất động sản và chính sách phòng vệ thương mại.
Dư cung toàn cầu kéo dài, Việt Nam tận dụng cơ hội từ nội lực
Báo cáo cập nhật ngành thép mới nhất của Agriseco Research cho thấy ngành thép thế giới tiếp tục đối mặt với tình trạng dư cung kéo dài. Theo Hiệp hội Thép Thế giới (World Steel), sản lượng toàn cầu trong 9 tháng đầu năm 2025 đạt 1,37 tỷ tấn, giảm 1,6% so với cùng kỳ. Trung Quốc – chiếm tới 55% nguồn cung thế giới – giảm sản lượng 2,9% do siết chặt công suất để giảm dư thừa và đáp ứng mục tiêu “xanh hóa” sản xuất, trong khi nhu cầu trong nước yếu vì bất động sản và hạ tầng chững lại. Thêm vào đó, biên lợi nhuận giảm và áp lực thuế quốc tế khiến nhiều nhà máy cắt giảm sản lượng.
Theo OECD, từ năm 2025–2027, công suất sản xuất thép toàn cầu dự kiến tăng thêm 165 triệu tấn (tương đương 6,7% so với hiện tại), chủ yếu đến từ châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ. Trong khi đó, nhu cầu thép toàn cầu tăng chậm, chỉ khoảng 0,7%/năm đến 2030, khiến tình trạng dư thừa nguồn cung ngày càng nghiêm trọng. Tỷ lệ sử dụng công suất có thể giảm xuống quanh 70%, gây áp lực lên giá thép và lợi nhuận ngành, vốn đã suy yếu mạnh từ sau đỉnh năm 2021.
Bên cạnh đó, nhiều nước gia tăng hàng rào thuế quan do dư cung và xuất khẩu giá rẻ từ châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, khiến thương mại thép toàn cầu thêm căng thẳng. Cụ thể, Mỹ áp thuế 50% theo Đạo luật Section 232 từ ngày 04/6/2025, trong khi Anh và nhiều nước Mỹ Latinh mở rộng biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp.
Trong bức tranh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng ổn định, nhờ nhu cầu nội địa phục hồi mạnh mẽ và chính sách hỗ trợ sản xuất trong nước. Tổng sản lượng tiêu thụ thép trong nước 9 tháng đầu năm 2025 đạt hơn 19,5 triệu tấn, tăng 27% so với cùng kỳ, trong khi đầu tư công giải ngân hơn 440 nghìn tỷ đồng, tăng 43%. Ngành xây dựng – lĩnh vực tiêu thụ thép chủ lực – tăng trưởng 9,7% trong nửa đầu năm, với số dự án nhà ở thương mại đủ điều kiện kinh doanh đạt hơn 20.000 căn, tăng gần 50% so với cùng kỳ 2024.
Agriseco cho rằng, các biện pháp phòng vệ thương mại trong nước như thuế chống bán phá giá với thép HRC từ 23,1–28,8% (áp dụng từ tháng 7/2025) và tôn mạ từ Trung Quốc (áp dụng từ tháng 8/2025) đã giúp thị trường nội địa lấy lại cân bằng. Nhờ đó, sản lượng tiêu thụ HRC và tôn mạ trong nước tăng mạnh, trong khi nhập khẩu thép giá rẻ từ Trung Quốc giảm 25% so với cùng kỳ.
Giá thép trong nước cũng ổn định hơn so với khu vực. Trong 9 tháng đầu năm, giá thép thanh giảm 3% và thép cuộn CB240 giảm 4%, thấp hơn mức giảm của giá thép Trung Quốc, cho thấy sức cầu nội địa đang đóng vai trò “bộ đệm” hiệu quả. Biên lợi nhuận của doanh nghiệp vì thế cải thiện rõ rệt nhờ nguyên liệu đầu vào giảm nhanh hơn giá bán – khi giá than cốc trung bình giảm 27% và quặng sắt giảm 10% so với năm trước.
Đầu tư công và bất động sản tạo động lực tăng trưởng 2026
Bước sang giai đoạn 2025–2026, Agriseco Research nhận định nền kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ bởi chính sách tài khóa mở rộng và làn sóng đầu tư công quy mô lớn, trong bối cảnh chính sách tiền tệ đã gần đạt giới hạn nới lỏng sau thời gian dài duy trì lãi suất thấp. Mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 10% năm 2026 buộc Chính phủ phải đẩy mạnh chi tiêu ngân sách cho các dự án hạ tầng trọng điểm – yếu tố được xem là “đòn bẩy kép” cho ngành vật liệu xây dựng nói chung và thép nói riêng.
Theo IMARC Group, tốc độ tăng trưởng trung bình (CAGR) của ngành xây dựng Việt Nam giai đoạn 2025–2033 được dự báo đạt 7,69%/năm, cao hơn nhiều so với mức trung bình khu vực. Động lực đến từ việc đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng quốc gia như cao tốc Bắc – Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, hệ thống đường sắt đô thị, cùng hàng loạt công trình giao thông cấp vùng. Chỉ riêng trong năm 2025, vốn đầu tư công ước đạt hơn 440 nghìn tỷ đồng, tăng 43% so với cùng kỳ năm trước và mới chỉ hoàn thành khoảng 50% kế hoạch cả năm – cho thấy dư địa giải ngân lớn trong quý IV và năm 2026.
Song song với đầu tư công, thị trường bất động sản trong nước cũng đang cho thấy những tín hiệu phục hồi rõ rệt. Theo Bộ Xây dựng và CBRE Việt Nam, trong quý II/2025, số lượng dự án đủ điều kiện kinh doanh đạt 87 dự án, tương đương quy mô hơn 20.800 căn hộ, tăng 47,4% so với cùng kỳ năm 2024 và tăng 19% so với quý trước. Lượng căn hộ mở bán mới dự kiến tăng liên tục trong giai đoạn 2025–2027, với mức tăng trưởng có thể đạt 80–90%/năm tại một số khu vực trọng điểm như Hà Nội, TP.HCM, Bình Dương và Đồng Nai – nơi tập trung phần lớn các công trình hạ tầng kết nối và khu đô thị vệ tinh.
Đáng chú ý, phân khúc nhà ở xã hội, đất nền và khu công nghiệp được xem là trụ cột phục hồi chính của thị trường trong chu kỳ này. Các dự án thuộc chương trình 1 triệu căn nhà ở xã hội đang được triển khai nhanh hơn, kéo theo nhu cầu thép xây dựng tăng mạnh ở các tỉnh có tốc độ đô thị hóa cao. Agriseco đánh giá, đây là động lực then chốt giúp tiêu thụ thép nội địa duy trì đà tăng trưởng hai chữ số trong năm 2026, bù đắp cho sự suy yếu của mảng xuất khẩu.
Trái lại, kênh xuất khẩu thép được dự báo tiếp tục đối mặt nhiều thách thức trong năm tới do nhu cầu toàn cầu yếu, đặc biệt tại Trung Quốc và châu Âu, trong khi rào cản thương mại từ Mỹ và EU ngày càng khắt khe. Cước vận tải quốc tế vẫn neo cao, cộng thêm tình trạng dư cung khiến biên lợi nhuận xuất khẩu bị thu hẹp đáng kể. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp thép Việt Nam buộc phải xoay trục chiến lược, tập trung vào thị trường nội địa, nơi hưởng lợi trực tiếp từ đầu tư công, hạ tầng và bất động sản phục hồi.
Agriseco nhận định, với sự cộng hưởng của chính sách tài khóa mở rộng, nhu cầu xây dựng phục hồi và lãi suất thấp kéo dài, thị trường nội địa sẽ trở thành “động cơ chính” giúp ngành thép Việt Nam ngược dòng so với xu hướng toàn cầu. Biên lợi nhuận toàn ngành dự kiến tiếp tục cải thiện trong năm 2026, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp dẫn đầu có năng lực sản xuất HRC và thép xây dựng quy mô lớn – những sản phẩm đang được hưởng lợi trực tiếp từ chu kỳ đầu tư công và tái thiết hạ tầng.
Cổ phiếu thép trở lại vùng hấp dẫn
Sau nhịp điều chỉnh hơn 7% của VN-Index kể từ giữa tháng 10, nhóm cổ phiếu thép đã lùi về vùng định giá được xem là hấp dẫn nhất trong vòng hai năm trở lại đây. Theo Agriseco Research, mặt bằng P/B (thị giá trên giá trị sổ sách) của các doanh nghiệp đầu ngành hiện thấp hơn đáng kể so với trung bình 10 năm, phản ánh tâm lý thận trọng ngắn hạn của nhà đầu tư, nhưng đồng thời mở ra cơ hội tích lũy cho giai đoạn chu kỳ hồi phục 2026–2027.
Cụ thể, Hòa Phát (HPG) – doanh nghiệp chiếm hơn 30% thị phần thép xây dựng trong nước – đang giao dịch ở P/B 1,64 lần, thấp hơn mức trung bình lịch sử 1,79 lần. Đây được xem là vùng định giá “hợp lý nhưng chưa đắt”, đặc biệt khi biên lợi nhuận của HPG có xu hướng cải thiện nhờ chi phí nguyên liệu đầu vào giảm và nhu cầu nội địa phục hồi. Với dự án Dung Quất 2 đi vào vận hành cuối năm 2025, nâng tổng công suất lên 16 triệu tấn/năm, HPG được kỳ vọng sẽ củng cố vị thế đầu ngành và là ứng viên sáng giá cho chu kỳ tăng trưởng mới của thép Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, Hoa Sen (HSG) và Nam Kim (NKG) – hai doanh nghiệp có tỷ trọng xuất khẩu cao – vẫn chịu sức ép từ nhu cầu toàn cầu suy yếu và rào cản thương mại gia tăng tại các thị trường lớn như Mỹ và EU. HSG hiện có P/B 0,94 lần, thấp hơn đáng kể so với trung bình 10 năm (1,27 lần), phản ánh kỳ vọng lợi nhuận 2025–2026 còn yếu do biên lợi nhuận bị thu hẹp và thị trường xuất khẩu chính chưa hồi phục. Tương tự, NKG giao dịch quanh P/B 0,99 lần, gần bằng mức trung bình lịch sử, song triển vọng tăng trưởng vẫn chậm lại do phụ thuộc lớn vào xuất khẩu.
Từ góc nhìn định giá, Agriseco đánh giá nhóm cổ phiếu thép đang ở vùng hấp dẫn cho nhà đầu tư dài hạn, đặc biệt là nhóm sản xuất HRC và thép xây dựng – những doanh nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ đầu tư công, nhu cầu hạ tầng và thị trường bất động sản phục hồi. Việc giá thép trong nước được dự báo ổn định, trong khi chi phí quặng sắt và than cốc tiếp tục hạ nhiệt, sẽ là yếu tố hỗ trợ quan trọng cho biên lợi nhuận ngành trong năm 2026.
Trung Anh