Từ đầu năm đến nay, trung bình mỗi tháng có đến 12.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Sự sụt giảm đơn hàng và khó khăn trong lưu thông hàng hóa đang là khó khăn lớn nhất của đại bộ phận doanh nghiệp. Trước diễn biến dịch bệnh ngày càng phức tạp, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng Chính phủ cần tiếp tục bổ sung chính sách, các gói hỗ trợ để giúp doanh nghiệp thoát "cửa tử".
Doanh nghiệp khốn đốn giữa đại dịch
Đại dịch Covid-19 đang làm thay đổi thế giới, tác động tiêu cực trực tiêp tới kinh tế và thương mại quốc tế. Việt Nam cũng nằm trong guồng quay chung đó khi trong 2 năm liên tiếp phải chống chọi với nhiều đợt bùng phát dịch khiến tình hình sản xuất, kinh doanh của doang nghiệp chịu nhiều tác động không mong muốn. Được đánh giá là quốc gia nhanh chóng kiểm soát được dịch bệnh, thực hiện thành công mục tiêu kép “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế-xã hội” nên tình hình kinh tế-xã hội năm 2020 và những tháng đầu năm 2021 vẫn có những chuyển biến tích cực. Tuy vậy, nhìn vào những con số thống kê về số lượng doang nghiệp rời bỏ thị trường mỗi tháng cũng khiến chúng ta không khỏi giật mình.
Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, quý I năm 2021, cả nước đã có 40.323 doang nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2020. Trong đó, có 23.837 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, chiếm đến 59,1% tổng số doang nghiệp rút lui khỏi thị trường. Còn tính trong 5 tháng đầu năm nay, có 59,8 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể và hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 23% so với cùng kỳ năm 2020. Trung bình mỗi tháng có gần 12 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.
Sự sụt giảm đơn hàng xuất khẩu và khó khăn trong lưu thông hàng hóa đang là những khó khăn lớn nhất của phần lớn doanh nghiệp; chi phí vận chuyển, lưu kho tăng cũng là vấn đề đáng quan ngại. Theo khảo sát, có tới trên 2/3 số doanh nghiệp cho rằng thị trường tiêu thụ trong nước giảm mạnh. Tỉ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn do thị trường xuất khẩu thu hẹp ở mức khá cao. Các doanh nghiệp xuất khẩu có quy mô càng lớn có tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn do thị trường xuất khẩu thu hẹp càng cao. Bên cạnh đó, không ít doang nghiệp do ảnh hưởng của dịch bệnh tác động trực tiếp khiến tình hình sản xuất bị đình trệ trong khi phải chi một số tiền không nhỏ để tiến hành xét nghiệm Covid-19 cho cán bộ, nhân viên. Mới đây, một số doanh nghiệp sản xuất có đông công nhân tại Bắc Giang đã phải triển khai xét nghiệm cho toàn bộ cán bộ nhân viên. Như Công ty Pan Pacific, xã Danh Thắng, huyện Hiệp Hòa tổ chức lấy mẫu xét nghiệm cho khoảng 1.500 lao động. "Chúng tôi phải trả 235.000 đồng/người/lần xét nghiệm. Nếu việc xét nghiệm 1 tuần/lần cho vài nghìn lao động thì công ty sẽ gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí không thể đảm đương được”, Giám đốc người Hàn Quốc của Công ty Pan Pacific cho hay.
Giải pháp hữu hiệu
Để thích ứng với đại dịch, cộng đồng doanh nghiệp đã nhanh chóng tìm hướng đi mới, thực hiện nhiều giải pháp nhằm duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh trong giai đoạn khó khăn. Có khoảng 2/3 số doang nghiệp đã áp dụng ít nhất một trong những giải pháp để cố gắng thích ứng hoạt động sản xuất trong điều kiện bình thường mới. Một trong những giải pháp trong lúc khó khăn là tăng cường tính liên kết giữa các doanh nghiệp. Theo một thống kê cho thấy, 33,3% doanh nghiệp tham gia khảo sát áp dụng như cho trả chậm tiền hàng, 7,9% doanh nghiệp chia sẻ đơn hàng; 3,8% doang nghiệp đổi hàng… Trong hoạt động này, nhóm doanh nghiệp vừa và lớn có mối quan hệ mật thiết giữa các doanh nghiệp hơn nhóm doang nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Doanh nghiệp khu vực công nghiệp và xây dựng có mối liên hệ chặt chẽ nhất với tỷ lệ là 50,1%, tiếp theo là ngành dịch vụ 46,8%, ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản 43,5%.
Cùng với sự nỗ lực vượt khó của mỗi doanh nghiệp, Chính phủ, địa phương cũng đã có những động thái rốt ráo tìm giải pháp để “giải cứu” doanh nghiệp trong bối cảnh khó khăn bủa vây. Trong quý 1/2021, dịch Covid-19 đã làm 540.000 người bị mất việc và hàng triệu lao động phải tạm nghỉ, nghỉ giãn việc, giảm thu nhập, 19,9% lao động trong các cơ sở sản xuất kinh doanh và 19% lao động trong các doanh nghiệp, hợp tác xã bị ảnh hưởng. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội nhận định, theo xu hướng lây nhiễm hiện nay, trong thời gian tới có thể có người lao động làm việc tại doang nghiệp của các tỉnh, thành phố khác bị nhiễm Covid-19, đặc biệt người lao động làm việc tại các doanh nghiệp trong các khu công nghiệp.
Trước tình hình đó, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đề xuất một số chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, người lao động bị ảnh hưởng như: hỗ trợ trả lương ngừng việc, đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động phải ngừng việc; cho vay ưu đãi đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh trong các lĩnh vực, ngành nghề bị ảnh hưởng nặng bởi Covid-19; hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho người lao động bị mất việc làm, có hoàn cảnh khó khăn; cho vay không có tài sản bảo đảm với lãi suất 0% để trả lương cho người lao động, vừa hỗ trợ dòng tiền cho các doanh nghiệp, vừa để bảo đảm việc làm cho người lao động… Mới đây, Cục Thuế Hà Nội vừa có văn bản gửi các doanh nghiệp trên địa bàn về việc áp dụng Nghị định số 52/2021/NĐ-CP về gia hạn tiền thuế, tiền thuê đất cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch Covid - 19. Theo Cục Thuế Hà Nội, ngoài các đối tượng chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch bệnh Covid - 19 như Nghị định số 41/2020/ND- CP thì tại Nghị định số 52/2021/NĐ-CP quy định bổ sung đối tượng được gia hạn tiền thuế, tiền thuê đất bao gồm doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, sản xuất chương trình truyền hình, ghi âm và xuất bản âm nhạc.
Trước những khó khăn mà cộng đồng doanh nghiệp đang phải đối mặt, bà Nguyễn Thị Hương, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục bổ sung các chính sách, các gói hỗ trợ hiệu quả để giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Trong đó, nên tập trung vào các nhóm chính sách, bao gồm: Tiếp tục thực hiện và mở rộng các gói hỗ trợ đã ban hành theo một tiêu chí về đối tượng được nhận hỗ trợ, thời gian và mức hỗ trợ theo các Nghị quyết 41/2020/NQ-CP và Nghị quyết số 42/2020/NQ-CP của Chính phủ. Xem xét giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đến hết năm 2021 áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp với các mức khác nhau phân theo doanh thu, ngành, lĩnh vực, đặc biệt là những ngành, lĩnh vực chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid-19. Cùng với đó, theo bà Hương là miễn, giảm phí, thuế và tiền thuê đất đến hết năm 2021, tiếp tục thực hiện các gói tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 được tiếp cận vốn vay từ các tổ chức tín dụng; xem xét gói hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp với lãi suất vay ưu đãi; cần có chính sách hiệu quả để tiếp tục hỗ trợ khách hàng, thị trường tiêu thụ, hỗ trợ bao tiêu sản phẩm, kết nối doanh nghiệp.
Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, mong muốn của cộng đồng doanh nghiệp là bên cạnh các giải pháp trước mắt đã được Chính phủ, các bộ ngành và chính quyền địa phương ban hành như miễn giảm thuế, giãn thuế, gia hạn nộp thuế, giảm lãi suất, giảm các chi phí của hoạt động kinh doanh, cần phải chú ý đến những giải pháp có tính chất hạn dài hơn. Đơn cử, Chính phủ cần tăng cường đầu tư công, hoàn thiện các công trình hạ tầng, thực hiện các gói kích cầu cần thiết trong giai đoạn nền kinh tế phục hồi.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cho rằng các chính sách kinh tế vĩ mô trong dài hạn cần quan tâm phát triển thị trường nội địa, thúc đẩy sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với người tiêu dùng hình thành các chuỗi cung ứng Việt. Quan trọng hơn, phần lớn các doanh nghiệp đề nghị cải thiện hệ thống pháp luật và tháo gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính để cải thiện môi trường kinh doanh.
Minh Nguyễn