Theo Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế – Xã hội số (Bộ KH&CN) Nguyễn Phú Tiến, Việt Nam đã đạt những kết quả ấn tượng trong phát triển kinh tế số, trở thành một trong những quốc gia phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực then chốt
Những năm gần đây, kinh tế số Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tỷ trọng kinh tế số trong GDP cả nước liên tục tăng, các mô hình thương mại điện tử, thanh toán số, logistics thông minh, dịch vụ số… phát triển mạnh mẽ, góp phần nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các tập đoàn công nghệ lớn và hệ sinh thái startup cũng đã hình thành, tạo sức lan tỏa trong nhiều ngành, từ nông nghiệp, tài chính, bán lẻ đến logistics.
Tại diễn đàn “Phát triển kinh tế số: Cơ hội và thách thức trong Kỷ nguyên mới” do Báo Kinh tế và Đô thị tổ chức, ông Nguyễn Phú Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành động lực then chốt thúc đẩy kinh tế số. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 và toàn cầu hóa số, các thành tựu Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo giúp Việt Nam tạo ra các công nghệ lõi, nền tảng mới và nâng cao giá trị nội tại của nền kinh tế.
Ông Nguyễn Phú Tiến đánh giá, Việt Nam đã đạt những kết quả ấn tượng trong phát triển kinh tế số, trở thành một trong những quốc gia phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Theo Bộ KH&CN, tốc độ phát triển kinh tế số khoảng 20%/năm, cao gấp ba lần so với tăng trưởng GDP, cho thấy vai trò của kinh tế số như một công cụ bình ổn và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước bối cảnh suy thoái toàn cầu.
Hạ tầng số của Việt Nam cũng liên tục được cải thiện. Tốc độ Internet di động đứng thứ 13/139 quốc gia, với tốc độ tải xuống khoảng 160 Mbps. Mạng 5G đang được triển khai mạnh mẽ, dự kiến đến hết năm 2025 đạt khoảng 70 nghìn trạm, phủ sóng 90% dân số. Internet cố định xếp thứ 11 thế giới, tăng 21 bậc so với năm 2024. Tính đến cuối năm 2024, cả nước có 45 trung tâm dữ liệu (IDC), trong đó 32 IDC phục vụ thương mại và 13 IDC nội bộ.
Kinh tế số Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực
Nhân lực số là yếu tố then chốt để thúc đẩy kinh tế số. Việt Nam hiện có khoảng 170 trường đại học và hơn 500 cơ sở dạy nghề đào tạo công nghệ thông tin và các lĩnh vực liên quan, với hơn 80 nghìn sinh viên tốt nghiệp mỗi năm. Công nghiệp công nghệ số phát triển mạnh mẽ, với khoảng 80.000 doanh nghiệp, doanh thu tháng 10/2025 đạt khoảng 20 tỷ USD, tăng 50% so với cùng kỳ 2024. Các DN đang cung cấp sản phẩm phần cứng, nền tảng số, dịch vụ số, đồng thời mở rộng thị trường quốc tế.
Việt Nam đang chuyển từ mô hình gia công, lắp ráp sang làm chủ công nghệ, thiết kế và sản xuất sản phẩm “Make in Vietnam”. Đây là yếu tố then chốt nâng cao giá trị gia tăng, tăng khả năng cạnh tranh quốc gia và góp phần vào sự phát triển bền vững của kinh tế số.
Theo Phó Vụ trưởng Nguyễn Phú Tiến, chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ ở chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Chính phủ số nhằm xây dựng hệ thống minh bạch, hiệu quả, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm. Cơ sở dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành được khai thác để ra quyết định kinh tế vĩ mô và tối ưu hóa dịch vụ công, giảm chi phí, tiết kiệm thời gian và tăng niềm tin số.
Chuyển đổi số giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng công nghệ vào mọi khâu sản xuất, quản lý, tiếp thị và mở rộng thị trường qua thương mại điện tử, từ đó gia tăng khả năng cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Chuyển đổi số xã hội nhằm thu hẹp khoảng cách số, phổ cập kỹ năng số, phát triển dịch vụ y tế số, giáo dục số và đảm bảo an toàn mạng. Những giải pháp này không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn biến người dân thành lực lượng lao động số chất lượng cao, đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ số cho các sản phẩm kinh tế số.
Thể chế phải đi trước một bước
Theo ông Nguyễn Phú Tiến, để phát triển kinh tế số, cần kết hợp đồng bộ các giải pháp. Trước hết, thể chế phải đi trước một bước, hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo; phát triển hạ tầng số nhanh, đồng bộ, hiện đại, an toàn, bao gồm phổ cập kết nối số toàn dân, xây dựng hạ tầng số công cộng như định danh số, thanh toán số, chữ ký số; thông minh hóa hạ tầng truyền thống trong giao thông, đô thị, năng lượng.
Cùng với đó, phát triển nền tảng số do Việt Nam làm chủ, giải quyết bài toán liên ngành, liên vùng, thúc đẩy quản trị số toàn bộ hệ thống chính quyền. Dữ liệu được xác định là yếu tố sản xuất chiến lược, Nhà nước tạo lập dữ liệu quốc gia, chuyên ngành, phát triển thị trường dữ liệu, hoàn thiện chính sách về tài sản dữ liệu, quyền sở hữu và phân phối giá trị dữ liệu, thí điểm sàn giao dịch dữ liệu, phát triển dữ liệu mở.
Ông Nguyễn Hữu Tuấn - Giám đốc Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử và Công nghệ số (Bộ Công Thương) cho rằng, thương mại điện tử là một trong những lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất tại Việt Nam, đóng vai trò dẫn dắt chuyển đổi số doanh nghiệp và kết nối thị trường trong nước với quốc tế. Nền tảng thương mại điện tử đã giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận khách hàng, tối ưu hóa quy trình vận hành và tăng cường năng lực quản trị.
Theo ông Tuấn, quy mô thị trường năm 2024 đạt 25 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng 25% và dự kiến chiếm tới 70% tổng GMV của kinh tế số Việt Nam vào 2025. Những con số này cho thấy thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, với sự bùng nổ của AI tạo sinh, video commerce, social commerce và thanh toán số xuyên biên giới. Tuy vậy, thị trường vẫn đối mặt nhiều thách thức: logistics chưa đồng đều, hàng giả hàng nhái, chi tiêu người dùng còn thấp và cạnh tranh gay gắt giữa các nền tảng trong nước và quốc tế.
Trong khi đó, TS Nguyễn Đức Kiên - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội phân tích, chính quyền đô thị là nhân tố quan trọng để thúc đẩy kinh tế số. Việc xây dựng thành phố thông minh, hạ tầng dữ liệu mở, chính sách khuyến khích doanh nghiệp số là nền tảng để Hà Nội đạt mục tiêu 30% GRDP từ kinh tế số vào năm 2030.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Kinh tế Quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) nhấn mạnh, kinh tế số giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế, thu hút đầu tư chất lượng cao, phát triển kinh tế tuần hoàn và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông chỉ ra rằng việc triển khai nền tảng dữ liệu quốc gia, cải thiện pháp lý số và thúc đẩy sáng tạo là yếu tố sống còn để hội nhập sâu rộng.
Anh Đào