Nguyên nhân nào khiến khách chưa quay trở lại các bến xe?

Thực tế cho thấy so với trước khi xảy ra dịch Covid-19, lượng hành khách vào bến xe tại Hà Nội đang giảm mạnh, cùng với đó là hàng loạt đơn vị vận tải tuyến cố định thông báo cắt lốt, ngừng hoạt động.

Lượng khách đến các bến xe ở Hà Nội giảm mạnh

Theo thống kê từ Sở GTVT Hà Nội, mạng lưới tuyến vận tải hành khách tuyến cố định liên tỉnh đường bộ kết nối từ Hà Nội đi 41 tỉnh với 897 tuyến vận tải, 502 đơn vị vận tải, 3.303 phương tiện, 3.556 chuyến/ngày. Trong đó, có 52 đơn vị vận tải thuộc Hà Nội với 730 xe từ 6 bến xe: Giáp Bát, Gia Lâm, Mỹ Đình, Yên Nghĩa và Sơn Tây và Nước Ngầm.

Những năm qua, bộ mặt các bến xe khách ngày càng được cải thiện, không chỉ được xây dựng khang trang, sạch đẹp mà còn ứng dụng nhiều công nghệ, tiện ích nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ người dân và doanh nghiệp vận tải. Tình trạng chèo kéo hành khách, nạn mất trộm đồ tại bến xe dần được đẩy lùi.

Cùng với bến xe, các doanh nghiệp vận tải cũng có nhiều đổi mới trong cách phục vụ hành khách. Bên cạnh việc ứng dụng đặt vé online, xây dựng phòng chờ tiện nghi, hiện đại còn đưa xe trung chuyển vào hoạt động, đưa đón hành khách đến bến và về nhà,…tạo nhiều thuận lợi cho người dân.

Song, thực tế, so với trước khi xảy ra dịch Covid-19, lượng hành khách vào bến đang giảm mạnh, cùng với đó là hàng loạt đơn vị vận tải tuyến cố định thông báo cắt lốt, ngừng hoạt động.

Chia sẻ tại tọa đàm "Vì sao khách chưa quay trở lại bến xe?" do Báo Giao thông tổ chức, Ông Trần Hoàng, Phó giám đốc Công ty CP Bến xe Hà Nội cho biết, sau thời gian dài ảnh hưởng dịch Covid-19, năm 2023, tình hình hoạt động vận tải tại các bến xe trên cả nước nói chung và tại các bến xe của CP Bến xe Hà Nội nói riêng (Giáp Bát, Mỹ Đình, Gia Lâm) giảm 300.000 lượt/3 bến, chiếm 28%. Trong đó, tùy theo từng bến, có bến Mỹ Đình giảm trên 30%; Bến xe Giáp Bát giảm 25% còn Bến Gia Lâm giảm gần 50%.

Về hành khách, mức độ ảnh hưởng trầm trọng hơn, số lượng giảm trên toàn công ty là 52%, trong đó Bến Gia Lâm giảm gần 70%. Cùng đó là các vấn đề sụt giảm về doanh thu, lợi nhuận của doanh nghiệp. Đây là con số rất đáng lo ngại.

Tại bến xe Nước Ngầm, trước dịch Covid-19 ngày thường bến xe đón khoảng 600-700 lượt xe, riêng dịp lễ tết là trên 900 lượt nhưng nay chỉ còn 250-300 lượt xe/ngày. Riêng trong tháng 3-4 này là trên 400 lượt xe/ngày, tỉ lệ giảm gần 50%.

Theo ông Trần Hoàng, ngoài việc gây ảnh hưởng tới kinh tế của các doanh nghiệp khai thác bến xe, tình trạng sụt giảm lượng hành khách vào bến còn ảnh hưởng tới các vấn đề về xã hội.

Đó là hệ thống vận tải hành khách liên tỉnh tuyến cố định đang dần đánh mất vai trò là trục xương sống của vận tải. Hệ thống này mang lại hiệu quả xã hội cao nhất, vận chuyển khối lượng lớn, vận chuyển những chuyến xe đã được kiểm tra, kiểm soát. Nếu đánh mất điều này thì ngoài ảnh hưởng kinh tế với doanh nghiệp, còn mang tới hệ lụy cho xã hội.

Nguyên nhân khách không vào bến?

Về nguyên nhân khiến hành khách vào bến xe, ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho biết, Nghị định 10/2020 về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải đã quy định rõ các điều kiện cho các loại hình kinh doanh vận tải. Bộ Công an cũng đã ban hành Thông tư 58 quy định xe kinh doanh vận tải phải có màu biển số riêng.

Theo ông Hùng, số lượng xe hợp đồng gia tăng so với xe tuyến cố định lên đến hàng chục nghìn xe, chưa kể còn xuất hiện loại hình xe ghép, xe tiện chuyến cũng đang cạnh tranh không công bằng với xe tuyến cố định. Những xe này thậm chí còn không đổi màu biển số theo quy định. Những loại hình vận tải này cùng lúc hoạt động, gây xung đột với nhau.

Trong khi đó, nhu cầu người dân tăng cao, điều kiện quản lý xe hợp đồng quá lỏng lẻo khi không phải đăng ký xin vào nốt, không đăng ký luồng tuyến, lái xe không bị kiểm soát, văn phòng đại diện mọc khắp nơi như một bến xe thu nhỏ.

Nghị định 10 đã quy định thực hiện một trong các công đoạn như điều hành lái xe, thu tiền đó là đơn vị kinh doanh vận tải nhưng hiện nay rất nhiều doanh nghiệp xe hợp đồng trá hình tổ chức đón khách, bán vé, lập các văn phòng đón/trả khách gây ra sự hỗn loạn, không thể quản lý được.

Mặt khác, ông Hùng cho rằng, những doanh nghiệp chấp hành tốt lại thường xuyên bị thanh, kiểm tra nhưng những doanh nghiệp xe hợp đồng lại không ai kiểm soát, xử lý gây ra nhiều bức xúc.

"Đồng ý là cần phải hướng đến những gì người dân yêu thích, ưa chuộng sử dụng nhưng vận tải là loại hình kinh doanh vận tải có điều kiện, do đó cần phải quản lý các loại phương tiện trên.

Cuối năm 2023 và trong 2 tháng đầu năm, khi lực lượng chức năng vào cuộc xử lý quyết liệt vi phạm của các nhà xe đã tạo ra những kết quả rất tích cực, các nhà xe trước đây hoạt động bên ngoài đã vào bến như nhà xe Vân Anh, Hà Lan.

Bên cạnh đó, hạ tầng tại các bến xe cũng đổi mới, bến xe Mỹ Đình nay đã có phòng chờ VIP, bến xe Nước Ngầm, Giáp Bát, Gia Lâm cũng có nhiều thay đổi để nâng cao chất lượng dịch vụ doanh nghiệp vận tải và hành khách.

Do đó cần phải có giải pháp đảm bảo quyền lợi, hài hoà lợi ích cho doanh nghiệp và người dân", ông Hùng kiến nghị.

Nói về nguyên nhân các xe trá hình hoạt động lộng hành, ông Hùng cho rằng, thực tế, chỉ mất vài phút, chúng ta có thể tìm kiếm trên Google rất nhiều nhà xe công khai đăng tải dịch xe ghép, tiện chuyến dù họ không hề đăng ký kinh doanh vận tải.

Ở thời điểm dịch bệnh, toàn bộ người dân phải tăng cường sử dụng trực tuyến nên các hình thức xe ghép tiện chuyến lại càng bùng nổ. Chúng ta đã ban hành nhiều quy định như luật từ giao thông, thuế, luật doanh nghiệp nhưng vẫn không quản lý được.

Theo ông Hùng, chúng ta cần tập trung quản lý chặt, giao trách nhiệm xuống chính quyền địa phương vì chỉ có họ mới biết trên địa bàn mình có bao nhiêu doanh nghiệp đang hoạt động để xử lý.

Bên cạnh đó xây dựng thêm trung tâm công nghệ để tất cả cùng tham gia. Đây là xu thế tất yếu.

Quy định quản lý xe limousine còn lỏng lẻo

Tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Lập, Giám đốc Bến xe Nước Ngầm cho rằng, việc làm thế nào để khách quay lại bến xe hay hơn việc làm gì để thu hút khách vào bến xe. Bởi trước dịch, các doanh nghiệp vận tải không bỏ bến ra ngoài, hợp đồng trá hình. Có nghĩa, lượng khách tương đối ổn cho nhà xe hoạt động.

Sau dịch, khách không vào bến xe nữa, trong khi lượng xe hợp đồng trá hình tăng. Như vậy là do hoạt động trá hình. Xe hoạt động này đến tận nhà đón khách mang tới sự tiện lợi. Nếu việc đón khách tận nơi mà doanh nghiệp vận tải tuyến cố định làm được sẽ rất tốt.

Thực tế, hầu hết doanh nghiệp xe hợp đồng trá hình hiện nay đa số tách ở doanh nghiệp tuyến cố định ra. Đây là do công tác quản lý, xử lý xe trá hình chưa đến nơi đến chốn nên họ mới lôi kéo được khách từ bến xe. Điều này gây ảnh hưởng tới công tác tổ chức giao thông.

"Trách nhiệm và vai trò của địa phương rất quan trọng nên cần giao trách nhiệm cho người đứng đầu địa phương. Bởi cơ quan thanh tra không thể kiểm tra sát sao bằng địa phương, nên cần nâng cao vai trò của chính quyền địa phương với hoạt động vận tải", ông Lập nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đoàn Ngọc Hùng, Trưởng phòng Quản lý Vận Tải, Công ty TNHH Văn Minh cho biết, thực trạng hiện nay xe 16 chỗ hoán cải thành xe limousine hoạt động trá hình tuyến cố định có số lượng lớn hơn rất nhiều so với xe tuyến cố định, tuy nhiên quy định quản lý lại lỏng lẻo.

Nếu như tuyến cố định phải có giấy phép kinh doanh vận tải, phải thành lập bộ phận an toàn, phải có luồng tuyến rõ ràng, nộp ngân sách cho nhà nước với nhiều loại thuế như: thuế môn bài, giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân.

Trong khi đó, xe hợp đồng trá hình lại không nộp thuế cho ngân sách Nhà nước, dừng bắt khách tuỳ tiện, không mất chi phí hai đầu bến, nhiều xe không chấp hành các điều kiện đảm bảo ATGT như: lắp thiết bị GSHT khoang hành khách nên không mất nhiều chi phí, thậm chí, nhiều đơn vị không khám sức khoẻ định kỳ, không tập huấn chứng chỉ ATGT cho lái xe.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông cho rằng, người dân sẽ ưa dùng các hình thức vận tải thuận tiện vì chỉ cần gọi xe là được đón tận cửa.

Tuy vậy, khi hành khách sử dụng dịch vụ này, nếu không may gặp vấn đề rủi ro như bị đánh đập hay mất an toàn thì không ai chịu trách nhiệm. Không ai đảm bảo giá cả, tiện nghi dịch vụ cho khách hàng.

Ông Cao Văn Hiệp, Phó Chánh Thanh tra, Sở GTVT Hà Nội cho biết, để chứng minh hành vi vi phạm của xe hợp đồng trá hình hay còn gọi là xe limousine lách luật hoạt động trái phép không dễ và mất nhiều thời gian.

Hiện đã có nhiều quy định về việc các xe hợp đồng phải gắn thiết bị giám sát hành trình, phải gửi hợp đồng trước khi thực hiện chuyến đi tới cơ quan chức năng để cơ quan quản lý giám sát.

"Chúng ta đang thực hiện những quy định này, song có nhiều doanh nghiệp tìm nhiều cách né tránh... Để xác định vi phạm, phải kiểm tra trực tiếp tại các doanh nghiệp, văn phòng đại diện mới xác định được hành vi vi phạm", ông Hiệp nói.

Lộc Hà