OCOP số hóa: Giữ bản sắc thế nào trên không gian số?

Chuyển đổi số đang mở ra cơ hội để sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường rộng hơn. Tuy nhiên, khi đặc sản địa phương bước lên các nền tảng trực tuyến, thách thức không chỉ nằm ở việc bán được hàng mà còn ở cách giữ gìn bản sắc và giá trị thật của sản phẩm. Làm thế nào để đặc sản địa phương không bị hòa lẫn giữa “biển” hàng hóa trên không gian số đang trở thành câu hỏi đặt ra với nhiều chủ thể OCOP.

Lên sàn dễ, giữ bản sắc khó

Trong những năm gần đây, việc đưa sản phẩm OCOP lên sàn thương mại điện tử đã trở thành nội dung được nhiều địa phương thúc đẩy. Các lớp tập huấn kỹ năng số được tổ chức, gian hàng trực tuyến được thiết lập, giúp nhiều đặc sản địa phương có thêm kênh tiếp cận người tiêu dùng.

Tuy nhiên, giữa việc xuất hiện trên nền tảng số và việc tạo được chỗ đứng bền vững trên thị trường trực tuyến vẫn tồn tại khoảng cách không nhỏ. Không ít gian hàng OCOP có lượng tương tác thấp, nội dung giới thiệu sản phẩm còn đơn giản, chưa thể hiện rõ câu chuyện phía sau mỗi đặc sản.

HTX miến dong Tài Hoan, sản phẩm OCOP 5 sao ở miền núi phía Bắc, là ví dụ cho thấy rõ điều này. Từ khi mở gian hàng trên sàn thương mại điện tử, lượng đơn hàng tăng lên vào các dịp cao điểm. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh về giá cũng lớn hơn khi người mua thường so sánh với nhiều sản phẩm cùng loại trước khi quyết định.

“Miến dong của chúng tôi được làm hoàn toàn từ củ dong riềng địa phương, không pha trộn. Sản phẩm đã đạt OCOP 5 sao và xuất khẩu sang thị trường châu Âu nên toàn bộ quy trình sản xuất phải đáp ứng những tiêu chuẩn rất khắt khe,” chị Hoan, đại diện HTX, cho biết.

Theo chị Hoan, để bảo đảm chất lượng, HTX đã đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu, dây chuyền sản xuất đến hệ thống tem truy xuất, nhãn mác và các chứng nhận như ISO, HACCP, VietGAP, hữu cơ; đồng thời thường xuyên gửi sản phẩm đến các đơn vị chuyên môn kiểm định định kỳ. Những yêu cầu này khiến chi phí sản xuất cao hơn một số sản phẩm bán trên mạng, nhưng đổi lại người tiêu dùng có thể yên tâm về chất lượng và nguồn gốc.

“Nếu chỉ cạnh tranh bằng giá thì rất khó để duy trì sản phẩm đạt chuẩn và phát triển bền vững,” chị Hoan chia sẻ. Theo chị, bán hàng online giúp mở rộng thị trường nhưng cũng đòi hỏi phải truyền tải rõ hơn câu chuyện sản phẩm để người tiêu dùng hiểu giá trị thực.

Khi đặc sản được bán bằng một cú nhấp chuột, giá trị truyền thống không còn được cảm nhận trực tiếp mà phải được truyền tải qua câu chuyện sản phẩm. Vì vậy, trong môi trường số, đặc sản địa phương không chỉ cạnh tranh bằng chất lượng mà còn bằng cách kể được câu chuyện của mình tới người tiêu dùng.

Khi đặc sản bước vào “cuộc chơi” thuật toán

Bản chất của OCOP là phát huy lợi thế đặc thù của từng địa phương. Mỗi sản phẩm gắn với một vùng nguyên liệu, một nghề truyền thống và một câu chuyện văn hóa. Tuy nhiên, trên các nền tảng trực tuyến, những yếu tố này đôi khi chưa được thể hiện đầy đủ.

Nhiều gian hàng OCOP có cách trình bày tương đối giống nhau như hình ảnh sản phẩm đơn giản, mô tả ngắn gọn, chủ yếu tập trung vào thông tin kỹ thuật. Trong khi đó, các nền tảng số lại ưu tiên nội dung trực quan, ngắn gọn và dễ tiếp cận.

Nếu câu chuyện sản phẩm không được truyền tải rõ ràng, những giá trị đặc trưng của đặc sản địa phương rất dễ bị hòa lẫn giữa hàng nghìn sản phẩm cùng loại.

Câu chuyện của cơ sở sản xuất chả vịt Thúy Mạnh, sản phẩm OCOP gắn với thương hiệu vịt cỏ Vân Đình, là một ví dụ. Anh Mạnh, chủ cơ sở, người gắn bó với nghề chế biến vịt ở Vân Đình cho biết, điều làm nên sự khác biệt của sản phẩm không chỉ nằm ở nguyên liệu vịt cỏ địa phương mà còn ở kỹ thuật chế biến và hương vị đặc trưng của làng nghề.

Theo anh, khi đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến, điều quan trọng là giúp người tiêu dùng hiểu rõ nguồn gốc và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. “Chúng tôi muốn khách hàng cảm nhận được hương vị thật của vịt cỏ Vân Đình trong từng miếng chả vịt”, anh Mạnh chia sẻ.

Những nỗ lực như vậy cho thấy, trong môi trường số, việc truyền tải câu chuyện sản phẩm đóng vai trò quan trọng không kém chất lượng sản phẩm.

Giữ bản sắc OCOP trong không gian số

Chuyển đổi số mang lại cơ hội lớn cho OCOP: mở rộng thị trường, tiếp cận nhóm khách hàng trẻ và nâng cao khả năng nhận diện thương hiệu. Tuy nhiên, nếu chỉ tập trung vào mở rộng kênh bán hàng mà thiếu chiến lược bảo tồn giá trị bản địa, nguy cơ đồng nhất hóa sản phẩm có thể xảy ra.

Trong môi trường trực tuyến, những yếu tố như tay nghề truyền thống, nguồn nguyên liệu đặc thù hay câu chuyện văn hóa địa phương không phải lúc nào cũng được thể hiện đầy đủ. Nếu thiếu cách truyền tải phù hợp, đặc sản địa phương rất dễ bị rút gọn thành một sản phẩm thông thường.

Vì vậy, chuyển đổi số đối với OCOP không chỉ là đưa sản phẩm lên sàn, mà còn là quá trình xây dựng thương hiệu số cho đặc sản địa phương. Điều này đòi hỏi sự đầu tư cả từ phía chủ thể sản xuất lẫn cơ quan quản lý trong việc chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng câu chuyện thương hiệu.

Chuyển đổi số đang đặt OCOP trước một phép thử quan trọng. Một hướng đi có thể giúp mở rộng thị trường nhanh chóng, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm nhạt bản sắc. Hướng đi còn lại đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn, song có thể giúp đặc sản địa phương giữ vững giá trị cốt lõi trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh.

Giữ bản sắc trong không gian số vì thế không chỉ là yêu cầu trong phát triển sản phẩm, mà còn là điều kiện để OCOP phát triển bền vững trong giai đoạn mới. Bởi chính bản sắc là yếu tố giúp đặc sản địa phương không bị hòa lẫn giữa hàng nghìn lựa chọn trên thị trường.

Tiến Thanh