PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho biết, do nền kinh tế Việt Nam hiện là nền kinh tế mở nên khi nền kinh tế thế giới khó khăn, Việt Nam cũng sẽ không tránh khỏi. Ông cũng chỉ ra 3 "cơn gió nghịch" của nền kinh tế bao gồm: Lạm phát tăng và còn tăng dài; Điều kiện tài chính xấu đi, các dòng vốn chưa rõ ràng; Suy giảm tăng trưởng.
Tại Diễn đàn "Dự báo thị trường bất động sản 2023" tổ chức sáng nay, ngày 23/12, PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam phân tích, tăng trưởng năm 2023 xu hướng chung vẫn tiếp tục ảm đạm. Lạm phát vẫn tăng mạnh do giá lương thực và năng lượng tăng. Bên cạnh đó, Trung Quốc, Nga, nền kinh tế khu vực Euro tăng trưởng suy giảm và ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu. Trong khi đó, các đơn hàng xuất khẩu cũng đang có xu hướng giảm, khi chỉ số PMI toàn cầu có sự sụt giảm bắt đầu từ tháng 9/2022 và tác động mạnh đến Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế cũng có lĩnh vực có lợi và lĩnh vực gặp bất lợi.
Ông Thiên cho rằng, những ngành nghề tạo việc làm, tạo thu nhập cho người lao động cần phải ưu tiên trong khu vực nội địa như du lịch, bất động sản. Hiện nay, Việt Nam đang nằm trong thế nghịch lý thành công. Đây cũng là đặc trưng điển hình trong năm 2022 khi tình hình chung tốt nhưng bộ phận trong nước gặp khó khăn. Lạm phát thấp nhưng tăng trưởng cao dù thị trường chứng khoán lao dốc.
PGS. TS Trần Đình Thiên phát biểu tại Diễn đàn "Dự báo thị trường bất động sản 2023." (Ảnh DĐDN)
Mặc dù vậy, TS Trần Đình Thiên cho rằng, một trong những thành công lớn nhất trong điều hành chính sách của Việt Nam là chuyển hướng COVID-19, từ trạng thái bất ổn chuyển sang lấy lại lòng tin. Ông Thiên cho rằng, đây là bài học cần nhấn mạnh để có thể đưa ra các giải pháp mạnh.
Theo ông Trần Đình Thiên, hiện nay "mạch chung" của nền kinh tế vẫn rất tốt. Chính vì vậy ông Thiên cho rằng, thời gian tới, phải "bơm máu" cho nền kinh tế và phải có thái độ khác với lạm phát để giúp doanh nghiệp và giữ cho hệ thống ngân hàng ổn định.
Sang năm 2023, dự báo Việt Nam vẫn thuộc top triển vọng tích cực ở chỉ số tăng trưởng ổn định và có hạng cao hơn trong khu vực ASEAN. Đồng thời, doanh nghiệp nỗ lực cùng Chính phủ để xây dựng cấu trúc thị trường trái phiếu hỗ trợ doanh nghiệp nhiều hơn, góp phần tháo gỡ khó khăn cho thị trường.
Trước đó, tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2023 diễn ra mới đây, PGS.TS Trần Đình Thiên nhận định, đằng sau con số tăng trưởng kinh tế 8,8%, lạm phát dưới 4% vẫn còn nhiều bất cập. Những điểm yếu của kinh tế Việt Nam như năng lực hấp thụ vốn thấp, già hóa dân số... khiến người ta phải giật mình.
Ông Thiên nhấn mạnh: “Chúng ta hay quên là phải làm sao để thị trường nội địa có vai trò quan trọng hơn trong cấu trúc, mô hình phát triển của nền kinh tế. Điều này chúng ta phải nhìn sang Trung Quốc để học, điểm yếu không chịu phát triển thị trường nội địa là một rào cản lớn của kinh tế Việt Nam. Ngoài ra, quan hệ nhà nước – tư nhân của Việt Nam chưa thực sự bình đẳng, đồng bộ. Những cơn gió nghịch sẽ khiến những điểm yếu trên rung lắc dữ dội hơn."
Tại hội thảo này, đánh giá về những cơ hội và thách thức của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2023, ông Nguyễn Minh Cường, Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng, những "cơn gió nghịch" đã bắt đầu xuất hiện khi dịch COVID-19 bắt đầu bùng phát và sẽ bộc lộ một số điểm yếu cơ cấu của Việt Nam trong trung hạn và dài hạn.
Sau một thời gian im lặng, những cơn gió này đang trỗi dậy và làm rung lắc, bộc lộ những điểm yếu của kinh tế Việt Nam.
Thứ nhất là vốn, Việt Nam có khả năng huy động vốn nhưng lại không biết cách tiêu. Ví dụ trong kế hoạch đầu tư trung hạn, chúng ta huy động được 2 triệu tỷ đồng cho đầu tư công. Ngoài ra, nguồn vốn Việt Nam đầu tư cho năng lượng, kinh tế xanh cũng lên tới 15-20 tỷ USD/năm.
Trước dịch COVID-19, Việt Nam có 20 tỷ yen ODA không giải ngân được. Chuyên gia kinh tế ADB đặt vấn đề liệu Việt Nam có đủ sức để hấp thụ vốn, kế hoạch đầu tư trung hạn có vượt quá khả năng của nước ta.
"Trái phiếu chính phủ có lượng tiền rất lớn trong thị trường để tập trung vào đầu tư công thì không giải ngân được, trong khi thị trường trái phiếu, cổ phiếu lại cố gắng vật lộn để đáp ứng với nhu cầu phát triển. Chênh lệch ở đây rất rõ ràng", ông Nguyễn Minh Cường nói.
Thứ hai là thị trường lao động lao động, vốn được coi là động lực tăng trưởng tốt nhất của kinh tế Việt Nam, nhưng cũng bắt đầu bộc lộ nhiều vấn đề, bao gồm bảo hiểm xã hội và già hóa dân số. Hai vấn đề này đang đặt ra gánh nặng tài khóa của Việt Nam trong tương lai.
Hai năm COVID-19 đã bộc lộ điểm yếu của thị trường lao động Việt Nam về cơ cấu và những cơn gió ngược năm 2023 sẽ càng làm rõ điều này, đặc biệt với đối tượng lao động yếu thế. Hiện tượng rút bảo hiểm xã hội một lần tăng lên rất nhanh, người lao động không có chỗ dựa nào khác ngoài bảo hiểm và buộc phải rút.
Thứ ba là công nghệ và chuyển đổi số. Nước ta thu hút lượng lớn FDI, chúng ta luôn kêu gọi chuyển đổi công nghệ cho Việt Nam nhưng công nghệ là phải mua, dòng vốn FDI tạo ra việc làm nhưng kỳ vọng FDI chuyển đổi công nghệ sẽ rất khó. Thực tế cho thấy doanh nghiệp tư nhân phải mua công nghệ rất nhiều.
Thứ tư là thị trường nội địa. Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển, thị trường nội địa có vai trò dẫn dắt tăng trưởng. Ngoài tập trung vào xuất khẩu, ông Cường cho rằng chúng ta nên khai thác thị trường 100 triệu dân, đây có thể là động lực cho các ngành công nghiệp…
Thứ năm là mối quan hệ giữa tư nhân và nhà nước. Sau hơn 30 năm đổi mới, nền tảng cho cơ sở thị trường ở Việt Nam vẫn chưa thể hình thành, điều này không có nghĩa chúng ta để thị trường chèo lái nền kinh tế Việt Nam mà một cơ chế linh hoạt để có lúc vai trò điều tiết nhà nước tăng lên, có lúc vai trò của tư nhân tăng lên.
Hồng Quang