Một gói thầu của Ban quản lý các dự án Nông nghiệp có nhiều điểm bất thường khi đơn vị trả giá thấp nhất, được xếp hạng 1 sau quá trình đánh giá, chấm thầu lại không phải là đơn vị trúng thầu. Cùng với đó, dù gói thầu có giá trị không lớn nhưng quá trình xét duyệt, tìm ra đơn vị trúng thầu và công bố kết quả lựa chọn nhà thầu lại kéo dài tới gần 4 tháng (121 ngày). Việc này liệu có đúng quy định?
Gói thầu “nhỏ” nhưng đấu thầu “rất dài”…
Thời gian gần đây, liên tiếp những vụ án sai phạm trong công tác đấu thầu đã bị phanh phui khiến nhiều lãnh đạo cơ quan Nhà nước, lãnh đạo doanh nghiệp vướng vòng lao lý. Điều này đã cho thấy những sai phạm, những “điểm ngờ” trong công tác đấu thầu không phải là ít dù đã được triển khai qua mạng nhiều năm. Cùng với đó, những diễn biến mới đây cũng khiến cho công tác đấu thầu được dư luận quan tâm hơn bao giờ hết. Vậy nhưng, vì nhiều “đặc thù” trong công tác đấu thầu khiến nhiều doanh nghiệp, người trực tiếp tham gia không dám ý kiến, không dám đấu tranh hay tố giác dù biết rõ gói thầu còn có tồn tại.
Trên thực tế, các gói thầu không phân biệt lớn nhỏ đều có thể có những “điểm ngờ” mà doanh nghiệp hay người dân khi tiếp cận sẽ phải đặt ra câu hỏi: “Tại sao lại như vậy?” Câu trả lời chắc chắn còn phải đợi cơ quan chức năng vào cuộc và làm rõ.
Đơn cử như Gói thầu GT11B – Thi công các hạng mục công trình còn lại thuộc hợp phần 2 tại tỉnh Hòa Bình thuộc kế hoạch lựa chọn nhà thầu đợt 2 Dự án: Đầu tư kết cấu hạ tầng hỗ trợ Hợp tác xã phát triển vùng nguyên liệu của Ban quản lý các dự án Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) triển khai mới đây.
Theo đó, ngày 14 tháng 11 năm 2023, đồng chí Lê Văn Hiến - Trưởng Ban quản lý các dự án Nông nghiệp đã ký Quyết định số 1088/QĐ-DANN-QLTV&XDDA về việc phê duyệt Hồ sơ mời thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng (E-HSMT) Gói thầu GT11B – Thi công các hạng mục công trình còn lại thuộc hợp phần 2 tại tỉnh Hòa Bình thuộc kế hoạch lựa chọn nhà thầu đợt 2 Dự án: Đầu tư kết cấu hạ tầng hỗ trợ Hợp tác xã phát triển vùng nguyên liệu. Gói thầu trên do Ban quản lý các dự án Nông nghiệp làm chủ đầu tư với giá dự toán gói thầu 5.784.548.000 VND.
Theo Quyết định số 1088/QĐ-DANN-QLTV&XDDA, gói thầu sử dụng nguồn vốn Ngân sách Nhà nước, được đấu thầu công khai rộng rãi qua mạng, theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ.
Ngày 14/11/2023, ông Lê Văn Hiến - Trưởng Ban quản lý các dự án Nông nghiệp đã ký Quyết định số 1088/QĐ-DANN-QLTV&XDDA về việc phê duyệt Hồ sơ mời thầu đấu thầu rộng rãi qua mạng (E-HSMT) Gói thầu GT11B.
Trước đó, ngày 28 tháng 4 năm 2023, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Nguyễn Hoàng Hiệp đã ký Quyết định số 1705/QĐ-BNN-XD về việt phê duyệt điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu (Đợt 2) Dự án đầu tư xây dựng “Đầu tư kết cấu hạ tầng hỗ trợ Hợp tác xã phát triển vùng nguyên liệu” trong đó có dự án Gói thầu GT11B – Thi công các hạng mục công trình còn lại thuộc hợp phần 2 tại tỉnh Hòa Bình.
Theo thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, gói thầu này được đăng tải thông tin mời thầu vào ngày 17/11/2023. Theo kế hoạch, thời điểm đóng thầu vào 10h ngày 27/11/2023 và mở thầu ngay sau khi đó. Đúng kế hoạch, biên bản cho thấy, việc mở thầu đã hoàn thành vào 10h04 ngày 27/11/2023, với 7 nhà thầu nộp hồ sơ tham dự.
Sau khi mở thầu, Tổ chuyên gia được Ban quản lý các dự án Nông nghiệp thành lập theo Quyết định số: 1244/QĐ-DANN-TCHC ngày 29/12/2022 và Quyết định số 390/QĐ-DANN-TCHC ngày 25/5/2023 đã tổ chức chấm thầu và đánh giá xếp loại căn cứ theo các tiêu chí, điều kiện được đưa ra khi mời thầu.
Đến ngày 12/12/2023, Tổ chuyên gia đấu thầu đã có văn bản Báo cáo đánh giá E-HSDT gửi Trưởng Ban quản lý các dự án Nông nghiệp cho phép Nhà thầu có thứ hạng cao nhất vào thương thảo hợp đồng và tiến hành các thủ tục tiếp theo để ký kết, thực hiện lựa chọn nhà thầu.
Mọi chuyện đang diễn ra theo đúng kế hoạch, tuy nhiên, sau khi Tổ chuyên gia đấu thầu đã có văn bản Báo cáo đánh giá E-HSDT thì phải đến ngày 26 tháng 3 năm 2024, ông Lê Văn Hiến - Trưởng Ban quản lý các dự án Nông nghiệp mới ký Quyết định số 279/QĐ-DANN-QLTV&XDDA về việc Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu tại gói thầu này.
Điều này có nghĩa là, kể từ thời điểm đóng thầu vào 10h ngày 27/11/2023 đến ngày 26 tháng 3 năm 2024, Ban quản lý các dự án Nông nghiệp mất 121 ngày để ký Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu tại gói thầu này. Với thời gian này, thời gian lựa chọn nhà thầu đang có nhiều dấu hiệu vi phạm quy định của Luật Đấu thầu 2013.
Cụ thể, theo điểm g, Khoản 1, Điều 12, Luật Đấu thầu 2013 quy định rõ: Thời gian đánh giá hồ sơ dự thầu tối đa là 45 ngày đối với đấu thầu trong nước, kể từ ngày có thời điểm đóng thầu đến ngày bên mời thầu trình chủ đầu tư phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu. Trường hợp cần thiết, có thể kéo dài thời gian đánh giá hồ sơ dự thầu nhưng không quá 20 ngày và phải bảo đảm tiến độ thực hiện dự án. Như vậy thời gian đánh giá hồ sơ dự thầu tối đa là 65 ngày kể từ thời điểm đóng thầu.
Cùng với đó, điểm i, Khoản 1 điều này quy định, thời gian phê duyệt hoặc có ý kiến xử lý về kết quả lựa chọn nhà thầu tối đa là 10 ngày, kể từ ngày nhận được tờ trình đề nghị phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu của bên mời thầu hoặc báo cáo thẩm định trong trường hợp có yêu cầu thẩm định.
Có thể thấy, việc Ban quản lý các dự án Nông nghiệp mất 121 ngày để ký Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu rõ ràng đã vượt xa mức thời gian nêu tại điểm g, điểm i, Khoản 1, Điều 12, Luật Đấu thầu 2013. Vậy, quá trình lựa chọn nhà thầu tại gói thầu này có vi phạm hay không? Tại sao với một gói thầu công trình giao thông có giá dự toán chỉ hơn 5 tỷ đồng và thời gian thực hiện hợp đồng khoảng 8 tháng mà thời gian lựa chọn nhà thầu lại lâu đến vậy? Câu trả lời chắc chắn cần cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ./.
Công ty TNHH Xây dựng Duy Tiến là doanh nghiệp trúng thầu dù không phải là nhà thầu có giá thấp nhất, không xếp thứ nhất trong bảng đánh giá.
Doanh nghiệp trúng thầu không phải là nhà thầu xếp thứ nhất
Với kết quả lựa chọn nhà thầu, việc doanh nghiệp trúng thầu là Công ty TNHH Xây dựng Duy Tiến (Công ty Xây dựng Duy Tiến) chắc chắn cũng khiến cho những ai theo dõi gói thầu này phải bất ngờ? Bởi lẽ, đây chỉ là đơn vị xếp thứ 2 trong bảng xếp hạng các nhà thầu tham dự.
Theo đó, như đã nói, kết quả mở thầu hoàn thành vào 10h04 ngày 27/11/2023 cho thấy, gói thầu có 7 nhà thầu nộp hồ sơ tham dự. Và qua quá trình đánh giá, Tổ chuyên gia đấu thầu của Ban quản lý các dự án Nông nghiệp cho thấy, cả 7 nhà thầu tham dự đều đạt về tính hợp lệ của E-HSDT, đạt về năng lực và kinh nghiệm; và tất cả đều đạt đánh giá về kỹ thuật. Về kết quả đánh giá về tài chính, Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư Xây dựng Tân Phong (Công ty Tân Phong) là đơn vị trả giá thấp nhất, được xếp hạng 1 với giá dự thầu là 4.732.413.063VND.
Xếp thứ 2 trong bảng xếp hạng chính là Công ty Xây dựng Duy Tiến với giá 4.915.034.000 VND, tức cao hơn mức giá Công ty Tân Phong khoảng 200 triệu đồng.
Tiếp đến là Liên danh Công ty cổ phần tư vấn và xây dựng 874 và Công ty cổ phần ĐT và XD Nam Sơn xếp thứ 3 với mức giá là 4.918.398.805,7355 VND. Và lần lượt các doanh nghiệp xếp sau là Công ty TNHH MTV Đức Lợi Hoà Bình, Công ty TNHH Xây dựng Việt Hà, Công ty Cp Xây dựng và Thương mại Sông Đá; cuối cùng là Liên danh Kontana – Hải Đăng. Các doanh nghiệp xếp sau đương nhiên bỏ mức giá cao hơn Công ty Tân Phong, Công ty Xây dựng Duy Tiến và Liên danh Công ty xây dựng 874 và Công ty Nam Sơn.
Theo tìm hiểu, nguyên nhân Công ty Tân Phong không được chọn là doanh nghiệp trúng thầu dù xếp hạng 1 và được Tổ chuyên gia đấu thầu đề nghị mời vào thương thảo hợp đồng là do việc “Đàm phán hợp đồng không thành công”. Đây tiếp tục là một điều bất ngờ với “giới chuyên gia đấu thầu” vì khi doanh nghiệp đã tham gia đấu thầu và được xếp hạng 1 thì việc “Đàm phán hợp đồng không thành công” là “cực kỳ hiếm gặp”, đặc biệt là với một gói thầu có giá dự toán thấp, tiêu chuẩn kỹ thuật cực kỳ đơn giản này.
Cùng với đó, Điều 19, Nghị định 63/2014/NĐ-CP ngày 26 tháng 06 năm 2014 của Chính Phủ về quy định chi tiết thi hành một số điều của luật đấu thầu 2013 về lựa chọn nhà thầu nêu rõ nguyên tắc thương thảo hợp đồng là không tiến hành thương thảo đối với các nội dung mà nhà thầu đã chào thầu theo đúng yêu cầu của hồ sơ mời thầu; và Việc thương thảo hợp đồng không được làm thay đổi đơn giá dự thầu của nhà thầu sau khi sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch và trừ đi giá trị giảm giá (nếu có). Trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu và thương thảo hợp đồng, nếu phát hiện khối lượng mời thầu nêu trong bảng tiên lượng mời thầu thiếu so với hồ sơ thiết kế thì bên mời thầu yêu cầu nhà thầu phải bổ sung khối lượng công việc thiếu đó trên cơ sở đơn giá đã chào.
Ngoài ra, nội dung thương thảo hợp đồng được quy định là về những nội dung chưa đủ chi tiết, chưa rõ hoặc chưa phù hợp giữa hồ sơ mời thầu và hồ sơ dự thầu, giữa các nội dung khác nhau trong hồ sơ dự thầu có thể dẫn đến các phát sinh, tranh chấp hoặc ảnh hưởng đến trách nhiệm của các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng. Hay thương thảo về các sai lệch do nhà thầu đã phát hiện và đề xuất trong hồ sơ dự thầu (nếu có) hoặc vấn đề nhân sự.
Với lý do bị đánh trượt là “Đàm phán hợp đồng không thành công”, thì rõ ràng Công ty Tân Phong đã tham dự thương thảo hợp đồng và nguyên nhân đàm phán không thành chắc chắn nằm ở nội dung thương thảo. Vậy, không hiểu một gói thầu xây dựng công trình giao thông nông thôn loại B với những tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng cơ bản lại có “điểm gì phức tạp” làm khó, đánh trượt một nhà thầu đã đủ điều kiện về năng lực?
Cần phải nhấn mạnh hơn, trước khi đánh giá Công ty Tân Phong là Đạt về năng lực, kinh nghiêm và xếp hạng 1, Tổ chuyên gia đấu thầu của Ban quản lý các dự án Nông nghiệp đã có văn bản số 1216/DANN-HTX gửi doanh nghiệp này để yêu cầu làm rõ E-HSDT. Đến ngày 11/12/2023, Công ty Tân Phong đã có văn bản số 02/CVTP về việc bổ sung, làm rõ E-HSDT theo yêu cầu của bên mời thầu. Và sau đó, doanh nghiệp này vẫn Đạt về năng lực, kinh nghiệm nhưng kết quả thì đã rõ: Trượt thầu.
Trụ sở Ban Quản lý các Dự án Nông nghiệp.
Để làm rõ những nội dung trên, PV Thương Trường đã liên hệ với Ban quản lý các dự án Nông nghiệp. Tuy nhiên, sau nhiều thời gian, ngoài những giải thích “sơ sài”, không chính thức, Thương Trường vẫn chưa nhận được văn bản phản hồi, đại diện phát ngôn chính thức theo quy định từ phía chủ đầu tư là Ban quản lý các dự án Nông nghiệp. Phải chăng, do bận công việc chưa thể trả lời chính thức cơ quan báo chí hay có nội dung gì chưa thể làm rõ ở gói thầu này?
Thương Trường sẽ tiếp tục thông tin./.
Đằng sau những cuộc thầu thương thảo không thành
Nhiều câu chuyện thương thảo không thành công tại một số gói thầu lớn thời gian qua cho thấy, việc gói thầu không được trao cho nhà thầu xếp thứ nhất đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân cần làm rõ.
Trao đổi với báo chí, nhiều đại diện nhà thầu cho biết, việc đấu thầu diễn ra trong môi trường mạng nên không bắt buộc có sự tiếp xúc trực tiếp giữa nhà thầu với chủ đầu tư. Nếu xếp thứ nhất mà là nhà thầu “lạ” thì quá trình thương thảo hợp đồng vô cùng gian nan, bị chủ đầu tư hạch sách đủ điều, chán nản nên phải bỏ cuộc. Ở nhiều gói thầu mua sắm hàng hóa có tình trạng đơn vị cung cấp, sản xuất thiết bị không cung cấp hàng hóa hoặc cấp giấy phép bán hàng cho nhà thầu xếp thứ nhất.
Đơn cử như tại gói thầu hơn 450 tỷ đồng xây dựng nhà đa năng của một trường đại học ở Hà Nội, chủ đầu tư đã lựa chọn nhà thầu xếp hạng thứ 3 trúng thầu, lý do là “thương thảo không thành công” với nhà thầu xếp thứ nhất và thứ 2. Chênh lệch giữa giá trúng thầu của nhà thầu xếp hạng thứ 3 với nhà thầu xếp hạng thứ nhất và thứ 2 là hơn 30 tỷ đồng. Điều đáng chú ý là việc thương thảo ở một gói thầu quy mô hàng trăm tỷ đồng nhưng diễn ra khá chóng vánh và các bên đều “im lặng”, các nhà thầu xếp thứ nhất, thứ 2 dù mất cơ hội thực hiện một gói thầu lớn song không có động thái kêu ca nào.
Chia sẻ với báo chí, một nhà thầu cho biết, với kinh nghiệm của mình, việc trao thầu cho nhà thầu khống xếp thứ nhất ở gói thầu trên chắc chắn phải có sự đồng thuận của 2 nhà thầu còn lại bởi lẽ ở những gói thầu, các nhà thầu có năng lực kinh nghiệm thì mới vượt qua được các vòng đánh giá, chủ đầu tư không dễ gì “xử ép” hay gây khó dễ với những nhà thầu này. Nhất là khi họ đã làm rõ E-HSDT theo yêu cầu của bên mời thầu.
Theo chuyên gia về đấu thầu, trong mỗi cuộc thầu, nhà thầu xếp thứ nhất là nhà thầu được đánh giá cao nhất, thường có giá dự thầu cạnh tranh nhất. Tuy nhiên, khi gói thầu đã không được trao cho nhà thầu xếp thứ nhất, lý do được đưa ra hợp lý và dễ giải thích nhất là “thương thảo không thành công”.
Quá trình thương thảo hợp đồng có sự tiếp xúc trực tiếp giữa các nhà thầu với chủ đầu tư nên việc nó có diễn ra minh bạch, công tâm hay không phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố chủ quan của mỗi bên. Việc không trao gói thầu cho nhà thầu xếp hạng thứ nhất ít nhiều sẽ làm tăng chi phí cho Ngân sách Nhà nước, dẫn tới hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công không cao. Do đó, để giải đáp những băn khoăn, thắc mắc của dư luận về việc chọn nhà thầu kém ưu tú trúng thầu thì cần có sự vào cuộc của cơ quan chức năng để minh bạch chuyện thương thảo hợp đồng không thành công.
Từ những yếu tố này, Luật Đấu thầu 2023 số 22/2023/QH15 đã có những thay đổi đáng kể về quy định thương thảo hợp đồng để khắp phục những "gian lận" có thể xảy ra.
Hồng Quang - Công Thế