Sau giai đoạn suy giảm kéo dài, ngành thép Việt Nam đang đứng trước triển vọng bước vào chu kỳ phục hồi mới từ năm 2026, với động lực chính đến từ thị trường nội địa khi đầu tư công tăng tốc, bất động sản từng bước khơi thông và các biện pháp phòng vệ thương mại giúp giảm áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu.
Tiêu thụ nội địa trở thành động lực tăng trưởng
Theo Báo cáo triển vọng ngành của Chứng khoán MB (MBS), tính đến hết 10 tháng đầu năm 2025, bức tranh tiêu thụ của ngành thép cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa thị trường nội địa và xuất khẩu. Trong khi xuất khẩu suy giảm mạnh, tiêu thụ trong nước vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, nhờ nhu cầu xây dựng cải thiện và lợi thế cạnh tranh của thép nội địa gia tăng trong bối cảnh Việt Nam áp thuế đối với một số chủng loại thép nhập khẩu từ Trung Quốc.
Theo đó, tổng sản lượng tiêu thụ toàn ngành đạt khoảng 23 triệu tấn, tăng 13% so với cùng kỳ, trong đó tiêu thụ thép cuộn cán nóng (HRC) và thép xây dựng lần lượt tăng 11% và 40%. Triển vọng giai đoạn 2025–2026 tiếp tục được đánh giá khả quan khi tiêu thụ nội địa toàn ngành được MBS dự báo tăng thêm khoảng 7% so với cùng kỳ, đạt mức 25 triệu tấn.
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ thép xây dựng, với sản lượng tiêu thụ ước tăng 8%, lên khoảng 13 triệu tấn, nhờ nhu cầu thép cho hoạt động xây lắp gia tăng trong bối cảnh nguồn cung bất động sản cải thiện và tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh. Song song đó, tiêu thụ HRC được kỳ vọng tăng mạnh khoảng 20% so với cùng kỳ, nhờ nhà máy Dung Quất 2 đi vào vận hành, bổ sung khoảng 5 triệu tấn HRC cho thị trường, đồng thời giúp thép nội địa gia tăng thị phần khi thép nhập khẩu chịu tác động từ các biện pháp thuế quan.
Việc sản lượng tiêu thụ duy trì đà tăng trưởng trong giai đoạn 2025–2026, cùng với áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu suy giảm, được kỳ vọng sẽ tạo lực đỡ cho mặt bằng giá thép trong nước, qua đó cải thiện dần hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành.
Ngược lại, xuất khẩu thép được đánh giá vẫn chưa thể sớm trở lại vai trò dẫn dắt khi tiếp tục ghi nhận xu hướng suy giảm rõ rệt trong 10 tháng đầu năm 2025, trong bối cảnh các thị trường chủ lực như EU và Mỹ đồng loạt áp dụng biện pháp chống bán phá giá (CBPG). Mức thuế CBPG trung bình dao động từ 35% đến 65%, đặc biệt tác động mạnh tới các dòng sản phẩm thép cuộn cán nóng (HRC) và tôn mạ, khiến cả sản lượng lẫn giá xuất khẩu giảm sâu so với cùng kỳ.
Bên cạnh yếu tố thuế quan, tình trạng dư cung thép tại EU trong khi nhu cầu phục hồi thấp hơn kỳ vọng cũng tạo thêm áp lực lên hoạt động xuất khẩu. Theo đó, sản lượng xuất khẩu HRC và tôn mạ lần lượt giảm 47% và 64% so với cùng kỳ, xuống còn khoảng 1,4 triệu tấn và 0,8 triệu tấn.
Trong cả năm 2025, MBS dự báo sản lượng xuất khẩu thép của Việt Nam có thể giảm khoảng 35% so với năm trước, do đây là năm đầu tiên chịu tác động đầy đủ từ các biện pháp CBPG, trong khi nhu cầu tại EU và Mỹ vẫn ở mức thấp. Bước sang năm 2026, khi triển vọng tiêu thụ tại các thị trường này chưa cho thấy tín hiệu phục hồi rõ ràng và tác động của thuế quan tiếp tục hiện hữu, MBS đưa ra kịch bản thận trọng với sản lượng xuất khẩu thép đi ngang so với cùng kỳ, ước đạt khoảng 5,4 triệu tấn.
Về giá bán, giá thép xuất khẩu trong năm 2025 được dự báo giảm khoảng 7% so với cùng kỳ, do áp lực cạnh tranh và xu hướng giảm giá tại EU và Mỹ. Sang năm 2026, theo dự báo của Hiệp hội Thép Thế giới (WSA), giá thép tại hai thị trường này có thể hồi phục nhẹ nhờ môi trường lãi suất thấp hơn. Trên cơ sở đó, MBS ước tính giá xuất khẩu thép của Việt Nam nhiều khả năng duy trì ổn định so với năm trước.
MBS ước tính sản lượng xuất khẩu thép năm 2025 có thể giảm khoảng 35% so với cùng kỳ, trước khi đi ngang trong năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu yếu tại các thị trường lớn như Mỹ và EU, cùng với các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng đối với thép nhập khẩu từ châu Á.
Giá thép tạo đáy, biên lợi nhuận cải thiện trong chu kỳ mới
Trong năm 2025, dù sản lượng tiêu thụ thép phục hồi tích cực nhờ nhu cầu cải thiện, mặt bằng giá thép nội địa vẫn chịu áp lực giảm so với cùng kỳ, chủ yếu đến từ thép Trung Quốc. Trong 10 tháng đầu năm 2025, giá thép xây dựng và thép cuộn cán nóng (HRC) tại Trung Quốc lần lượt giảm mạnh 28% và 26% so với cùng kỳ, phản ánh tình trạng dư cung kéo dài tại thị trường này. Diễn biến này đã tác động trực tiếp tới giá thép trong nước, khiến giá thép xây dựng và HRC nội địa giảm tương ứng khoảng 7% và 6% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, bước sang năm 2026, MBS đánh giá triển vọng giá thép nội địa sẽ tích cực hơn nhờ tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại. Việc áp thuế chống bán phá giá đối với một số dòng sản phẩm như HRC và tôn mạ được kỳ vọng giúp thép sản xuất trong nước tiếp tục gia tăng thị phần, qua đó làm giảm áp lực cạnh tranh từ thép nhập khẩu. Trên cơ sở đó, MBS dự báo giá thép xây dựng có thể phục hồi khoảng 7% và giá HRC tăng khoảng 6% trong năm 2026, nhờ nhu cầu duy trì ở mức cao và môi trường cạnh tranh thuận lợi hơn.
Ở chiều chi phí, giá các nguyên vật liệu đầu vào như than và quặng sắt được dự báo duy trì ổn định trong ngắn hạn. Nguyên nhân đến từ việc nhu cầu nguyên liệu sản xuất thép toàn cầu suy yếu trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục thực hiện chính sách cắt giảm sản lượng thép khoảng 2% trong năm 2026, trong khi nguồn cung than và quặng từ các thị trường lớn như Australia và Brazil vẫn dồi dào. Riêng trong năm 2025, MBS dự báo giá than và quặng sắt có thể giảm lần lượt khoảng 5% và 4% so với cùng kỳ, khi sản lượng thép toàn cầu tính đến tháng 10 giảm 2,4%, còn nguồn cung nguyên liệu gần như không đổi.
Sang năm 2026, giá nguyên vật liệu được kỳ vọng hồi phục nhẹ nhờ giá thép cải thiện, song mức tăng được dự báo ở mức khiêm tốn, với giá than tăng khoảng 2% và quặng sắt tăng khoảng 3%, tương ứng đạt khoảng 105 USD/tấn và 280 USD/tấn, trong bối cảnh nguồn cung tiếp tục ổn định. Nhờ giá nguyên liệu giảm mạnh hơn so với giá thép trong năm 2025, biên lợi nhuận gộp toàn ngành được kỳ vọng cải thiện lên khoảng 15,5%, tăng thêm 1,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ. Đến năm 2026, biên lợi nhuận gộp nhiều khả năng tiếp tục cải thiện thêm khoảng 1 điểm phần trăm, khi đà tăng của giá thép vượt trội hơn so với mức tăng của chi phí đầu vào.
Động lực tăng trưởng mới từ thép ray và hạ tầng đường sắt
Một điểm nhấn quan trọng trong báo cáo của MBS là dư địa tăng trưởng dài hạn từ các dự án hạ tầng đường sắt. Bên cạnh hai dòng sản phẩm chủ lực là thép xây dựng và thép cuộn cán nóng (HRC), ngành thép Việt Nam được kỳ vọng hưởng lợi đáng kể từ làn sóng đầu tư phát triển hạ tầng đường sắt trong giai đoạn trung hạn 2026–2030. Khi mở rộng mạng lưới đường sắt được xác định là một trong những mục tiêu trọng tâm của đầu tư công, nhu cầu đối với thép ray được dự báo tăng trưởng mạnh, mở ra dư địa tăng trưởng mới cho ngành thép.
Theo dự báo của Bộ Xây dựng, tổng nhu cầu thép ray phục vụ các dự án đường sắt cao tốc ước đạt khoảng 28,7 triệu mét ray, tương đương gần 4 triệu tấn thép, chưa bao gồm các loại thép thanh khác. Nhu cầu này chủ yếu đến từ dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam, tuyến Hà Nội – Hải Phòng – Lào Cai và các tuyến đường sắt đô thị tại TP.HCM. Đáng chú ý, con số trên chưa tính đến một số dự án tiềm năng như tuyến Hà Nội – Quảng Ninh hay Bến Thành – Cần Giờ, do đó tổng nhu cầu thép ray thực tế có thể còn cao hơn nếu các dự án này được triển khai trong thời gian tới.
Nguồn: Bộ Xây dựng, BCTN các doanh nghiệp
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ thép ray được dự báo duy trì ở mức cao trong 5 năm tới, MBS đánh giá các doanh nghiệp có khả năng sản xuất dòng sản phẩm này sẽ hưởng lợi rõ nét. Hòa Phát (HPG) hiện đang triển khai xây dựng nhà máy thép ray với công suất khoảng 1 triệu tấn/năm, dự kiến hoàn thành vào năm 2027, qua đó có thể sớm nắm bắt nhu cầu gia tăng của thị trường. Bên cạnh đó, Vinmetal cũng đang xúc tiến kế hoạch sản xuất thép ray thông qua hợp tác với Pomina, với mục tiêu công suất lên tới 5 triệu tấn. Với tổng mức đầu tư khoảng 14.000 tỷ đồng, nhà máy của Vinmetal dự kiến áp dụng mô hình nhập HRC để cán thép, thay vì sản xuất khép kín như Hòa Phát, và có thể đưa sản phẩm ra thị trường từ cuối năm 2026.
Từ góc độ doanh nghiệp, MBS cho rằng lợi ích của chu kỳ phục hồi sẽ tập trung chủ yếu vào các doanh nghiệp đầu ngành, có quy mô lớn, hệ sinh thái sản phẩm đầy đủ và khả năng tận dụng tốt thị trường nội địa. Trong đó, HPG được đánh giá là doanh nghiệp hưởng lợi toàn diện nhất nhờ vị thế dẫn đầu thị trường thép xây dựng, khả năng tự chủ HRC và tiềm năng mở rộng sang thép ray.
Bên cạnh đó, HSG cũng được đánh giá tích cực nhờ thị phần lớn trong mảng tôn mạ và khả năng hưởng lợi từ nguồn cung HRC nội địa ổn định hơn, giúp cải thiện biên lợi nhuận trong giai đoạn giá nguyên liệu biến động.
MBS lưu ý rằng dù triển vọng ngành thép đã sáng hơn, sự phân hóa giữa các doanh nghiệp sẽ tiếp tục rõ nét. Những doanh nghiệp quy mô nhỏ, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu hoặc có cấu trúc tài chính yếu sẽ khó hưởng lợi trọn vẹn từ chu kỳ phục hồi này.
Trung Anh