Người dân bức xúc vì phá dỡ, giải tỏa nhà không có quyết định cưỡng chế, không hỗ trợ

Trong quá trình giải tỏa vi phạm hành lang giao thông, hành lang thủy lợi, UBND xã Ngô Quyền (huyện Thanh Miện, Hải Dương), cho phá dỡ nhà của ông Vũ Xuân Thành do vi phạm, nằm trong hành lang giải tỏa. Trước động thái này, ông Vũ Xuân Thành tỏ ra bức xúc vì UBND xã tổ chức phá dỡ nhà ông mà không ban hành quyết định cưỡng chế, không bồi thường, hỗ trợ, từ đó kiến nghị làm rõ những nội dung này.

Người dân bức xúc vì phá dỡ công trình mà không hỗ trợ, bồi thường?

Mới đây, toà soạn Thương Trường có nhận được phản ánh của hộ gia đình ông Vũ Xuân Thành (Sinh năm 1946, thôn Tiên Lữ, xã Ngô Quyền, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương) về việc gia đình bị UBND xã Ngô Quyền (huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương) tổ chức phá dỡ một căn nhà mà không có quyết định cưỡng chế, không được nhận bồi thường, hỗ trợ. 

Theo phản ánh, từ những năm 1975 ông có ra góc cống thôn Tiên Lữ lập quán sửa xe để kiếm thêm thu nhập. Đến năm 1994, khi sinh được 5 người con, gia đình khó khăn về chỗ ở nên ông Thành đã làm đơn đề nghị UBND xã Ngô Quyền xin đất ở, xây lại quán để bán phân bón phục vụ nhân dân trong xã.

Sau khi xem xét nội dung, đơn đề nghị nguyện vọng của ông Thành được ông Nguyễn Văn Thức – Chủ tịch UBND xã Ngô Quyền (thời kỳ năm 1994) đồng ý và xác nhận vào đơn xin đất. Đồng thời, ngày 8/11/1994, ông Thành đã nộp lệ phí sử dụng đất theo Biên lai thu tiền là 300.000 đồng.

Trong đơn kiến nghị, ông Thành cho biết: “Từ khi có đồng ý của chính quyền địa phương gia đình tôi đã ở và ổn định cuộc sống cho đến nay, không xảy ra tranh chấp. Đặc biệt là không có bất kỳ cơ quan chức năng nào lập biên bản hành chính về hành vi vi phạm hành lang an toàn giao thông đường bộ, hành lang công trình thủy lợi trên địa bàn xã".

Tuy nhiên, đầu năm 2023, UBND xã Ngô Quyền đã ban hành kế hoạch giải tỏa vi phạm hành lang an toàn giao thông đường bộ, hành lang công trình thủy lợi trên địa bàn xã.

Ngày 7/3/2023, UBND xã Ngô Quyền tiếp tục ra Thông báo số 15/TB-UBND về việc tổ chức giải toả công trình nhà cấp 4, nhà tạm xây dựng trên đất hành lang đường thôn và hành lang công trình thuỷ lợi tại địa bàn thôn Tiên Lữ, xã Ngô Quyền.

Đến ngày 10/3/2023, UBND xã Ngô Quyền cho lực lượng khoảng hơn 20 người gồm công an, bảo vệ và dân quân tự vệ đã cắt khóa nhà ông Thành, vào nhà niêm phong đồ đạc và dùng máy xúc phá dỡ tài sản trên mảnh đất trên với lý do ông Thành vi phạm hành lang an toàn giao thông đường bộ, hành lang công trình thuỷ lợi. Theo đó, việc phá dỡ này, UBND xã đã lập kế hoạch, ra thông báo, tổ chức phá dỡ nhà mà không có quyết định cưỡng chế, gia đình ông Thành không được tính toán bồi thường, hỗ trợ.

Chính quyền địa phương nói gì?

Để có làm rõ những phản ánh và có thông tin phản hồi người dân, PV Thương Trường đã liên hệ làm việc với UBND xã Ngô Quyền. Cụ thể, trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Thế Đạo, Phó Chủ tịch UBND xã Ngô Quyền cho biết, trước năm 1994 ông Thành có tự ý ra góc cống này dựng nhà tạm, diện tích chỉ có hơn 10m2. Đến năm 1994 ông Thành có bán vật tư nông nghiệp, như đạm lân…Sau đó ông Thành có viết 1 cái đơn đề nghị xin được mở rộng để kinh doanh vật tư nông nghiệp.

“Khi ấy chủ tịch Nguyễn Văn Thức (năm 1994) đã duyệt đơn cho gia đình ông thành. Với nội dung: Giữ nguyên hiện trạng cái quán đó, đồng thời đồng ý cho kinh doanh sản xuất lân đạm, không được làm ảnh hưởng đến giao thông của xã cũng như dòng chảy của xã. Năm 2007 ông Thành tự mở rộng quán hơn 60m2. Như vậy là ông đã vi phạm với những gì đồng chí chủ tịch xã thời đó ký” – Ông Đạo cho biết thêm.

Về việc năm 1994 UBND xã đồng ý và xác nhận vào Đơn xin đất ở và thu lệ phí sử dụng đất của ông Thành, đại diện của UBND xã Ngô Quyền cho rằng, trong đơn và xác nhận của xã năm 1994, xã đồng ý cho ông Vũ Xuân Thành làm quán kinh doanh chứ không phải là cấp đất ở. Cùng với đó, nội dung xác nhận cũng nêu rõ, ông Thành không được thay đổi hiện trạng, không được ảnh hưởng tới giao thông, thủy lợi…. Cũng theo đại diện UBND xã Ngô Quyền, Biên lai thu tiền ngày 08/11/1994 thể hiện UBND xã Ngô Quyền ngày đó không phải giao đất để gia đình ông Thành ở, mà là giao đất để sử dụng vào mục đích khác nên hộ gia đình phải nộp tiền sử dụng đất. Nếu là giao đất ở lâu dài UBND xã khi đó sẽ không được phép thu tiền sử dụng đất mà thu Thuế Nhà đất bằng biên lai ngành Thuế.

Đối với nội dung phá dỡ cần quyết định cưỡng chế, đại diện UBND xã Ngô Quyền thông tin, trước khi tiến hành phá dỡ, UBND xã đã làm việc với hộ gia đình, gia đình có kiến nghị hỗ trợ và yêu cầu có quyết định cưỡng chế. Xã có nắm được việc này tuy nhiên sau khi nghiên cứu, tìm hiểu các hồ sơ liên quan thì chính quyền xác định đất của ông Vũ Văn Thành đang sử dụng là đất hành lang công trình thủy lợi nên phải tổ chức giải tỏa, phá dỡ theo kế hoạch, không cần quyết định cưỡng chế.

“Ông Thành có đề nghị hỗ trợ về mặt kinh phí, tuy nhiên xã đã xác định không đủ điều kiện. Sau đó chúng tôi đã quyết định giải tỏa và có mời ông Thành lên làm việc 3 lần bằng văn bản. Ông thành đã không đồng tình và có lần không lên làm việc chính vì thế xã đã quyết định giải tỏa. Việc tổ chức giải tỏa, phá dỡ này theo kế hoạch. Chính quyền xã không tổ chức cưỡng chế nên không cần quyết định cưỡng chế” – Ông Đạo nhấn mạnh.

Về thẩm quyền, đại diện của UBND xã Ngô Quyền cho biết, xã căn cứ vào các quy định của pháp luật, quy định về giải tỏa vi phạm hành lang giao thông – thủy lợi, căn cứ Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi 2020), Nghị định 16/2022/NĐ –CP quy định về biện pháp khắc phục hậu quả vi phạm hành chính về xây dựng. Từ đó, UBND xã Ngô Quyền xác định việc thực hiện giải tỏa này nằm trong thẩm quyền của UBND xã.

Giải thích nguyên nhân về nội dung thời điểm năm 1994, hộ gia đình được giao sử dụng đất chỉ có căn nhà hơn 10m2 nhưng sau này khi phá dỡ lại có diện tích lên đến 60m2 - 70m2, UBND xã Ngô Quyền cho rằng, hộ gia đình có vi phạm hành chính, tự ý cơi nới, xây dựng thêm. Tuy nhiên, đại diện UBND xã Ngô Quyền cho biết, các lãnh đạo trước đây không làm quyết liệt, không xử lý triệt để các vi phạm, đến lãnh đạo thời nay mới mạnh dạn đảm nhiệm để xử lý triệt để. Về các biên bản xử lý vi phạm khi xây dựng sau này có được lập hay không? có bị xử phạt hay không? Vị đại diện UBND xã Ngô Quyền khẳng định, chắc có lập biên bản và xử lý nhưng sau thời gian, “đây là đất mối, các văn bản bị mối mọt không còn giữ được nữa”.

Về tài sản của hộ gia đình, đại diện UBND xã Ngô Quyền cho biết, tại thời điểm cưỡng chế, bà Thành đã ký biên bản kiểm đếm, sau đó được người dân, hội phụ nữ vận chuyển về hội trường nhà văn hóa. Hiện nay, gia đình có thể liên hệ để nhận lại.

Cần sớm làm rõ nội dung, kết luận vụ việc...

Từ những nội dung trao đổi, những căn cứ pháp luật và hồ sơ giấy tờ, UBND xã Ngô Quyền khẳng định thực hiện đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, không đồng thuận với sự việc này, ông Vũ Văn Thành đã gửi đơn tố cáo, kiến nghị đến UBND tỉnh Hải Dương, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương cùng các cơ quan chức năng. Trong hồ sơ gửi đến Thương Trường, ông Thành gửi kèm các văn bản tiếp nhận đơn, thụ lý và chuyển tiếp các văn bản về UBND huyện Thanh Miện.

Thông tin từ UBND huyện Thanh Miện cho biết, UBND huyện đã nhận được đơn tố cáo của ông Vũ Văn Thành. UBND huyện Thanh Miện đã thành lập đoàn thanh tra và làm việc với UBND xã Ngô Quyền. Đại diện UBND xã Ngô Quyền cũng thông tin, đã có những làm việc ban đầu với Thanh tra huyện Thanh Miện.

Để phân tích khách quan và có góc nhìn pháp lý về vụ việc, nhằm làm rõ nội dung cho người dân cũng như giúp chính quyền địa phương ổn định tình hình, giải quyết công việc, PV Thương Trường đã có những phỏng vấn với chuyên gia pháp lý. Theo đó, trao đổi với Thương Trường, Luật sư Nguyễn Đức Hùng – Phó Trưởng Phòng Tranh tụng, Công ty Luật TNHH TGS (Đoàn Luật Sư Hà Nội) cho biết, việc UBND xã Ngô Quyền năm 1994 thu tiền, có biên lai thu tiền căn cứ theo Điều 1 Chương 1 mục 2 Nghị định 89-CP.

Như vậy, việc cấp đất của UBND xã Ngô Quyền năm 1994 cho ông Thành không được xem là đất ở mà xã đồng ý cho ông làm quán kinh doanh và không được làm thay đổi hiện trạng, ảnh hưởng đến giao thông, thủy lợi,.. trên địa bàn xã. Trường hợp của ông Thành không thuộc các trường hợp phải nộp tiền sử dụng đất khi nhà nước giao đất mà được giao đất để sử dụng vào mục đích khác, thì phải nộp tiền sử dụng đất theo Khoản 2 Điều 1 của Nghị định.

Về việc thực hiện phá dỡ nhà của ông Thành trong trường hợp này có cần ban hành kế hoạch bồi thường, quyết định cưỡng chế và thông báo cưỡng chế hay không? Luật Sư Hùng cho rằng, theo quy định Luật xử lý vi phạm hành chính 2012, sửa đổi bổ sung năm 2020 thì một trong những biện pháp khắc phục hậu quả của hành vi vi phạm hành chính là buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng không có giấy phép hoặc xây dựng không đúng với giấy phép.

“Theo Nghị định 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính thì chỉ được thực hiện khi có biên bản vi phạm hành chính, quyết định xử phạt hành chính và quyết định cưỡng chế của người có thẩm quyền. Trước khi tổ chức cưỡng chế, tổ chức ra quyết định cưỡng chế phải gửi quyết định cưỡng chế đến cá nhân (tổ chức) vi phạm và các cơ quan cấp trên để cùng thực hiện” – Luật sư Hùng cho biết.

Bên cạnh đó, Luật sư Hùng còn cho rằng, Quyết định cưỡng chế phá dỡ công trình xây dựng trái phép phải được gửi đến cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế, UBND cấp xã nơi tiến hành các biện pháp cưỡng chế trước khi tiến hành cưỡng chế 5 ngày để phối hợp thực hiện.

Về nội dung thu hồi đất đã giao, phá dỡ công trình của ông Thành liệu có đúng thẩm quyền của UBND xã Ngô Quyền hay không? Luật sư Hùng giải thích, theo Điều 66 Luật Đất đai năm 2013, thẩm quyền thu hồi đất thuộc về UBND cấp tỉnh và UBND cấp huyện tùy vào từng trường hợp cụ thể.

Nếu ông Thành thuộc trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích đã được nhà nước giao và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi sử dụng đất không đúng mục đích mà tiếp tục vi phạm theo Điều 64 Luật Đất đai năm 2013 thì sẽ bị thu hồi đất. Thẩm quyền thuộc về UBND cấp huyện Thanh Miện quy định tại điểm a khoản 2 Điều 66 Luật Đất đai “Thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư”.

Thẩm quyền áp dụng biện pháp phá dỡ công trình áp dụng theo Điều 38 Luật xử lý vi phạm hành chính 2012 thì trường hợp phạt tiền đến 10% mức phạt tối đa đối với các lĩnh vực xây dựng nhưng không quá 5.000.000 đồng thì thuộc thẩm quyền của UBND xã Ngô Quyền.

Trường hợp phạt tiền đến 50% mức phạt tiền tối đa đối với lĩnh vực xây dựng nhưng không quá 50.000.000 đồng thì thuộc thầm quyền của UBND  huyện Thanh Miện.

Đối với nội dung gia đình ông Thành liệu có đủ căn cứ để được hỗ trợ khi phá dỡ hay không? Luật sư Hùng cho biết, theo khoản 3 Điều 157 Luật đất đai năm 2013 thì trường hợp sử dụng đất nằm trong hành lang bảo vệ an toàn công trình chỉ được hỗ trợ nếu như nhà nước thu hồi đất khi diện tích đất đó đã được pháp luật thừa nhận.

Nếu phần diện tích đất bị tháo dỡ của gia đình ông Thành sử dụng đã được pháp luật thừa nhận thì gia đình ông có căn cứ để được hỗ trợ khi bị thu hồi phần đất đó. Trường hợp phần diện tích đó do ông lấn chiếm và không được thừa nhận thì không có căn cứ để được bồi thường. Trong trường hợp này, phần diện tích của gia đình ông Thành được giao với mục đích sử dụng kinh doanh, có biên lai thu tiền năm 1994, nên có thể được xem là căn cứ để hỗ trợ.

Với nội dung về phá dỡ công trình, Phó Trưởng Phòng Tranh Tụng, Công Ty Luật TNHH TGS dẫn căn cứ, Khoản 4 Điều 34 Nghị định số 166/2013/NĐ-CP quy định “Trường hợp cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế cố tình vắng mặt thì vẫn tiến hành cưỡng chế nhưng phải có đại diện của chính quyền địa phương và người chứng kiến”

Do đó, Luật sư Nguyễn Đức Hùng cho rằng, nếu việc tháo dỡ công trình của UBND xã khi vắng mặt hộ gia đình, đồng thời cũng không có đại diện chính quyền địa phương và người chứng kiến thì vi phạm quy định của pháp luật. Còn trong trường hợp vẫn có đại diện của chính quyền và người chứng kiến thì việc tháo dỡ được tiến hành đúng trình tự theo luật định.

Từ những thông tin trên, kính đề nghị UBND tỉnh Hải Dương, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương cùng UBND huyện Thanh Miện, Thanh tra huyện Thanh Miện và UBND xã Ngô Quyền sớm vào cuộc, làm rõ các nội dung, kết luận vụ việc để trả lời người dân. Từ đó, vừa bảo đảm an sinh, an dân, giữ vững an ninh trật tự xã hội và ổn định phát triển kinh tế, giữ vững đà tăng trưởng trên địa bàn.

Quang Anh - Đinh Hiệu