Nghịch lý trạm BOT đặt "nhầm" chỗ: Người dân có đang đóng phí BOT cho quốc lộ 5A?

Có quá nhiều trạm thu phí được cấp phép đặt “nhầm” chỗ đã được đề cập và nóng dư luận trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, câu chuyện về 02 trạm thu phí trên quốc lộ 5A thu phí BOT có thể được coi là một điển hình của việc thiếu sòng phẳng giữa CĐT với người dân.

 100km có tới 2 trạm thu phí trên tuyến quốc lộ 5A huyết mạch

Khi quốc lộ 5B (Đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng) chưa xuất hiện, thì quốc lộ 5 (hiện nay được gọi là quốc lộ 5A) là đường giao thông huyết mạch nối cụm cảng biển tổng hợp cấp quốc gia Hải Phòng với thủ đô Hà Nội, là tuyến đường trọng yếu nằm trong trục tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và tuyến hành lang kinh tế Hải Phòng  - Hà Nội - Lào Cai – Côn Minh.

Do vị trí và vai trò giao thương phát triển kinh tế xã hội và gắn liền với nhiều giai đoạn lịch sử, nên tuyến đường này cho tới nay vẫn phục vụ số lượng lớn phương tiện giao thông qua lại mỗi ngày, là nhu cầu không thể tách rời đối với nhiều người dân, doanh nghiệp vận tải..

Nhưng tại sao quốc lộ 5A lại được đặt tới 2 trạm thu phí? Những trạm thu phí này nhằm mục đích thu loại phí gì của người dân? Trong khi họ đã phải bỏ tiền đóng phí bảo trì đường bộ. Đây có lẽ là câu hỏi của tất cả người dân, các nhà xe và cánh lái xe hàng ngày chạy trên tuyến đường này, con đường mà họ đã phải bỏ tiền đóng phí bảo trì đường bộ nhưng lại hàng ngày phải nộp phí cho tới 2 trạm thu phí trong bán kính 100km Hà Nội – Hải Phòng (2 trạm thu phí trong bán kính 100km này cần được phân biệt với khoảng cách 70km được đặt 1 trạm thu phí BOT như quy định tại Thông tư 159/2013/TT-BTC).

Tuyến quốc lộ 5A mỗi ngày có hàng trăm ngàn lượt xe lưu thông và nếu không lưu thông qua đường quốc lộ 5, người dân có thể lựa chọn Cao tốc BOT Hà Nội – Hải Phòng. Tất nhiên, nếu chạy vào BOT Hà Nội – Hải Phòng thì việc phải đóng phí BOT là trách nhiệm bởi đây vốn dĩ là một con đường đẹp, an toàn, được đầu tư mới hoàn thiện là đường cấp 1 đồng bằng với tốc độ khoảng 120km giờ. Đây là câu chuyện sòng phẳng khi “ăn bánh trả tiền”, tuy vậy, đi trên quốc lộ 5A mà mình đã phải đóng phí bảo trì đường bộ để lại phải đóng 2 lần phí cho 2 trạm thu phí để hoàn vốn cho BOT mà mình không đi thì sự công bằng liệu có còn?

Ai đang quản lý, thu phí 02 trạm thu phí Quốc lộ 5A?

Để rộng đường dư luận, và giải đáp câu hỏi tại sao người dân phải đóng phí khi đi đường quốc lộ 5A (con đường mà mình đã phải đóng Quỹ bảo trì đường bộ để thực hiện việc bảo trì, duy tu, bảo dưỡng….) nhiều năm nay?

Được biết, hiện đơn vị vận hành và thu phí 2 trạm thu phí trên quốc lộ 5A từ năm 2007 đến nay là: Tổng Công ty Phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính Việt Nam (VIDIFI), VIDIFI đồng thời cũng là Chủ đầu tư (CĐT) Dự án BOT đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Vậy tại sao VIDIFI lại được thu phí 2 trạm quốc lộ 5A? PV đã tìm hiểu và có những thông tin khá rõ ràng như sau:

Việc thu phí 02 trạm trên quốc lộ 5A theo hướng dẫn của Bộ Tài chính trước năm 2007 khi chưa có quy định người dân phải đóng Quỹ bảo trì đường bộ theo Nghị định 18/2012/NĐ-CP (có hiệu lực ngày 1/6/2012), do đó các trạm thu phí này được lập ra để thu phí để đảm bảo việc duy tu bảo dưỡng, bảo trì quốc lộ trên với kinh phí thu thấp. Tại thời điểm đó, người dân không có bất kỳ thắc mắc nào.

Từ năm 2007, VIDIFI được Chính phủ giao làm chủ đầu tư Dự án BOT đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng thì tại Quyết định 1621/QĐ-TTg ngày 29/11/2007 về một số cơ chế chính sách thí điểm đầu tư Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, tại điểm d, mục 2, Điều 3 quyết định này đã ghi rõ: Chủ đầu tư VIDIFI được quyền:

Quản lý, thu phí trên quốc lộ 5 ngay sau khi được Bộ GT&VT bàn giao lại cho đến hết thời gian kinh doanh BOT Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng với mức thu phí theo quy định của Bộ Tài chính. Bộ GT&VT thống nhất với bộ Tài chính việc chuyển giao quyền thu phí.

Như vậy, VIDIFI nghiễm nhiên được quyền tiếp nhận 02 trạm thu phí trên đường quốc lộ 5 để quản lý, thu phí để lấy nguồn vốn xây dựng và hoàn vốn cho Dự án BOT đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng.

Đến năm 2013, do Tổng mức đầu tư Dự án ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng dự liệu sẽ tăng “phi mã” gần gấp đôi do với Phương án tài chính ban đầu dự kiến năm 2008 từ 24.566 tỷ đồng và đến 2014 đã được Bộ Giao thông vận tải phê duyệt tổng mức đầu tư Dự án mới nhất mà Vidifi đề xuất với Bộ GTVT sau khi được Viện Kinh tế (Bộ Xây dựng) thẩm định là: 45.522,1 tỷ đồng (đội vốn gần 21.000 tỷ đồng -  PV).

Sau khi được Bộ Giao thông Vận tải phê duyệt tổng mức đầu tư tăng, Bộ tài chính đã gấp rút “ưu ái” đặc biệt Ban hành mức phí riêng để tăng nguồn thu bù đắp phương án tài chính cho VIDIFI bằng việc ban hành Thông tư số: 159/2013/TT-BTC để áp mức phí (còn cao hơn cả mức thu của nhiều Dự án BOT khác) cho riêng 02 trạm thu phí Hà Nội – Hải Phòng.

Mức phí mà Bộ Tài chính ban hành để áp mức phí tại quốc lộ 5A.

Đến năm 2016, VIDIFI lại dự kiến tăng mức thu phí theo Thông tư số 159/2013/TT-BTC, nhưng lần tăng này đã vấp phải một số phản đối của người dân dù sự việc không được làm triệt để, bản chất của vấn đề là thu phí Quốc lộ 5 để hoàn vốn cho BOT dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng không được làm rõ.

Nhằm giải quyết những ồn ào của sự việc, CĐT VIDIFI liên tục giải thích bằng lý do “vỡ phương án tài của BOT” chứ cũng chẳng hề có lý giải thấu đáo nào và công khai thông tin cho dân rõ rằng mình đang bị VIDIFI thu phí quốc lộ 5 (phí chồng phí) để VIDIFI lấy tiền đó bù đắp và hoàn vốn cho BOT đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng mà dân không đi vẫn phải đóng góp. Để xoa dịu tình hình, VIDIFI đã đề xuất Bộ Giao thông giảm phí và ngay sau đó Bộ tài chính đã ban hành Thông tư số 254/2016/TT-BTC (có hiệu lực ngày 20/11/2016) để sửa đổi thông tư số 159/2013/TT-BTC nhằm điều chỉnh tạm thời mức phí xuống một chút như bảng dưới đây:

Thông tư sửa đổi của Bộ Tài chính.

CĐT nghiễm nhiên hưởng lợi và câu chuyện về sự công bằng

Thực chất VIDIFI được quyền thu phí tại 02 trạm thu phí đường quốc lộ 5A mà chỉ phải trích một phần kinh phí trên để duy tu, bảo dưỡng tuyến đường này từ năm 2013, khi Thủ tướng Chính phủ đồng ý chủ trương đầu tư, cho phép Bộ Giao thông vận tải vay vốn của Ngân hàng Phát triển Việt Nam thực hiện 794 tỷ đồng cho dự án Cải tạo, khôi phục mặt đường quốc lộ 5, với lãi suất bằng với dự án đường ô-tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Nguồn vốn trả nợ, 50% vốn vay và lãi suất được lấy từ hai trạm thu phí trên Quốc lộ 5A, số còn lại lấy từ Quỹ Bảo trì đường bộ.

Tiếp đến, từ ngày 1/1/2016, VIDIFI cũng được bàn giao công tác quản lý, bảo trì Quốc lộ 5A và đưa khoản chi phí quản lý, bảo trì và sửa chữa tuyến đường nhưng kinh phí để làm việc này lại được đưa vào Phương án tài chính của dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng.

Với các thông tin trên, có thể thấy, trước năm 2013, kinh phí bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa quốc lộ 5A được lấy từ Quỹ bảo trì quốc gia và ngân sách nhà nước cũng như 1 phần tiền thu phí. Nhưng từ ngày 1/1/2016 thì kinh phí bảo trì, duy tu bảo dưỡng, nâng cấp…quốc lộ 5A, con đường với nhiều “ổ voi, ổ gà” và xuống cấp nghiêm trọng sẽ VIDIFI sử dụng kinh phí của mình để làm và nhập vào tổng mức đầu tư hay Phương án tài chính đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Với cách làm không có tiền lệ này lại đang khiến dư luận đặt ra câu hỏi về sự sòng phẳng giữa CĐT với người dân?

Phí gánh phí, liệu CĐT có công bằng với người dân?

Để trả lời vấn đề này, PV đã phỏng vấn một số nhà xe và lái xe ô tô chạy tuyến Hải Phòng – Hà Nội thông qua quốc lộ 5A và đều nhận được những bức xúc, đi kèm với đề nghị bỏ 2 trạm thu phí quốc lộ 5. “Bởi chúng tôi đã đóng phí bảo trì đường bộ rồi, chúng tôi không đi đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng sao lại thu phí BOT đối với chúng tôi và chúng tôi khi đi trên quốc lộ 5 không có nghĩa vụ phải đóng phí để cho VIDIFI hoàn vốn cho BOT đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng?”, một lái xe cho hay.

Câu chuyện có hay không, việc người dân phải đóng phí hoàn vốn cho một tuyến đường họ hoàn toàn không sử dụng cần thiết sớm có lời giải từ các cơ quan quản lý và cả CĐT. Nhiều ý kiến cho rằng hãy sử dụng kinh phí bảo trì để bảo trì quốc lộ 5A mới là điều hợp lý nhất. “Nếu chúng tôi đi vào đường BOT cao tốc Hà Nội – Hải Phòng chúng tôi sẵn sàng trả phí cho VIDIFI một cách sòng phẳng”.

Hãy để CĐT kinh doanh trên con đường mình đã đầu tư bởi người dân không thể nào trả phí cho con đường mà họ không sử dụng và không thể còng lưng trả nợ vay, hay chịu lỗ cho CĐT. Không có con đường nào mà trong quá trình thi công đội vốn lên đến 21 nghìn tỷ đồng (gần 1 tỷ đô la) mà dân phải phải còng lưng trả nợ cho một CĐT yếu kém về năng lực, kinh doanh thua lỗ thì kêu gọi ngân sách hỗ trợ rồi bắt dân phải đóng phí khi không đi con đường mà họ đầu tư?..

(Còn nữa)

Thương Trường sẽ tiếp tục thông tin đến bạn đọc.