Mức miễn thuế 200 triệu đồng mỗi năm đang trở thành chiếc áo quá chật đối với hộ kinh doanh nhỏ. Doanh thu tăng vì chi phí đội lên, lợi nhuận teo tóp, nhưng nhiều hộ vẫn bị xếp vào diện phải nộp thuế dù thu nhập thực chỉ đủ trang trải cuộc sống. Thực tế đó đặt ra câu hỏi lớn: đã đến lúc phải điều chỉnh lại ngưỡng chịu thuế cho phù hợp hay chưa?
Mức miễn thuế 200 triệu là xa rời thực tế
Chị Lan, sống tại quận Hà Đông, điều hành một cửa hàng tạp hóa nhỏ nằm lọt thỏm giữa khu dân cư đông đúc. Cửa hàng chỉ có hai vợ chồng thay nhau đứng bán, ngày nào cũng tất bật với những mặt hàng thiết yếu như mỳ gói, dầu ăn, sữa, bánh kẹo và đủ loại đồ gia dụng lặt vặt.
Chị kể rằng mỗi ngày cửa hàng thu được chừng một triệu rưỡi tiền hàng, ngày chậm thì hơn một triệu. Tính ra doanh thu một năm có thể đạt từ bốn trăm ba mươi đến năm trăm triệu đồng. Con số trông thì lớn, nhưng phần lời thật sự chỉ vỏn vẹn tám đến mười hai phần trăm vì tất cả đều là hàng thiết yếu, giá nhập biến động liên tục và biên lợi nhuận luôn ở mức thấp.
Chi phí vận hành thì không hề giản tiện. Tiền điện, nước, khấu hao cho ba chiếc tủ lạnh và tủ đông ngốn hơn hai triệu mỗi tháng. Mỗi khi giá xăng tăng, nhà cung cấp lại điều chỉnh giá nhập hàng khiến chi phí đội lên, còn phần lời của hai vợ chồng lại teo tóp thêm.
Chị Lan thở dài nói rằng tính cả năm, trừ đi mọi khoản, chắt góp lắm thì cũng chỉ còn vài chục triệu xem như công sức của hai người. Vậy mà theo quy định hiện hành, chỉ cần doanh thu vượt hai trăm triệu là phải nộp thuế và thuế được tính theo doanh thu chứ không dựa trên lợi nhuận.
Với chị, điều này đồng nghĩa một cửa hàng tạp hóa nhỏ bé bỗng bị xếp vào nhóm kinh doanh lớn. Theo chị Lan, mức miễn thuế hai trăm triệu có thể phù hợp cách đây hơn một thập kỷ, nhưng hiện nay mọi chi phí đều leo thang nên giữ mức này sẽ khiến nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ khó lòng tồn tại.
Mức miễn thuế 200 triệu đồng mỗi năm đang trở thành chiếc áo quá chật đối với hộ kinh doanh nhỏ.
Hoàn cảnh của anh Việt, chủ một quán cà phê nhỏ ở khu Linh Đàm, cũng không nhẹ nhàng gì hơn. Quán của anh chỉ có khoảng hai chục chỗ ngồi, thuê mặt bằng với giá mười hai triệu một tháng và tuyển ba nhân viên làm bán thời gian. Mỗi ngày, quán bán được tám mươi đến một trăm ly, doanh thu rơi vào khoảng gần hai triệu, có hôm cao hơn đôi chút. Nhìn theo năm, tổng thu vào đạt khoảng sáu trăm năm mươi đến bảy trăm năm mươi triệu đồng.
Thế nhưng chi phí vận hành lại liên tục leo thang. Tiền mặt bằng hiện tại đã tăng lên gần một trăm năm mươi triệu mỗi năm. Nguyên liệu pha chế như cà phê, sữa, đường, topping hay đá viên đều tăng từ mười đến hai mươi phần trăm so với hai năm trước.
Lương nhân viên cho ba người cộng dồn mỗi tháng lên đến gần hai chục triệu, chưa tính thưởng vào dịp lễ hay khoản phụ cấp giờ cao điểm. Chưa kể máy móc pha chế phải bảo trì thường xuyên để quán hoạt động ổn định.
Anh Việt tính toán rằng với doanh thu bảy trăm triệu, lợi nhuận ròng chỉ còn tầm bảy mươi đến tám mươi triệu đồng một năm. Tức là phần lời thực chất chỉ vào khoảng mười đến mười hai phần trăm doanh thu. Nếu thuế vẫn tiếp tục được tính trên doanh thu, không xét đến chi phí đầu vào đang đội lên từng ngày, các hộ kinh doanh nhỏ như anh luôn rơi vào thế bất lợi.
Anh cho rằng ngưỡng miễn thuế dưới hai trăm triệu không phản ánh đúng thực tế của ngành dịch vụ và cần được nâng lên ít nhất gấp rưỡi hoặc gấp đôi mới phù hợp với bối cảnh hiện nay.
Đâu là ngưỡng chịu thuế hợp lý cho hộ kinh doanh trong bối cảnh mới
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, thẳng thắn cho rằng ngưỡng doanh thu miễn thuế 200 triệu đồng một năm đã lỗi thời từ lâu. Mức này được ban hành khi giá hàng hóa còn thấp, chi phí sinh hoạt chưa cao và hoạt động kinh doanh của hộ cá thể vẫn mang tính nhỏ lẻ, không chịu áp lực cạnh tranh và chi phí như hiện nay. Sau gần một thập kỷ, mọi thứ đã thay đổi nhưng chính sách thì đứng yên, khiến ngưỡng 200 triệu trở nên lạc hậu, thậm chí lệch khỏi thực tế thu nhập của hàng triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
Theo bà Cúc, phần lớn hộ kinh doanh vượt doanh thu 200 triệu không phải vì họ mở rộng quy mô hay thu được lợi nhuận lớn. Doanh thu tăng chủ yếu do chi phí đầu vào, giá nhập hàng, tiền thuê mặt bằng và nhân công đội lên từng tháng. Họ buộc phải bán nhiều hơn mới giữ nổi mức thu nhập trung bình. Nếu tiếp tục áp mức ngưỡng cũ, nhiều hộ kinh doanh thậm chí chưa đủ sống vẫn bị xếp vào diện phải nộp thuế. Điều này vô hình trung tạo rào cản tâm lý khiến họ ngại kê khai trung thực, bởi chỉ cần doanh thu cao hơn con số 200 triệu là lập tức phát sinh nghĩa vụ thuế.
Thực tế đó đặt ra câu hỏi lớn: đã đến lúc phải điều chỉnh lại ngưỡng chịu thuế cho phù hợp hay chưa?
Chủ tịch VTCA cho rằng đã đến lúc cơ quan thuế cần nghiêm túc xem xét điều chỉnh. Bà đề xuất nâng ngưỡng miễn thuế lên tối thiểu 500 triệu đồng một năm và có thể cân nhắc mức 1 tỷ đồng đối với một số ngành nghề có mức chi phí cao.
Theo bà, thay đổi này không phải nhằm giảm thu cho ngân sách mà là để nhìn đúng năng lực tạo thu nhập của khu vực kinh tế cá thể, từ đó tạo động lực để họ phát triển, minh bạch hóa hoạt động kinh doanh và đóng góp bền vững hơn cho nền kinh tế.
Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cũng bày tỏ quan điểm tương tự. Ông nhấn mạnh rằng mức 200 triệu đồng không còn phản ánh đúng đời sống của những người bán hàng rong, chủ quán ăn sáng, hộ tạp hóa trong khu dân cư hay người buôn bán vỉa hè.
Nhiều hộ có doanh thu vài trăm triệu mỗi năm nhưng chi phí vận chuyển, nguyên liệu và mặt bằng chiếm gần hết doanh thu, khiến thu nhập thực chỉ còn vài triệu mỗi tháng. Trong bối cảnh giá tiêu dùng tăng và chi tiêu gia đình ngày càng nặng nề, việc các hộ thu nhập thấp vẫn phải nộp thuế rõ ràng là điều không hợp lý.
Ông Hòa đề nghị nâng ngưỡng chịu thuế lên mức bốn trăm đến năm trăm triệu đồng mỗi năm để bảo đảm tính nhân văn, đồng thời phù hợp với sức chịu đựng của người kinh doanh nhỏ.
Nhiều chuyên gia kinh tế và thuế cũng đặt vấn đề về sự bất hợp lý khi áp cùng một ngưỡng doanh thu cho tất cả ngành nghề. Mỗi lĩnh vực có cấu trúc chi phí khác nhau. Một hộ tạp hóa chỉ giữ lại khoảng tám đến mười hai phần trăm doanh thu vì chi phí đầu vào cao, trong khi dịch vụ ăn uống phải chi gần như toàn bộ doanh thu cho nguyên liệu và nhân công.
Chính vì sự chênh lệch này, một số chuyên gia đề xuất chuyển sang tính ngưỡng miễn thuế dựa trên thu nhập thay vì doanh thu, hoặc xác định ngưỡng khác nhau theo nhóm ngành để bảo đảm công bằng.
Ở chiều quản lý nhà nước, Phó cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết ngành thuế đang trong quá trình chuyển đổi sang cơ chế tự kê khai, hướng đến minh bạch và phản ánh đúng bản chất hoạt động kinh doanh.
Cơ quan thuế sẽ tiếp tục thu thập dữ liệu, đánh giá tác động của từng chính sách với từng nhóm hộ kinh doanh, qua đó đề xuất điều chỉnh kịp thời. Theo ông Sơn, mục tiêu là xây dựng chính sách hài hòa, vừa bảo đảm nguồn thu ngân sách, vừa không tạo gánh nặng cho các hộ nhỏ lẻ vốn đã chịu nhiều áp lực về chi phí.
Ông khẳng định rằng nếu thực tiễn cho thấy cần thay đổi, cơ quan thuế sẽ kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế để phù hợp bối cảnh mới, đồng thời khuyến khích người dân kê khai đúng và đầy đủ. Chính sách thuế, theo ông, chỉ có thể hiệu quả khi tương thích với thực tế kinh doanh và không đặt người nộp thuế vào thế phải chạy đua để tránh vượt ngưỡng.
Bình Minh