Nhà đầu tư bị lừa khi lãnh đạo doanh nghiệp 'quay xe' không mua cổ phiếu?

Khi thấy lãnh đạo của các doanh nghiệp đổ tiền vào mua số lượng lớn, giá trị cổ phiếu tăng cao, nhà đầu tư thi nhau xuống tiền. Tuy nhiên khi họ "quay xe" thì người chịu thiệt lại chính là nhà đầu tư.

Lãnh đạo doanh nghiệp "quay xe"

Trên thị trường chứng khoán, khi lãnh đạo các doanh nghiệp đăng ký mua vào số lượng cổ phiếu lớn cũng là lúc giá trị cổ phiếu gia tăng, người chơi xuống tiền không tiếc tay với tâm lý, lãnh đạo mua thêm cổ phiếu chứng tỏ công ty làm ăn tốt. Thế nhưng trên thực tế, nhiều lãnh đạo "quay xe" hoặc không mua đủ số lượng đăng ký, sau đó cổ phiếu giảm giá liên tiếp, còn người chơi thì thiệt đơn thiệt kép khi trót xuống tiền mua vào giá cao.

Khi cổ phiếu TVC (CTCP Tập đoàn Quản lý Tài sản Trí Việt (HNX: TVC) giảm sàn liên tiếp 2 phiên trước tin Chủ tịch Phạm Thanh Tùng bị khởi tố, Uỷ viên HĐQT Bùi Minh Tuấn đã đăng ký mua 2 triệu cổ phiếu của Quản lý Tài sản Trí Việt. Thế nhưng ông Tuấn đã thay đổi định hướng cá nhân, không mua cổ phiếu TVC nào trên tổng số 2 triệu đơn vị từ ngày 19/12/2022 đến ngày 17/1/2023.

Thông tin có liên quan, bà Phạm Thanh Hoa, em ông Phạm Thanh Tùng cũng đăng ký mua vào 2 triệu cổ phiếu theo phương thức thỏa thuận và/hoặc khớp lệnh từ ngày 27/1/2023 đến ngày 24/2/2023. Hiện, bà Hoa không phải cổ đông của Trí Việt nếu giao dịch thành công tỷ lệ sở hữu của bà Hoa tại TVC đạt 1,69%.

Về tình hình kinh doanh, Trí Việt ghi nhận năm đầu lợi nhuận âm kể từ khi niêm yết. Cụ thể, TVC lỗ sau thuế 380 tỷ đồng, trong khi năm 2021 lãi 547 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến kết quả "kém sắc" của Trí Việt là do phải trích lập dự phòng hơn 375 tỷ đồng cho danh mục đầu tư chứng khoán.

Trong đợt VN-Index sụt giảm hồi tháng 10 và 11/2022, nhiều lãnh đạo, cổ đông lớn của doanh nghiệp cũng đã đăng ký mua vào cổ phiếu. Tuy nhiên báo cáo kết quả giao dịch cho thấy nhiều người không mua hết số lượng đăng ký, thậm chí có người không mua.

Ông Võ Thành Đàng, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc CTCP Đường Quảng Ngãi (mã QNS) từ ngày 17/11 đến ngày 14/12/2022 đã không mua vào cổ phiếu nào trong tổng đăng ký 1 triệu cổ phiếu. Như vậy, ông Võ Thành Đàng vẫn sở hữu 7,15% vốn điều lệ tại Đường Quảng Ngãi. Lý do được vị Tổng giám đốc cho biết là do điều kiện thị trường chưa phù hợp.

Từ ngày 21/12/2022 đến ngày 18/1/2023, ông Võ Thành Đàng tiếp tục đăng ký mua vào 1 triệu cổ phiếu QNS để nâng sở hữu lên 7,43% vốn điều lệ. Hiện QNS đang giao dịch ở vùng giá 35.000 đồng, giảm 27% so với hồi cuối tháng 8/2022.

Ông Trần Quang Tiến - thành viên HĐQT CTCP Vận tải và Xếp dỡ Hải An (mã HAH) cũng chỉ mua vào 163.000 cổ phiếu trong tổng đăng ký 500.000 cổ phiếu, tỷ lệ mua thành công là 32,6% tổng lượng đăng ký để nâng sở hữu từ 1,02% lên 1,25% vốn điều lệ. Giao dịch được thực hiện từ ngày 18/11/2022 đến ngày 16/12/2022. Lý do vị lãnh đạo này không mua hết là vì giá thị trường không đạt kỳ vọng.

Tại CTCP Đông Hải Bến Tre (mã DHC), mặc dù cổ phiếu giảm 56,5% từ đỉnh nhưng lãnh đạo và người thân lãnh đạo chỉ mua được một lượng nhỏ so với đăng ký. Theo đó, ông Lê Bá Hùng, con ông Lê Bá Phương - Phó chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc mua vào 104.000 cổ phiếu trong tổng đăng ký mua 2 triệu cổ phiếu, tương ứng tỷ lệ mua thành công 5,2% tổng lượng đăng ký; nâng sở hữu từ 7.600 cổ phiếu lên 111.600 cổ phiếu, tương ứng 0,16% vốn điều lệ. Giao dịch được thực hiện từ ngày 15/11/2022 đến ngày 14/12/2022. Lý do con của lãnh đạo doanh nghiệp này không mua hết lượng đăng ký là vì chưa thu xếp được tài chính cá nhân.

Còn ông Dương Thành Công, thành viên HĐQT DHC cũng chỉ mua được 45.000 cổ phiếu trong tổng đăng ký 500.000 cổ phiếu, tương ứng tỷ lệ mua thành công là 9% tổng lượng đăng ký. Sau giao dịch, tỷ lệ sở hữu của ông Dương Thành Công nâng sở hữu từ 0,5% lên 0,56% vốn điều lệ, thời gian giao dịch từ ngày 16/11/2022 đến ngày 15/12/2022. Lý do ông Dương Thành Công không mua hết do thị trường không thuận lợi.

Hiện HDC đang giao dịch ở vùng giá 32.000 đồng. Cổ phiếu này trải qua quá trình trượt dài từ tháng 11/2021, ở vùng đỉnh 76.000 đồng, tương ứng đã “bốc hơi” gần 60% giá trị.

Cổ phiếu thấp hơn 66,2% so với đỉnh, lãnh đạo CTCP Thép Nam Kim (mã NKG) cũng chỉ mua được 50% tổng lượng cổ phiếu đăng ký với lý do diễn biến thị trường không thuận lợi. Người giao dịch là bà Trần Ngọc Diệu - Phó tổng giám đốc NKG. Bà Diệu cũng chỉ mua được 1 triệu cổ phiếu trong tổng đăng ký 2 triệu cổ phiếu, tương ứng tỷ lệ mua thành công là 50% để nâng sở hữu từ 0,16% lên 0,54% vốn điều lệ, giao dịch được thực hiện từ ngày 18/11/2022 đến ngày 16/12/2022.

Ngoài các trường hợp trên, hàng loạt lãnh đạo, người thân lãnh đạo doanh nghiệp trong thời gian qua cũng đã không mua hết lượng cổ phiếu đăng ký. Nguyên nhân được các vị lãnh đạo đưa ra hầu hết là do thị trường không thuận lợi.

Ông Hồ Vân Long – Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Tài chính Ngân hàng TMCP Quốc Tế Việt Nam (VIB) mua vào 330.000 cổ phiếu VIB trên tổng số 1,5 triệu cổ phiếu đăng ký. Giao dịch được thực hiện theo phương thức thỏa thuận và khớp lệnh trong thời gian 18/11 – 17/12/2022.

Bà Vũ Thị Bích Ngọc - vợ ông Bùi Sĩ Tuấn (Chủ tịch HĐQT CTCP Camimex Group, mã CMX) mua vào 268.000 cổ phiếu trong tổng số 1 triệu cổ phiếu đăng ký, nâng tỷ lệ sở hữu lên 3,82% vốn điều lệ, giao dịch được thực hiện từ ngày 18/11/2022 đến ngày 16/12/2022.

Bà Nguyễn Thị Ngọc Diệp – vợ ông Đoàn Văn Thuận (Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Kinh doanh và Phát triển Bình Dương, mã TDC) đã mua vào 34.400 cổ phiếu trong số 100.000 cổ phiếu đăng ký, tỷ lệ mua thành công là 34,4%, nâng tỷ lệ sở hữu lên 0,035%, thời gian thực hiện giao dịch là từ ngày 11/11/2022 đến ngày 9/12/2022.

Bà Trần Trương Đoan Thục là em dâu của ông Cao Tấn Thạch – Thành viên HĐQT Công ty cổ phần Đầu tư Nam Long (mã NLG) cũng chỉ mua 50.000 trong số 120.000 cổ phiếu đăng ký, trong ngày 6/12/2022.

Ông Robert Alan Willett – Thành viên HĐQT của CTCP Đầu tư Thế giới di động (mã MWG) chỉ mua vào 22.000 trong số 100.000 cổ phiếu đăng ký mua vì thay đổi kế hoạch tài chính cá nhân.

​Nên có chế tài để bảo vệ nhà đầu tư?

Mua vào cổ phiếu là động thái được nhiều doanh nghiệp, lãnh đạo doanh nghiệp thực hiện khi thị giá cổ phiếu giảm sâu. Trong đợt phục hồi của thị trường chứng khoán năm ngoái, ngoài việc các cổ phiếu rơi xuống vùng đáy và nhờ dòng tiền mạnh mẽ của nhà đầu tư F0, thì không thể phủ nhận có lực đỡ quan trọng là việc doanh nghiệp, lãnh đạo doanh nghiệp mua vào cổ phiếu.

Việc cổ đông nội bộ của doanh nghiệp gia tăng cổ phiếu thường khiến cổ đông an tâm hơn về doanh nghiệp và thu hút được sự chú ý với giới đầu tư. Bởi theo logic, lãnh đạo doanh nghiệp là những người hiểu rõ nhất về doanh nghiệp nên việc gia tăng sở hữu đồng nghĩa với việc tiềm năng của doanh nghiệp tốt, cổ phiếu có dư địa tăng trưởng.

Thế nhưng trên thực tế, nhiều trường hợp lãnh đạo "quay xe" hoặc mua "non" số lượng cổ phiếu đăng ký khiến thị giá cổ phiếu vẫn tiếp tục rớt sâu, còn người chơi thì mắc kẹt vì trót xuống tiền mua thêm cổ phiếu.

Ông Lê Văn Cường, chuyên gia Chứng khoán nhìn nhận, thời gian qua liên tục có nhiều lãnh đạo doanh nghiệp công bố mua vào cổ phiếu, đây là chuyện thường xảy ra khi giá cổ phiếu giảm sâu.

"Động thái này phần nào giúp… 'cứu giá' cổ phiếu, vì nhà đầu tư khi thấy động thái này sẽ có thêm kỳ vọng thị giá cổ phiếu đã về vùng giá hấp dẫn do cổ đông nội bộ là người hiểu rõ nhất tiềm năng của doanh nghiệp nên… đua theo.

Tuy nhiên, nếu những cổ đông nội bộ mà đăng ký mua rồi... để đó, nhất là với những lý do thiếu thuyết phục sẽ khiến nhà đầu tư mất niềm tin vào doanh nghiệp, lãnh đạo doanh nghiệp" - Chuyên gia này phân tích.

Về lý thuyết thì việc này của các lãnh đạo DN hay người liên quan là không đúng, gây nhiễu loạn thị trường, nhiễu loạn thông tin, gây tác động ảnh hưởng tâm lý đến việc cung cầu mua bán của các nhà đầu tư.

"Từ trước đến giờ, theo ghi nhận thì chưa có phương án xử lý nào. Cho nên, việc này rất cần một văn bản pháp lý nào đó từ cơ quan quản lý để quy định cụ thể hơn, chặt chẽ hơn để việc đăng ký mua/bán này phải được thực thi và có chế tài nếu phát hiện ra chủ đích sai phạm của những người này" - Ông Cường cho biết thêm.

Quang Anh