Phân bón chịu thuế giá trị gia tăng 5%: Lợi hay hại?

Tại dự thảo Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi, phân bón được đề xuất chuyển từ đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng sang đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng (thuế VAT), với thuế suất 5%.

Những bất cập của Luật Thuế 71

Năm 2014, Quốc hội đã ban hành Luật Thuế 71/2014/QH13 (Luật Thuế 71), có hiệu lực từ năm 2015. Tại Khoản 1, Điều 3, Luật Thuế 71 quy định các mặt hàng phân bón, máy móc, thiết bị chuyên dùng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp không phải chịu thuế GTGT, được kỳ vọng có thể giảm chi phí giá thành sản phẩm phân bón, giúp người nông dân tăng lợi nhuận trong quá trình canh tác nông nghiệp.

Tuy nhiên, ngay từ khi được triển khai thực hiện, Luật Thuế 71 đã bộc lộ khá nhiều bất cập khi đưa phân bón từ đối tượng đang chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) 5% về đối tượng không chịu thuế GTGT. Doanh nghiệp không được kê khai, khấu trừ thuế VAT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ (bao gồm cả hoạt động đầu tư, mua sắm tài sản cố định) phục vụ cho hoạt động sản xuất phân bón mà phải tính vào chi phí sản phẩm, khiến giá thành tăng, lợi nhuận giảm. Phân bón là vật tư nông nghiệp không thể thiếu trong quá trình sản xuất nông nghiệp. Người chịu thiệt hại chính là nông dân sử dụng vật tư nông nghiệp này.

Theo ông Nguyễn Hoàng Trung, Phó Tổng giám đốc CTCP DAP - Vinachem, việc không khấu trừ được thuế VAT đã làm tăng chi phí sản xuất lên khoảng 7 - 8% mỗi năm, ước tính mỗi năm mất khoảng 100 tỷ đồng. Tình trạng này kéo dài suốt 10 năm, khiến doanh nghiệp mất đi hàng nghìn tỷ đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng cạnh tranh và đầu tư.

"Việc không áp thuế VAT đã tạo ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Doanh nghiệp sản xuất phân bón trong nước không được khấu trừ thuế VAT đầu vào cho nguyên vật liệu, máy móc và dịch vụ, dẫn đến giá thành sản phẩm tăng cao, đẩy giá phân bón cho nông dân lên cao. Hơn thế nữa, các doanh nghiệp phân bón nội địa mất lợi thế cạnh tranh so với hàng nhập khẩu, vốn được khấu trừ thuế giá trị gia tăng ở nước xuất xứ", ông Nguyễn Văn Phụng - nguyên Vụ trưởng Vụ quản lý Thuế Doanh nghiệp lớn Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) cho biết.

Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Phân bón Việt Nam, từ năm 2015 khi thực hiện Luật Thuế 71, giá thành phân đạm trong nước tăng 7,2 - 7,6%; phân DAP tăng 7,3 - 7,8%, phân supe lân tăng 6,5 - 6,8%; phân NPK và hữu cơ tăng 5,2 - 6,1%... so với những năm còn áp dụng thuế GTGT 5% đối với phân bón.

Chuyên gia kinh tế, TS. Vũ Đình Ánh cũng đánh giá, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế quy định phân bón là đối tượng không chịu thuế GTGT khiến không chỉ doanh nghiệp phân bón chịu thiệt vì toàn bộ thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ mà nền nông nghiệp, người nông dân cũng bị ảnh hưởng do phải mua phân bón với giá cao hơn 5 - 8% do doanh nghiệp phải hạch toán một phần thuế không được khấu trừ vào chỉ phí sản xuất.

Giá phân bón đến tay bà con nông dân cũng tăng theo, kéo theo chi phí đầu tư cho sản xuất nông nghiệp tăng lên đáng kể...; đồng thời làm hạn chế sản xuất kinh doanh, ảnh hưởng tiêu cực đến các dự án đầu tư sản xuất phân bón.

Thực tế đã cho thấy, chính sách thuế GTGT phân bón trong Luật Thuế 71 hiện hành đi ngược lại hoàn toàn so với kỳ vọng ban đầu là giảm giá bán phân bón, mang lại lợi nhuận cho người nông dân.

Giá thành phân bón sản xuất trong nước tăng cũng là nguyên nhân gây ra bất lợi trong cạnh tranh với sản phẩm phân bón nhập khẩu. Mỗi năm, ngành nông nghiệp tiêu thụ 11-12 triệu tấn phân bón, trong đó các sản phẩm sản xuất trong nước khoảng 8 triệu tấn, còn lại là hàng nhập khẩu, gồm những sản phẩm buộc phải nhập khẩu do Việt Nam chưa sản xuất được. Trong khi đó, sản phẩm của các nước khác vẫn chịu thuế GTGT, giá nhập vào thấp hơn so với giá sản xuất trong nước. Doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phân bón trong nước khi có nguy cơ thua ngay trên sân nhà trước phân bón nhập ngoại, gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp…

Thuế VAT 5% mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngành phân bón

Nhiều chuyên gia kinh tế đưa ra quan điểm của mình và bản thân doanh nghiệp kiến nghị Quốc hội, Chính phủ sớm xem xét, sửa đổi quy định, chuyển mặt hàng phân bón từ đối tượng không chịu thuế VAT sang đối tượng chịu thuế VAT với mức thuế suất 5%.

Theo đó, các chuyên gia, doanh nghiệp cho rằng, việc ban hành quy định đó sẽ tháo gỡ được những bất cập, khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh ngành phân bón. Bên cạnh đó, thông qua áp dụng mức thuế VAT sẽ giúp đơn vị trong ngành nâng cao nội lực, chia sẻ với người tiêu dùng và giảm giá bán thông qua hạ giá thành sản phẩm. Chưa hết, quy định đó sẽ giúp cho nông dân tiết kiệm được chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả trong quá trình sản xuất, canh tác. Đặc biệt, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư vào các dự án sản xuất phân bón chất lượng cao, phân bón thế hệ mới.

Đồng quan điểm này, ông Nguyễn Văn Phụng cũng cho rằng, việc áp dụng thuế VAT 5% sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngành phân bón. Không chỉ giúp tăng thu ngân sách đối với thuế nhập khẩu mà giúp nông dân có cơ hội yêu cầu doanh nghiệp bán giá mới thấp hơn, yêu cầu doanh nghiệp phân bón thực hiện nguyên tắc đúng theo Luật, được khấu trừ đầu vào cần hạ mặt bằng giá bán. "Việc áp dụng thuế VAT 5% được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mình mạnh mẽ cho ngành phân bón, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp, người nông dân và nền kinh tế", ông Phụng nhấn mạnh.

Đồng thời, chuyên gia tài chính này cũng chia sẻ thêm, Trung Quốc áp dụng hai thuế suất, thuế suất tối thiểu và thuế suất tối đa nên mặt hàng phân bón chịu thuế suất 11%, Nga áp dụng thuế giá trị gia tăng phân bón 20%. Phân bón làm từ nguyên liệu hóa thạch như dầu mỏ, dầu thô, khí thiên nhiên qua quá trình chế biến phức tạp thì việc áp thuế liên quan đến cả ngành công nghiệp phía sau. Thái Lan, Malaysia, Singapore đều áp dụng thuế giá trị gia tăng cho phân bón, không có nước nào không áp thuế giá trị gia tăng phân bón như Việt Nam.

Các chuyên gia dẫn chứng thêm, theo số liệu thống kê của Tổng cục Hải quan, lượng phân bón các loại nhập khẩu vào Việt Nam (nhất là urê) đã tăng khoảng 3 - 5 lần và liên tục tăng trong những năm qua. Một phần nguyên nhân là do phân bón ngoại nhập được hưởng lợi từ việc cắt giảm thuế nhập khẩu ở Việt Nam theo cam kết của các hiệp định thương mại tự do. Do đó, doanh nghiệp nước ngoài có điều kiện hạ giá bán phân bón để cạnh tranh với phân bón nội địa. 

Trước tình hình đó, rõ ràng để tháo gỡ khó khăn cho ngành phân bón, cần sớm sửa đổi quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế; đưa phân bón vào đối tượng chịu thuế GTGT nhằm tạo ra một môi trường cạnh tranh bình đẳng, sòng phẳng giữa các nhà sản xuất trong nước với phân bón nhập khẩu...để mang lại lợi ích thiết thực cho người nông dân và phát triển ngành nông nghiệp.

Về mức thuế GTGT phân bón, PGS.TS Ngô Trí Long đề xuất mức 5% là phù hợp nhất, bởi các doanh nghiệp sản xuất phân bón sẽ có khoản chênh lệch giảm trừ ở GTGT đầu vào ở mức 7 - 8%, chi phí sản xuất phân bón sẽ giảm 2 - 3%, từ đó có cơ sở giá bán thấp hơn, nông nghiệp - nông dân sẽ được hưởng lợi.

Ông Nguyễn Văn Phụng - chuyên gia cao cấp về thuế, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý thuế doanh nghiệp lớn nêu thêm quan điểm, để bảo đảm tính nhân văn, thực hiện chủ trương hỗ trợ nông dân - đối tượng yếu thế nhất trong xã hội và tăng sức cạnh tranh của nông sản, áp mức thuế suất 5% với phân bón là hợp lý nhất.

Tuy nhiên, theo ông Phụng cũng cần phải thẳng thắn một điều rằng, "khi áp thuế 5% thì giá phân bón cũng cần phải giảm tương ứng (ngoài việc còn phụ thuộc vào một số yếu tố khác như giá thế giới hay giá nguyên liệu đầu vào...)".

Áp thuế VAT 5% với phân bón, nông dân sẽ chịu thiệt?

Theo chương trình Kỳ họp thứ 7, chiều 17/6, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Thuế giá trị gia tăng (sửa đổi). Dự thảo Luật gồm 4 chương, 18 điều, trong đó giữ nguyên 5 điều tại Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung 11 điều; bổ sung một điều quy định về thời điểm xác định thuế giá trị gia tăng; bổ sung một điều quy định về các hành vi bị nghiêm cấm.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật vẫn giữ nguyên 26 nhóm hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng nhưng đã thu hẹp các hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng trong 26 nhóm này (bỏ 12 loại hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng không chịu thuế giá trị gia tăng trong đó có phân bón.

Nêu ý kiến tại kỳ họp, đại biểu Trần Kim Yến (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, đối với phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cần giữ nguyên mức chịu thuế 0% như Luật hiện hành thay vì là 5% như trong dự thảo Luật Thuế giá trị gia tăng (sửa đổi). Bởi việc tăng thuế mặt hàng này, chính người nông dân sẽ là đối tượng chịu tác động lớn nhất, tạo áp lực lớn đến người nông dân, đến sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh hiện nay.

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Yên Bái) cho rằng, tình hình thị trường phân bón thế giới và trong nước tiếp tục tăng giá trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào tăng, nguồn cung thắt chặt và nhu cầu tăng. Đại biểu đề nghị cân nhắc việc áp dụng mức thuế suất thuế giá trị gia tăng 5% đối với phân bón tại điểm b khoản 2 Điều 9 dự thảo Luật.  Trường hợp cần thiết hỗ trợ ngành sản xuất phân bón trong nước, đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên có thể áp dụng thuế suất 0% với mặt hàng phân bón, do phân bón là nguyên liệu đầu vào cho ngành nông nghiệp, trong đó có nhiều sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chủ lực của nước ta nên có thể áp dụng ưu đãi thuế ở mức độ cao hơn.

Cũng bàn về vấn đề này, đại biểu Trần Văn Lâm (Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Giang, Ủy viên Ủy ban Tài chính - Ngân sách) nhận định, việc thuế đầu vào đối với sản xuất nông nghiệp như đề xuất sẽ khiến tăng giá vật tư, máy móc, thiết bị, từ đó làm tăng giá thành sản phẩm, giảm sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp. Như vậy có đi ngược lại chủ trương ưu tiên hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân?

Theo ông, cơ quan soạn thảo có giải trình rằng, tăng thuế để doanh nghiệp sản xuất phân bón, vật tư máy móc được hoàn thuế đầu vào, từ đó giảm giá thành, giảm giá bán cho nông dân. Nhưng cách giải thích này không thuyết phục.

Ông Lâm nói, thực tế người dân mua các sản phẩm vật tư, máy móc hoàn toàn theo giá thị trường, không có chuyện doanh nghiệp giảm giá thành mà bán cho giá thấp. Thậm chí, giá trong nước mà thấp, họ "sẵn sàng xuất khẩu ra nước ngoài tối đa lợi nhuận".

Trong báo cáo đánh giá tác động chính sách, Bộ Tài chính có nêu riêng lĩnh vực phân bón sẽ tăng thu 6.200 tỉ đồng. Vậy, số tiền này thu từ đâu, nguồn nào tạo ra số tiền này? Ông Lâm cho rằng, số tiền 6.200 tỉ đồng doanh nghiệp sẽ không chịu gì cả, vì đã thu khi người nông dân mua sản phẩm máy móc, vật tư. Vì thế, bản chất số tiền này là từ nông dân.

"Mà nông dân của chúng ta toàn là các nông hộ sản xuất nhỏ lẻ, không có kế toán để khấu trừ đầu vào, đầu ra như doanh nghiệp. Toàn bộ phần này sẽ cộng vào giá thành sản phẩm nông sản, người nông dân và nông nghiệp sẽ bị thiệt", ông Lâm nêu.

Trung Anh