Theo các chuyên gia, nguyên nhân do nguồn cung thấp, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam tuần qua đã tăng lên mức cao nhất kể từ cuối tháng 4.
Theo ghi nhận, gạo 5% tấm của Việt Nam được chào bán ở mức 490 - 495 USD/tấn, cao hơn so với mức 485 - 495 USD/tấn vào tuần trước. Đối thủ cạnh tranh của gạo Việt Nam đó là gạo 5% tấm của Thái Lan, trong tuần này được niêm yết ở mức giá cao hơn 5 USD/tấn so với gạo Việt Nam.
Trong khi nhu cầu nhập khẩu gạo tăng thì nguồn cung gạo từ các quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới như Ấn Độ, Pakistan tiếp tục hạn chế; giá gạo Thái Lan tăng do đồng Baht tăng giá trở lại. Việt Nam đang có lợi thế nguồn cung có sớm từ vụ lúa đông xuân, sản lượng, chất lượng lúa gạo ổn định nên dự báo trong ngắn hạn, giá gạo Việt Nam vẫn ở mức tốt.
Dữ liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan cho thấy, trong tháng 5, 213.000 tấn gạo đã được bốc dỡ tại cảng TP Hồ Chí Minh, với phần lớn gạo được chuyển đến Philippines, Indonesia và châu Phi.
Số liệu từ Bộ Công Thương, quý I/2023, kim ngạch xuất khẩu gạo Việt Nam đạt hơn 1,85 triệu tấn, thu về hơn 980 triệu USD, tăng hơn 23% về lượng và tăng 34% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng chú ý, giá xuất khẩu bình quân cũng đạt 529 USD/tấn, tăng gần 9%.
Giá xuất khẩu bình quân đạt 529 USD/tấn, tăng gần 9% so với mức bình quân cùng kỳ năm 2022. Đáng chú ý, nhiều thời điểm trong các tháng, giá gạo xuất khẩu 5% tấm đứng đầu thế giới, cao hơn giá gạo cùng chủng loại của Thái Lan và Ấn Độ.
Trị giá xuất khẩu gạo sang EU ghi nhận tăng trưởng rất tốt ở nhiều thị trường nhờ xuất khẩu các sản phẩm gạo thơm, gạo phẩm chất chất lượng cao với giá trị gia tăng cao. Điều này cho thấy chất lượng gạo của Việt Nam đang ngày càng gia tăng, đáp ứng được yêu cầu từ cả các thị trường khó tính, đồng thời cho thấy tiềm năng mở rộng thị trường, gia tăng thị phần gạo chất lượng cao của Việt Nam.
Thị trường diễn biến tích cực, kéo theo giá lúa gạo trong nước cũng tăng lên khoảng 700 đồng/kg với thóc và 1.200/kg đối với gạo so với năm ngoái. Cơ cấu chủng loại gạo xuất khẩu theo đúng định hướng, gia tăng xuất khẩu các chủng loại có thế mạnh, giá trị cao; giảm tỷ trọng xuất khẩu gạo thường, chất lượng thấp.
Đánh giá của Bộ Công Thương, những tín hiệu tích cực từ thị trường vừa là cơ hội, cũng là thách thức cho Việt Nam tăng trưởng xuất khẩu. Trong bối cảnh các rào cản về an toàn thực phẩm tiếp tục được nâng lên và cạnh tranh từ nhiều nước có nguồn cung khác, khâu kết nối doanh nghiệp với nguồn cung trong nước còn bị động.
Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái đã ký quyết định phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2030.
Mục tiêu tổng quát nhằm đa dạng hóa các thị trường xuất khẩu gạo; củng cố các thị trường xuất khẩu truyền thống, trọng điểm và phát triển các thị trường xuất khẩu mới, tiềm năng, các thị trường đã ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA); gia tăng thị phần gạo Việt Nam tại các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là thị trường các nước phát triển.
Mục tiêu cụ thể là tăng tỷ lệ gạo xuất khẩu trực tiếp vào các hệ thống phân phối của các thị trường lên khoảng 60%; phấn đấu đạt khoảng 25% gạo xuất khẩu trực tiếp mang nhãn hiệu gạo Việt Nam vào năm 2030.
Quyết định nêu rõ, trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước xuất khẩu ngày càng tăng và thương mại gạo thế giới đối mặt với nhiều diễn biến khó đoán định như thiên tai, dịch bệnh, xung đột quân sự, chiến tranh thương mại...
Để phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam, lấy nhu cầu thị hiếu của thị trường để định hướng cho sản xuất, xuất khẩu, các bộ, ngành, địa phương, Hiệp hội và thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo cần triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp cụ thể: Hoàn thiện thể chế; Giải pháp về nguồn cung gạo; Giải pháp về phía cầu; Giải pháp về hỗ trợ xuất khẩu; Giải pháp về phát triển năng lực khối tư nhân.
Trung Anh (t/h)