Đầu 2019, Bộ Công Thương cho biết đã hoàn thiện Báo cáo xây dựng Đề án, Dự thảo Tờ trình Thủ tướng, Dự thảo Quyết định của Thủ tướng phê duyệt Đề án về lộ trình loại bỏ dần các nhà máy gang, luyện thép và cán thép không hiệu quả, quy mô nhỏ, sử dụng không hiệu quả tài nguyên… Đồng thời, Bộ này có văn bản xin ý kiến của các Bộ (KH&ĐT, TN&MT, KH&CN, Tư pháp) và Hiệp hội Thép Việt Nam về các nội dung liên quan.
Tờ trình của Bộ Công Thương về việc phê duyệt Đề án xây dựng lộ trình loại bỏ dần các nhà máy gang, thép và cán thép không hiệu quả, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, sử dụng không hiệu quả tài nguyên và năng lượng; thay thế bằng các nhà máy có công nghệ tiên tiến; ưu tiên phát triển các nhà máy sản xuất các loại thép trong nước chưa sản xuất được và phải nhập khẩu, tiến tới phát triển toàn diện và bền vững ngành thép” có một số nội dung đáng chú ý sau.
Điểm lại quá trình phát triển của ngành công nghiệp luyện kim (3 giai đoạn gồm: Giai đoạn đến năm 1996; 1996-2006 và từ 2007 đến nay), Bộ Công Thương nhận định: về sản xuất, ngành thép hiện vẫn có nhiều nhà máy quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phân tán. Trình độ công nghệ, thiết bị của toàn ngành nói chung còn lạc hậu, chi phí sản xuất cao, năng suất lao động và khả năng cạnh tranh thấp. Phát triển nhanh nhưng thiếu bền vững, chưa cân đối giữa phát triển thượng nguồn và hạ nguồn; nặng về gia công chế biến từ phôi và bán thành phẩm nhập khẩu.
 |
| Ngành thép: “Nút thắt” của công nghiệp chế tạo? (ảnh minh họa) |
Bên cạnh đó, vẫn theo Bộ Công Thương, đầu tư ngành này vẫn nhỏ lẻ, manh mún, công nghệ thấp, sức cạnh tranh yếu. Đầu tư còn dàn trải, không hợp lý (không tính tới nguồn nguyên liệu và cân đối nguồn cung – cầu) dẫn đến tình trạng dư thừa công suất, gây lãng phí và tạo cạnh tranh gay gắt giữa bản thân các DN với nhau.
Thực tế, Việt Nam chưa chủ động được cung cấp phôi thép (thép thô) cho ngành thép, trừ phôi thép để sản xuất thép xây dựng. Một lượng lớn phôi thép xây dựng được sản xuất từ lò điện với nguyên liệu là thép phế liệu nhập khẩu, có chất lượng không ổn định và giá thành cao. Đặc biệt, năng lực gia công thép (cán thép) các nhà máy đều phải vận hành dưới công suất thiết kế - làm khả năng cạnh tranh của ngành thép xây dựng rất yếu kém.
Bộ đánh giá, những năm qua, nhiều nhà máy thép đã ứng dụng công nghệ tiên tiến (như Công ty Thép Việt, Công ty CP Thép Việt Ý, Công ty TNHH Vinakyoei Việt Nam...), hay như Công ty CP Tập đoàn Hòa Phát đầu tư, vận hành lò cao có dung tích lớn hơn nhiều các lò cao hiện hành (Công ty CP Gang thép Thái Nguyên, Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung…). Tuy vậy, trừ Công ty CP Tập đoàn Hòa Phát và Formosa Hà Tĩnh, đa số các nhà máy thép khác đều có quy mô vừa và nhỏ, công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng nên khả năng cạnh tranh thấp. Thậm chí, thời gian qua ghi nhận một số nhà máy quy mô nhỏ lẻ, gây ô nhiễm môi trường và mất ATLĐ, gây bức xúc cho dân cư xung quanh.
Từ đây, Bộ Công Thương nhìn nhận, ngành Thép chưa đáp ứng được yêu cầu là một ngành vật liệu cơ bản đầu vào cho các ngành công nghiệp quan trọng khác như cơ khí chế tạo, đóng tàu, chế tạo thiết bị đồng bộ, chế tạo máy móc công nghiệp nặng…và công nghiệp hỗ trợ. Gần như toàn bộ các chủng loại thép dùng cho công nghiệp chế tạo đang phải nhập khẩu. Đây chính là “nút thắt” về vật liệu, cản trở rất lớn đến sự phát triển của công nghiệp chế tạo ở Việt Nam.
Theo thống kê, năm 2016 và 2017, khối lượng nhập khẩu thép lần lượt là 18,4 và 15 triệu tấn, tương đương 8 và 9 tỷ USD. Mức sử dụng thép bình quân trên người ở Việt Nam vẫn ở mức thấp so với các nước đang phát triển trong khu vực và trên thế giới. Nhu cầu về thép trong những năm gần đây tiếp tục tăng. Vì vậy, Bộ cho rằng, định hướng đầu tư trong giai đoạn tới cần chú ý đến việc ưu tiên các công nghệ tiên tiến, công suất lớn và đồng bộ từ luyện thép đến cán thép đảm bảo tự động hóa cao thì hiệu quả sản xuất mới cao, hạ giá thành sản phẩm và có thể cạnh tranh với các nước có công nghệ tiên tiến như Nhật Bản, Hàn Quốc và đặc biệt là sản xuất thép từ Trung Quốc.
| Quyết định 598/QĐ-TTg ngày 25.5.2018 của Thủ tướng phê duyệt Kế hoạch cơ cấu lại ngành công nghiệp giai đoạn 2018-2020, xét đến 2025, giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với cơ quan liên quan xây dựng Đề án về lộ trình loại bỏ dần các nhà máy gang, luyện thép và cán thép không hiệu quả, quy mô nhỏ, sử dụng không hiệu quả tài nguyên và năng lượng… |
TB