Doanh nghiệp cần đầu tư theo chuỗi giá trị

Khi lợi thế đầu tư không còn nằm chủ yếu ở ưu đãi đơn lẻ, khả năng kết nối hạ tầng, logistics, tài chính, công nghệ và chuỗi cung ứng đang trở thành yếu tố quyết định. Liên kết TP Hồ Chí Minh với các địa phương Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long vì thế cần hướng tới một không gian đầu tư chung, nơi dòng vốn tạo giá trị vượt ra ngoài ranh giới từng địa phương.

Chia sẻ tại Hội nghị Kết nối đầu tư và hợp tác phát triển giữa TP Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, ông Đinh Hồng Kỳ - Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP Hồ Chí Minh (HUBA), cho rằng tư duy đầu tư của doanh nghiệp đang thay đổi.

Cụ thể, trước đây khi lựa chọn địa bàn đầu tư, doanh nghiệp thường quan tâm nhiều đến giá đất, chi phí lao động, ưu đãi thuế và khoảng cách tới thị trường thì hiện nay doanh nghiệp lại quan tâm tới hạ tầng logistics, năng lượng, nguồn nhân lực, chuỗi cung ứng, khả năng chuyển đổi số, yêu cầu môi trường, phát triển bền vững và khả năng kết nối với thị trường trong nước và quốc tế.

Những con số mới nhất cho thấy dòng vốn vẫn đang tìm đến những nơi có hệ sinh thái đầu tư đủ mạnh. Theo đó, chỉ trong 8 tháng đầu năm 2026, TP Hồ Chí Minh đã thu hút hơn 10 tỷ USD vốn FDI, tăng hơn 167% so với cùng kỳ và đạt hơn 91% kế hoạch cả năm. Trong khi đó, đến ngày 20/8, Đồng Nai thu hút gần 1,88 tỷ USD FDI. Đáng chú ý, khoảng 938 triệu USD là vốn của dự án mới và khoảng 941 triệu USD là vốn tăng thêm của các dự án hiện hữu.

Ông Kỳ đặc biệt quan tâm đến con số thứ hai, bởi nhà đầu tư mới cho thấy sức hấp dẫn, tuy nhiên nhà đầu tư hiện hữu tiếp tục bỏ thêm vốn mới là một tín hiệu quan trọng về niềm tin. Cạnh tranh thu hút đầu tư trong giai đoạn tới không đơn thuần là cạnh tranh về ưu đãi, mà còn là chất lượng của cả hệ sinh thái kinh doanh.

Tiếp theo, ông cho rằng doanh nghiệp cần sự chắc chắn nhất quán hơn là những lời hứa ưu đãi và điều doanh nghiệp sợ nhất không hẳn là chi phí cao mà là sự bất định.

Ông giải thích thêm, một dự án có thể chấp nhận chi phí đất, nhân công thậm chí ưu đãi ít hơn nếu doanh nghiệp biết rõ thủ tục mất bao lâu, ai chịu trách nhiệm, hạ tầng khi nào hoàn thành và những cam kết nào có thể thực hiện. Ngược lại, một dự án dù được giới thiệu hấp dẫn nhưng nếu doanh nghiệp không biết phải mất thời gian bao lâu để hoàn thành thủ tục thì chi phí của sự bất định có thể lớn hơn rất nhiều khoản ưu đãi nhận được. Do đó, ông cho rằng địa phương nào trả lời tốt câu hỏi thứ hai sẽ có lợi thế lớn.

Đồng thời, doanh nghiệp cần một đầu mối để có thể giải quyết nhanh gọn, khi đó xúc tiến đầu tư sẽ chuyển từ tư duy "mời gọi nhà đầu tư" sang "đồng hành cùng nhà đầu tư".

Theo VCCI, hiện nay khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của Đồng bằng sông Cửu Long vẫn phải trung chuyển qua các cảng của TP Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ. Chi phí logistics của vùng chiếm khoảng 20-25% giá thành sản phẩm. 
Một sản phẩm có thể được nuôi trồng tại Cà Mau, chế biến tại Cần Thơ, sử dụng bao bì hoặc thiết bị của một doanh nghiệp tại Đồng Nai, được tài trợ vốn tại TP Hồ Chí Minh và xuất khẩu qua hệ thống cảng của Đông Nam Bộ.  Từ ví dụ trên, ông Kỳ cho rằng ranh giới hành chính tồn tại trong quản lý Nhà nước, tuy nhiên trong hoạt động kinh tế, doanh nghiệp không tư duy như vậy mà sẽ đầu tư theo chuỗi giá trị, không đầu tư theo địa giới hành chính.

Tại Cà Mau, 8 tháng đầu năm nay đã có 38 dự án mới với tổng vốn đăng ký hơn 32 nghìn tỷ đồng. Điều doanh nghiệp cần tiếp theo không chỉ là cơ hội tại Cà Mau còn là khả năng kết nối những dự án ấy với thị trường, tài chính, công nghệ, logistics và chuỗi cung ứng của toàn vùng. Do đó, ông cho rằng không nên đặt vấn đề TP Hồ Chí Minh cạnh tranh với Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang hay Cà Mau để thu hút cùng một nhà đầu tư, câu hỏi tốt hơn là làm thế nào để một đồng vốn đầu tư vào một địa phương có thể tạo thêm giá trị cho nhiều địa phương khác?

TP Hồ Chí Minh có lợi thế về tài chính, dịch vụ, khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao, thị trường và mạng lưới doanh nghiệp. Mỗi địa phương còn lại có những lợi thế riêng về công nghiệp, nông nghiệp, logistics, cửa khẩu, năng lượng, nguyên liệu, quỹ đất và không gian phát triển. Nếu kết nối được những lợi thế đó, có thể hình thành chuỗi giá trị liên tỉnh, thay vì mỗi địa phương cố gắng xây dựng một hệ sinh thái khép kín cho riêng mình.

Ông Kỳ nhấn mạnh cần chuyển từ "danh mục kêu gọi đầu tư" sang "danh mục cơ hội đầu tư có thể triển khai". Hiện nay, các địa phương thường có danh mục hàng chục, thậm chí hàng trăm dự án kêu gọi đầu tư. Tuy nhiên từ góc nhìn doanh nghiệp, số lượng không phải điều quan trọng nhất, trong khi nhà đầu tư cần biết rất cụ thể như địa điểm, quy hoạch, hạ tầng, logistics,...

Từ đó, ông đề xuất TP Hồ Chí Minh cùng 7 địa phương có thể nghiên cứu xây dựng một danh mục cơ hội đầu tư liên vùng, không chỉ giới thiệu từng dự án riêng lẻ mà chỉ ra được mối liên hệ trong chuỗi giá trị. Xa hơn nữa có thể xây dựng một cửa sổ thông tin đầu tư chung của toàn vùng, nơi nhà đầu tư có thể nhìn thấy cơ hội đầu tư không phải trên 8 bản đồ hành chính riêng biệt, mà trên một bản đồ chuỗi giá trị chung.

Giai đoạn tới, Phó Chủ tịch HUBA cho biết, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những địa phương tạo ra được 3 điều là sự chắc chắn/nhất quán; tốc độ thực thi; khả năng kết nối vào hệ sinh thái và chuỗi giá trị của cả vùng.

Số liệu ghi nhận, TP Hồ Chí Minh thu hút hơn 10 tỷ USD FDI trong 8 tháng; Đồng Nai gần 1,9 tỷ USD; Cà Mau có hơn 32 nghìn tỷ đồng vốn đăng ký từ các dự án mới nhưng  70% hàng xuất khẩu của Đồng bằng sông Cửu Long vẫn phải đi qua TP Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ.

Từ những con số này, ông nhận định vấn đề không còn chỉ là mỗi địa phương thu hút được bao nhiêu vốn, quan trọng hơn là kết nối những dòng vốn đó với nhau như thế nào để tạo ra giá trị lớn hơn cho cả vùng. Nếu TP Hồ Chí Minh cùng các tỉnh, thành Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long xây dựng được một không gian đầu tư mà doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội ở quy mô vùng, thay vì từng địa phương riêng lẻ sẽ không chỉ thu hút thêm vốn mà có thể nâng chất lượng dòng vốn, giảm chi phí của doanh nghiệp và hình thành những chuỗi giá trị mới có sức cạnh tranh cao hơn.

Từ đó, hợp tác giai đoạn 2026-2030 sẽ không chỉ dừng lại ở việc các địa phương hợp tác với nhau. Mục tiêu cuối cùng phải doanh nghiệp thực sự đầu tư, sản xuất và kinh doanh trong một không gian kinh tế liên kết.

Cùng dưới góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Hồng Anh - Phó Chủ tịch Tập đoàn Thành Thành Công, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đã gửi tới hội nghị 3 kiến nghị giải pháp chính sách để doanh nghiệp tư nhân dám nghĩ, dám làm và mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực mới, quy mô lớn, có tính chất dẫn dắt.

Thứ nhất, xây dựng cơ chế ưu đãi đặc thù khuyến khích đầu tư vào hạ tầng công nghệ mới như Data Center, hạ tầng số, năng lượng xanh. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài và yêu cầu kỹ thuật cao. Do đó, ông kiến nghị chính quyền các địa phương sớm quy hoạch quỹ đất sạch, bảo đảm hạ tầng cung cấp điện ổn định, công suất cao dành cho các dự án Trung tâm dữ liệu (Data Center) và hạ tầng công nghệ.

Cùng với đó, cần có chính sách ưu đãi về thuế, tiền thuê đất, cũng như cơ chế thử nghiệm chính sách (Sandbox) linh hoạt để các tập đoàn tư nhân trong nước có đủ niềm tin và động lực tham gia làm chủ các hạ tầng công nghệ cốt lõi.

Thứ hai, đổi mới tư duy quản lý, đơn giản hóa thủ tục đầu tư và bảo vệ doanh nhân dấn thân. Ông đề nghị đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, áp dụng cơ chế “luồng xanh” hoặc “đầu mối một cửa thực chất” đối với các dự án đầu tư quy mô lớn, dự án chuyển đổi xanh và công nghệ cao.

Thứ ba, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn chiến lược và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa; thành lập các quỹ hỗ trợ phát triển công nghệ/xanh hoặc gói tín dụng ưu đãi dài hạn dành cho doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào hạ tầng số, Data Center, năng lượng sạch và nông nghiệp công nghệ cao.

Ngoài ra, ông cho rằng cần có chính sách khuyến khích các tập đoàn lớn làm hạt nhân dẫn dắt, tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào chuỗi cung ứng phụ trợ, xây dựng nội lực kinh tế tự chủ.

Nguyễn Trang