Tháng ba về cũng là lúc những loài hoa đẹp nhất, rực rỡ nhất được gọi tên. Khung cảnh tháng ba ấm áp, rực rỡ, tươi đẹp với nhiều sắc màu của cỏ cây hoa lá. Trên những miền quê Bắc Bộ hoa gạo bung sắc đỏ rực rỡ, báo hiệu mùa hè sắp sang.
Cây gạo ở chùa Ngái, xã Quang Bình, huyện Kiến Xương, Thái Bình có vòng gốc 2 người lớn ôm mới xuể. Theo một số cụ ở địa phương, cây đã có tuổi đời ngót 200 năm.
Không giống như những loài cây khác ra hoa quanh năm, có thể ngắm nhìn bất cứ lúc nào, hoa gạo lại chỉ có một mùa duy nhất. Nó khiến cho những người yêu hoa gạo luôn có cảm giác háo hức chờ đợi mỗi độ hoa nở.
Trên những khoảng trời xanh yên bình chốn thôn quê, hoa gạo điểm tô thêm vẻ đẹp mộc mạc, bình dị vốn có của quê hương. Dáng cây cao bất khuất, hoa đỏ lập lòe như báo hiệu một mùa xuân rực rỡ sắp qua đi và mùa hè sôi động lại đến gần.
Cây gạo già trơ trụi phơi sương gió những ngày đông, tháng Ba về, trong nắng ấm mùa xuân, nghìn bông hoa bung nở như thắp lửa cả một khoảng trời.
Hoa gạo có nguồn gốc từ Ấn Độ, thuộc họ Bombacacaea, có tên gọi khác giản dị không kém là hoa mộc miên, hồng miên, pơ lang. Cũng chẳng ai có thể nhớ nổi từ bao giờ trong những làng quê Việt Nam lại xuất hiện loài hoa này nhưng có một điều chắc chắn rằng, hoa gạo đã trở thành “linh hồn” của làng quê Việt Nam.
Vào mùa đông, cây gạo trút hết lá để dành sang xuân nở ra những bông hoa rực rỡ như các đốm lửa giữa không trung. Thời gian hoa nở rực rỡ nhất kéo dài 2-3 tuần, đến hết tháng Ba, đầu tháng Tư trước khi mùa hè rực nắng.
Có lẽ cái tên “thuần nông” - hoa gạo - bắt nguồn từ nụ hoa mang hình dáng của hạt gạo khổng lồ.
Dân gian ta có câu:
"Bao giờ cho đến tháng ba,
Hoa gạo rụng xuống bà già cất chăn".
"Bao giờ cho đến tháng ba,
Hoa gạo rụng xuống thì tra hạt vừng".
Nghĩa là khi hoa gạo nở là những đợt lạnh cuối cùng sắp đi qua, cái lạnh thưa thớt dần và chuẩn bị chuyển tiếp sang mùa hè.
Bên cạnh đó, hình ảnh hoa gạo đã đi vào nhiều áng thơ văn với những ngôn từ mộc mạc như trong những câu thơ của tác giả Nguyễn Quang Hân:
“Tháng ba về hoa gạo trổ đầy bông
Vương nắng nhạt ủ hương nồng trước ngõ
Hôn lả lơi nhuỵ vàng bay theo gió
Lá vô tình vò võ suốt canh thâu…”
Ở nhiều nơi, cây gạo thường được trồng thành đôi và trở thành biểu tượng của làng quê Việt Nam hồn hậu và đầy khát vọng vươn lên. Thân gạo cao, mọc thẳng, có nhiều gai hình chóp nón, cành mọc ngang tạo cho cây có dáng đẹp, vững chãi, sẵn sàng chống chọi gió bão.
Bông hoa gạo có năm cánh, những cánh hoa uốn cong nhẹ nhàng ra bên ngoài, đỏ mọng như đôi môi của người con gái. Nhuỵ hoa mỏng manh nhưng thẳng tắp, trên đầu có chấm đỏ như những tia lửa bùng cháy rực rỡ. Phải chăng vì thế mà hoa gạo mang ý nghĩa tượng trưng cho niềm tin và hy vọng của người nông dân Việt Nam.
Tuy rằng vòng đời của hoa vô cùng ngắn ngủi chỉ kéo dài vài ngày, nhưng có một điều đặc biệt ở hoa gạo đó là khi rụng xuống bông hoa vẫn giữ được sắc đỏ rực nguyên vẹn không hề phai tàn hay héo úa như những loại hoa khác.
Chẳng ai có thể làm ngơ được trước vẻ đẹp rực rỡ của hoa gạo. Màu sắc đỏ rực bừng sáng cả một khoảng trời mùa hạ khiến lòng người bồi hồi say đắm. Mùa hoa gạo không quá dài lại khiến người ta càng trở nên trân quý loài hoa này.
Kỳ quái nhất là cây gạo cổ thụ dáng hình rồng ở xã Thái Thịnh, huyện Thái Thụy, Thái Bình.
Cây gạo đặc biệt ở chỗ khi hoa nở, hầu như chẳng thấy lá xanh. Chỉ thấy một màu lửa đỏ rực như “đọ” cùng cái nắng sớm mùa hè.
Cây hoa gạo là một biểu tượng gắn liền với những ký ức tuổi thơ in sâu trong tâm trí rất nhiều người.
Ở các vùng quê Bắc Bộ, cây gạo được trồng đầu làng. Bên những thửa ruộng, gốc gạo là nơi các cô bác nông dân nghỉ chân uống nước sau một ngày làm đồng mệt mỏi.
Mỗi bông hoa rơi rụng trên mặt đất càng gợi nhớ gợi thương ký ức như đã lãng quên từ lâu. Là kỷ niệm, là hồi ức, hoa gạo còn là thuốc chữa bệnh cho nhiều người yêu thích loại hoa này.
Hoa gạo có sức hút lạ kì với nhiều người qua tuổi 18 vẫn tìm lại kí ức chụp ảnh áo dài với cây hoa gạo gợi nhớ tuổi học sinh đã qua.
Nét đẹp riêng của hoa gạo khiến bao người cũng bị si mê, người người muốn lưu giữ hình ảnh rực xuân này.
Mùa hoa gạo gắn liền với tháng 3. Hoa gạo nở là lúc những đợt rét cuối cùng của mùa đông sắp qua, mùa hè sắp đến.
Hình ảnh mỗi khi hoa gạo nở rộ, từng bông hoa rụng xuống tung bay trong gió, đậu trên tán cây, sân, nền đất vẽ nên một bức tranh thanh bình, êm ả, sức hoa đẹp rực rỡ cả một khoảng trời. Hoa gạo có ý nghĩa thiêng liêng, cổ kính, huyền bí mà dân gian có câu “thần cây đa, ma cây gạo” để nói về một đời sống tâm linh gắn liền với loài cây này.
Đông Phong