Tết đã đến cận kề. Nguồn thu của nhiều doanh nghiệp vẫn còn nằm trên hàng ngàn chiếc xe tải đang xếp dài ở các cửa khẩu chờ sang Trung Quốc. Chứng kiến điều này không ai không khỏi xót xa. Sự cố ùn tắc xe chở hàng những ngày qua tại các cửa khẩu một lần nữa cho thấy những điểm yếu cốt tử của ngành nông nghiệp.
PV: Doanh nghiệp ngành nông nghiệp đã trải qua một năm đầy khó khăn cả về sản xuất, tiêu thụ, đặc biệt là xuất khẩu nông sản. Dịch bệnh Covid-19 trở thành “phép thử” sức chịu đựng của chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp. Bà có đánh giá gì về ý kiến này?
Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng: Đại dịch Covid-19 diễn ra hết sức phức tạp, gây khủng hoảng cho kinh tế toàn cầu, kể cả những cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, hay các quốc gia châu Âu... Tại Việt Nam, thời gian dịch bệnh Covid-19 vừa qua, ngành nông nghiệp thể hiện được vai trò là “bệ đỡ” nền kinh tế. Tuy nhiên nhiều điểm yếu đã bộc lộ. Khi đại dịch bùng phát, việc tiêu thụ nông sản trở nên khó khăn bởi hàng loạt tỉnh thành phải thực hiện giãn cách xã hội. Hàng loạt các cuộc “giải cứu” nông sản đã diễn ra. Hàng hóa ngưng trệ, nhiều doanh nghiệp gặp khó, loay hoay cầm cự. Nhưng ngược lại, chúng ta có nhiều doanh nghiệp nắm bắt được cơ hội để phát triển, thậm chí có bước phát triển vượt bậc. Có những doanh nghiệp đã nhanh chóng nắm bắt nguồn cung tăng cao của thị trường để chuyển qua chế biến sâu, thậm chí phát triển hệ thống bán lẻ tới cả nghìn chi nhánh. Như vậy, có thể nói Covid-19 là phép thử, trong nguy nan cũng có những cơ hội.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã phải chịu mức tăng trưởng kém do nguồn thu từ du lịch và dịch vụ sụt giảm thì Việt Nam vẫn có sản lượng hàng hóa xuất khẩu tăng, bất chấp dịch bệnh. Như vậy, đây chính là cơ hội để người Việt Nam trải nghiệm được nhiều sản phẩm nông sản Việt Nam và cũng là dịp để nâng cao giá trị nông sản và đưa nông sản Việt ra thế giới.
Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng, Phó Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm dinh dưỡng hữu cơ Việt Nam (Vinanutrifood).
PV: Có thể nói, Covid-19 là “phép thử” đối với doanh nghiệp. Theo đánh giá của bà, “phép thử” này đã khiến doanh nghiệp phải thích ứng, “chuyển mình” thế nào để vượt qua đại dịch, đặc biệt là tại Vinanutrifood?
Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng: Trước đại dịch, Vinanutrifood là một doanh nghiệp trong ngành xuất khẩu, đại dịch khiến Vinanutrifood đã “lấn sân” sang thị trường bán lẻ. Có thể nói chúng tôi đã “tay ngang” vào ngành khi trong suốt 9 năm vừa qua, chúng tôi từ một farm nông nghiệp, đến nhà máy chế biến, đến doanh nghiệp xuất khẩu và nay “trở mình” là doanh nghiệp bán lẻ.
Chúng tôi đã mở rộng chuỗi bán lẻ với quy mô đột biến. Bản thân chúng tôi trước đó cũng không hình dung ra mình sẽ “lớn” nhanh và quy mô mở rộng lớn đến thế. Bởi đại dịch đã khiến sản lượng nông sản cần tiêu thụ tăng đột biến, các nhà máy chế biến của chúng tôi phải tăng công suất và kéo theo là hệ thống bán lẻ phải được ra đời sớm hơn và phát triển nhanh chóng hơn nhằm phân phối hàng đến với người tiêu dùng. Và không chỉ ùn ứ do dịch bệnh mà rõ ràng năm nào cũng vậy, hàng nông sản tồn ứ rất nhiều mỗi khi vào mùa.
Sự phát triển của Vinanutrifood cho thấy các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam có thể nhanh chóng chuyển mình, có thể đáp ứng phát triển tuần hoàn khép kín từ trang trại tới bàn ăn. Tới tháng 12 này, hệ thống bán lẻ Nutrimart của Vinanutrifood sẽ chạm mốc 1.000 cửa hàng. Chúng tôi cũng xây dựng hệ thống siêu thị ra quốc tế, trước mắt là tại Thái Lan và Trung Quốc. Đồng thời có các gian hàng Việt Nam trên các sàn thương mại điện tử quốc tế.
Doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể nắm bắt cơ hội vượt qua sóng dữ. Không chỉ lần sóng lần này mà còn tạo sự thích ứng để vượt khủng hoảng mọi lúc. Không thể chờ sự hỗ trợ hay chính sách nào đó mới thay đổi, doanh nghệp phải chủ động trở mình, tự cứu lấy mình.
PV: Thưa bà, doanh nghiệp phải chủ động để cứu lấy mình, thế nhưng vẫn không thể thiếu những trợ lực. Theo bà, trong bối cảnh vẫn còn nhiều thách thức hiện nay, “vắc xin” nào sẽ là cần nhất cho doanh nghiệp nông nghiệp lúc này?
Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng: Để ngành nông nghiệp vượt khó và tăng tốc trong bối cảnh hiện nay, theo tôi “vắc xin” tốt nhất chính là những giải pháp tốt nhất để thúc đẩy phát triển chế biến sâu. Nếu mỗi địa phương chúng ta có những nhà máy chế biến sâu thì vùng nguyên liệu trong dân chúng ta không phải lo lắng giải cứu nữa, chúng ta sẽ không sợ đại dịch làm tiêu thụ xuất khẩu tắc nghẽn. Nếu chúng ta không giải quyết ngay vấn đề chế biến sâu thì không thể đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.
PV: Vậy để phát triển chế biến sâu, theo bà, cần có cơ chế phối hợp, hỗ trợ từ các bên như thế nào?
Bà Nguyễn Thị Diễm Hằng: Chúng ta đã xác định xây dựng chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp thì phải đầu tư từng khâu. Chúng ta rõ ràng đang có kênh trồng trọt tốt, nhưng kênh chế biến và tiêu thụ chưa tốt. Do đó, cần phải đầu tư vào vấn đề chế biến. Tại sao ở các nước và vùng lãnh thổ như Đài Loan, một quả chanh có thể chế biến thành 20-30 sản phẩm như mứt, tinh dầu, đồ khô, hay dòng nước tẩy rửa… mà chúng ta không thể chế biến ra 5-10 sản phẩm. Lý do là chúng ta chưa chú trọng, đang chưa có được những nhà máy chế biến, chưa có quỹ đất để xây dựng các nhà máy chế biến ngay tại vùng nguyên liệu.
Nếu chúng ta chỉ cần giải quyết được duy nhất bài toán chế biến sâu thì sẽ giải được bài toàn phân phối tiêu thụ. Thay vì 3-4 ngày phải tiêu thụ được nông sản tươi nếu không sẽ hỏng thì chúng ta có thể tiêu thụ nông sản trong vòng 12 tháng sau khi đã qua chế biến và xuất khẩu mang lại giá trị cao.
Ở đây rõ ràng khi những doanh nghiệp nông nghiệp như Vinanutrifood tới các địa phương thì thấy các địa phương mong muốn doanh nghiệp về đầu tư nhưng chưa có cơ chế thu hút, chưa có cam kết gắn bó chia sẻ hay việc dành những quỹ đất cho doanh nghiệp sản xuất vùng trồng lớn, hay nhà máy chế biến cũng thiết hụt... Những doanh nghiệp chế biến và bán lẻ trong nước và cả xuất khẩu như chúng tôi không cần tài chính mà rất cần cơ chế, cần quỹ đất sạch, để có thể triển khai trên diện rộng, phát triển chuỗi cung ứng ngành nông nghiệp bền vững.
PV: Trân trọng cảm ơn bà!
Tuyển Thuỷ