Bộ Xây dựng đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu gói vay ưu đãi mới cho người mua nhà xã hội với lãi vay thấp hơn 3-5% lãi suất vay thương mại, kỳ hạn vay 10-15 năm. Giải pháp này được nêu ra trong bối cảnh gói 120.000 tỷ đồng sau hơn một năm mới giải ngân được chưa tới 1%, tức khoảng 1.144 tỷ đồng.
Gói tín dụng 120.000 tỷ đồng cho nhà ở xã hội chỉ mới giải ngân được 1%
Sau hơn 1 năm triển khai, gói tín dụng 120.000 tỷ đồng hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội giải ngân rất chậm, hoạt động cho vay của gói tín dụng này mới giải ngân chưa đến 1% nguồn vốn.
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hiện các ngân hàng đã cam kết cấp tín dụng cho 15 dự án, với số tiền khoảng 7.000 tỷ đồng; trong đó đã có 8 dự án nhà ở xã hội tại 7 địa phương được giải ngân với số vốn khoảng 640 tỷ đồng, chưa đến 1%.
Cụ thể, ngân hàng BIDV đã giải ngân cho 3 chủ đầu tư dự án tại các tỉnh Phú Thọ, Thanh Hóa và Bình Dương, với số tiền là 95,7 tỷ đồng. Vietinbank đã giải ngân cho 1 chủ đầu tư dự án tại tỉnh An Giang, với số tiền là 128,6 tỷ đồng. Agribank đã giải ngân cho 4 chủ đầu tư dự án tại các tỉnh Bắc Ninh, Quảng Ninh và Kiên Giang, với số tiền là 415,7 tỷ đồng.
Bộ Xây dựng cho biết, ngoài 4 ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước (BIDV, Vietinbank, Agribank, Vietcombank) thì có thêm Ngân hàng Tiên Phong (TPbank) có trách nhiệm tham gia chương trình hỗ trợ tín dụng theo Nghị quyết số 33/NQ-CP, với số tiền khoảng 5.000 tỷ đồng.
Bộ trưởng Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, việc triển khai gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi 120.000 tỷ đồng theo Nghị quyết số 33 bước đầu đã có kết quả, tuy nhiên việc giải ngân còn chậm.
Bộ trưởng Bộ xây dựng cho biết, gói tín dụng còn gặp phải khó khăn vướng mắc như: Việc công bố danh mục nhà ở xã hội đủ điều kiện vay còn hạn chế dù đã có 129 dự án nhà ở xã hội, với quy mô 114.934 căn được khởi công xây dựng.
Tuy nhiên, hiện tại mới chỉ có 28 địa phương công bố danh mục 68 dự án đủ điều kiện vay theo chương trình với nhu cầu vay vốn hơn 30.000 tỷ đồng. Như vậy còn 59 dự án đã khởi công nhưng chưa được đưa vào danh mục đủ điều kiện vay của các địa phương.
Ngoài ra, một số chủ đầu tư không đủ điều kiện về tín dụng như: không đảm bảo điều kiện dư nợ tín dụng; không có tài sản khác để thực hiện đảm bảo tín dụng (dự án nhà ở xã hội được miễn tiền sử dụng đất nên không đủ điều kiện thế chấp); đã vay tại các tổ chức tín dụng khác…
Mặc dù Ngân hàng Nhà nước đã hai lần hạ lãi suất, còn 8% với chủ đầu tư và 7,5% với người mua nhà nhưng lãi suất cao, thời hạn ưu đãi lại ngắn, trong vòng 3 - 5 năm nên "chưa thực sự thu hút người vay".
Bộ trưởng cho biết cuối tháng 4, Bộ Xây dựng đã có hướng dẫn về xác định danh mục dự án, đối tượng, điều kiện và tiêu chí vay ưu đãi. Một số đã được cắt giảm như điều kiện về bồi thường giải phóng mặt bằng, cấp phép xây dựng, giúp chủ đầu tư sớm được công bố danh mục vay vốn để tiếp cận với gói tín dụng 120.000 tỷ đồng.
Đề xuất gói tín dụng mới cho nhà ở xã hội
Trong báo cáo tình hình triển khai đề án xây dựng ít nhất một triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030, Bộ Xây dựng đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu gói vay ưu đãi mới cho người mua nhà xã hội với lãi vay thấp hơn 3-5% lãi suất vay thương mại, kỳ hạn vay 10-15 năm. Mức lãi đề xuất này mềm hơn gói tín dụng ưu đãi đang thực hiện (thấp hơn 1,5-3% lãi vay thương mại).
"Gói ưu đãi này sẽ tạo thêm động lực cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp vay tiền mua nhà", Bộ cho biết.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, ngành xây dựng phương án phát hành trái phiếu chính phủ để hỗ trợ lãi suất cho hoạt động đầu tư, xây dựng nhà ở xã hội.
Để hoàn thành đề án xây dựng 1 triệu căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2021 - 2030, Bộ Xây dựng đề nghị các bộ Công an, Quốc phòng, mỗi bộ xây dựng 5.000 căn nhà ở xã hội, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam xây dựng 2.000 căn nhà ở xã hội trong năm 2024.
Hội môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) nhận định, nếu như không có sự đột phá về cơ chế chính sách trong thực hiện đề án phát triển nhà ở xã hội thì sẽ rất khó đạt được mục tiêu đề ra.
“Với kết quả này có lẽ rất lâu sau chúng ta mới giải ngân được hết gói 120.000 tỷ đồng. Theo thông tin chúng tôi nhận được thì cả chủ đầu tư và người dân đều gặp khó khăn khi tiếp cận gói tín dụng này. Chúng tôi cho rằng đã đến lúc phải có gói tín dụng riêng, đặc thù, mang tính chất trợ cấp cho phân khúc nhà ở xã hội, khi đó mới có thể đạt được mục tiêu. Khó có thể trông chờ vào sự tự nguyện từ gói 120.000 tỷ của các ngân hàng thương mại”, bà Phạm Thị Miền, Phó trưởng Ban nghiên cứu thị trường và tư vấn, xúc tiến đầu tư VARS nêu quan điểm của Hội.
TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng tư vấn Chính sách Tài chính Tiền tệ Quốc Gia cũng bày tỏ sự đồng tình với đề xuất thiết kế riêng một gói tín dụng khác cho phân khúc nhà ở xã hội, bởi gói 120.000 tỷ đồng đang hoạt động không hiệu quả.
Chuyên gia nhấn mạnh Chính phủ cần có chiến lược tài chính nhà ở thực sự, tài chính cho nhà ở nói chung chứ không phải chỉ cho nhà ở xã hội.
“Chúng ta có thể tham khảo của các nước khác. Ví dụ tại Singapore, công dân được quyền mua nhà ở, vay tiền ngân hàng với kỳ hạn hấp dẫn, từ 30 – 36 năm, lãi suất cứng người dân phải chịu là 2,5%, phần chênh lệch lãi suất còn lại do Chính phủ tài trợ.
Chúng ta thì đang làm ngược lại, lấy lãi suất thị trường trừ 2%. Hết niên hạn lại thả nổi, thời hạn quá ngắn, người nghèo làm sao mua nổi. Vì thế nên thiết kế lại”, ông Nghĩa cho hay.
Trung Anh