Từ ngày 1/7/2025, thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam sẽ chứng kiến sự thay đổi lớn khi hàng loạt sản phẩm bảo hiểm chính và bổ trợ bị dừng bán, theo thông báo từ các đại lý và doanh nghiệp bảo hiểm. Sự điều chỉnh này xuất phát từ Nghị định 46/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Kinh doanh bảo hiểm, nhằm chuẩn hóa các sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư, tăng cường minh bạch và bảo vệ quyền lợi khách hàng.
Siết chặt quy định bảo hiểm nhân thọ
Trong những năm gần đây, bảo hiểm nhân thọ đã trở thành một kênh đầu tư và bảo vệ tài chính phổ biến tại Việt Nam. Thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam, với 18 doanh nghiệp hoạt động và doanh thu phí bảo hiểm đạt 74.000 tỷ đồng trong năm 2023, đã tăng trưởng mạnh mẽ (bình quân 15-20%/năm trước đại dịch). Tuy nhiên, sự phát triển nóng cũng kéo theo không ít vấn đề.
Tình trạng tư vấn sai lệch, ép buộc khách hàng là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều khiếu nại. Một số tư vấn viên vì chạy theo doanh số đã tư vấn không đúng về quyền lợi sản phẩm, lợi nhuận đầu tư, hoặc thậm chí là ép buộc khách hàng mua bảo hiểm khi không thực sự có nhu cầu hoặc không hiểu rõ sản phẩm. Nhiều sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư có cấu trúc phức tạp, các điều khoản và phí liên quan khó hiểu đối với đa số khách hàng không chuyên. Điều này tạo kẽ hở cho việc tư vấn không minh bạch. Một số trường hợp khách hàng gặp khó khăn khi yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểm do thiếu hiểu biết về điều khoản hợp đồng hoặc do quy trình giải quyết chưa rõ ràng.
Các công ty bảo hiểm đôi khi tập trung quá nhiều vào việc tăng trưởng doanh số mà chưa chú trọng đúng mức đến chất lượng dịch vụ và đào tạo tư vấn viên. Đặc biệt, sự phát triển của kênh Bancassurance mang lại doanh số lớn nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về việc tư vấn viên ngân hàng chưa đủ kiến thức chuyên sâu về bảo hiểm, hoặc lợi dụng niềm tin của khách hàng để "ép" mua bảo hiểm.
Trong năm 2024 và đầu năm 2025, thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam đã đối mặt với nhiều thách thức sau các đợt thanh tra, kiểm tra liên quan đến bán chéo bảo hiểm qua kênh ngân hàng (bancassurance), gây mất niềm tin của khách hàng.
Trước thực trạng này, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương đã đề xuất nhiều quy định mới nhằm siết chặt hoạt động thiết kế, phân phối và bán sản phẩm bảo hiểm nhân thọ.
Theo Điều 102, Khoản 2, Điểm a của Nghị định 46/2023/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/7/2023), quyền lợi bảo hiểm rủi ro trong các hợp đồng bảo hiểm liên kết đầu tư chỉ được bao gồm quyền lợi tử vong và quyền lợi thương tật toàn bộ vĩnh viễn. Các quyền lợi bổ sung như chi trả cho bệnh hiểm nghèo, ung thư, tai nạn, hoặc chăm sóc y tế sẽ không còn được phép cung cấp trong các sản phẩm mới sau ngày 1/7/2025. Trong thời hạn 2 năm từ khi nghị định có hiệu lực, các doanh nghiệp bảo hiểm được phép tiếp tục bán các sản phẩm đã được Bộ Tài chính phê chuẩn trước đó, nhưng sau thời điểm này, các sản phẩm không phù hợp phải dừng triển khai.
Hiện nay, nhiều sản phẩm chính bảo hiểm nhân thọ không chỉ có quyền lợi bảo hiểm tử vong và thương tật toàn bộ vĩnh viễn mà còn đính kèm theo các quyền lợi liên quan tai nạn, bệnh hiểm nghèo,… nhưng thiếu minh bạch về điều kiện chi trả.
Cụ thể, sản phẩm liên kết chung VITA – Sống lạc quan của Generali, ngoài quyền lợi bảo hiểm tử vong và Tử vong do tai nạn còn có quyền lợi bệnh hiểm nghèo như bệnh tiểu đường, ung thư, … Tương tự, loạt sản phẩm bảo hiểm tại Manulife cũng gồm nhiều quyền lợi đính kèm, ngoài quyền lợi tử vong và thương tật toàn bộ vĩnh viễn. Sản phẩm Trọn vẹn cân bằng của AIA đang có quyền lợi bảo vệ trọn đời đến 100 tuổi, được tặng 25% khi mắc ung thư nghiêm tọng, nhận thêm % số tiền bảo hiểm tùy theo loại thương tật do tai nạn, nhận 100% quyền lợi bảo hiểm khi Tàn tật toàn bộ và vĩnh viễn hoặc Bệnh giai đoạn cuối hoặc Tử vong, nhận thêm 15% nếu tử vong không hút thuốc lá, nhận thêm 100% quyền lợi BH khi tử vong do tai nạn hoặc 200% khi tử vong do tai nạn trong các trường hợp đặc biệt.
Tuy nhiên, các công ty bảo hiểm này đã lần lượt đưa ra thông báo dừng bán sản phẩm trên, đồng thời cho biết các hợp đồng bảo hiểm mà khách hàng đã tham gia thì quyền lợi vẫn tiếp tục được đảm bảo theo quy định và điều khoản sản phẩm trong hợp đồng. Một số công ty bảo hiểm cũng đã có động thái triển khai sản phẩm bảo hiểm mới để thay thế.
Bước đi cần thiết để lành mạnh hóa thị trường
Việc loại bỏ các quyền lợi bổ sung (bệnh hiểm nghèo, tai nạn, y tế) khiến sản phẩm kém hấp dẫn, đặc biệt với khách hàng muốn bảo vệ toàn diện. Khách hàng có thể phải mua các sản phẩm bảo hiểm sức khỏe hoặc tai nạn riêng, làm tăng chi phí. Tuy nhiên, Nghị định 46 nhằm mục đích đơn giản hóa sản phẩm, giúp khách hàng dễ hiểu quyền lợi, đồng thời giảm tranh chấp do hiểu nhầm, đặc biệt với các hợp đồng dài hạn (10-20 năm).
Đối với doanh nghiệp bảo hiểm, các sản phẩm liên kết đầu tư chiếm 60-70% doanh thu phí bảo hiểm nhân thọ. Việc dừng bán nhiều sản phẩm chủ lực (như của Manulife, AIA) có thể ảnh hưởng tài chính. Việc hạn chế sản phẩm có thể làm giảm doanh thu phí bảo hiểm trong ngắn hạn, đặc biệt khi thị trường đang chững lại (5-10%/năm so với 15-20% trước đây).
Doanh nghiệp phải phát triển sản phẩm mới, đào tạo lại đại lý, và nâng cấp hệ thống công nghệ, làm tăng chi phí. Với sản phẩm đơn giản hơn, các doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ và uy tín thương hiệu. Tăng cường công nghệ, như tích hợp tra cứu hợp đồng trên cổng thông tin điện tử, để nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Những đây lại là cơ hội để mang đến cho khách hàng các sản phẩm minh bạch hơn, giúp khôi phục niềm tin sau các vụ tranh chấp bancassurance. Quy định mới thúc đẩy thị trường minh bạch, giảm tranh chấp, và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng dịch vụ. Các sản phẩm bảo hiểm sức khỏe, hưu trí, và phi nhân thọ có thể tăng trưởng để bù đắp, đặc biệt khi nhu cầu bảo vệ sức khỏe tăng sau đại dịch. Tuy nhiên, khách hàng và đại lý cũng sẽ cần thời gian thích nghi với sản phẩm mới, dẫn đến một số nhầm lẫn hoặc tranh chấp tạm thời.
Việc siết chặt quy định đối với các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ là một bước đi cần thiết và tích cực để lành mạnh hóa thị trường, hướng tới một ngành bảo hiểm phát triển bền vững và thực sự là điểm tựa tài chính vững chắc cho người dân. Mặc dù có thể gây ra những thách thức nhất định cho các doanh nghiệp bảo hiểm trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, những quy định này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo vệ tối đa quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, từ đó củng cố niềm tin và thúc đẩy sự phát triển ổn định, bền vững của thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam. Người tiêu dùng sẽ là đối tượng hưởng lợi lớn nhất từ những thay đổi này.
Trung Anh