Sự cố sụt lún ở Đồng Hỷ, Thái Nguyên: Sau ông lớn Hòa Phát trả lại mỏ nguy cơ có thêm Doanh nghiệp Luyện kim phải trả lại mỏ?!

Thời gian gần đây, dư luận rất quan tâm đến tình trạng mất nước, sụt lún, nứt nhà tại khu vực thị trấn Trại Cau và xã Cây Thị, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Sự cố nêu trên được cho là do hoạt động khai thác khoáng sản trong khu vực này gây nên. Tuy nhiên, trong phạm vi bị ảnh hưởng sụt lún hiện có tới 4 đơn vị đang khai thác mỏ với quy mô khác nhau, vì vậy đơn vị nào phải chịu trách nhiệm chính khi để xảy ra sự cố này rất cần được làm rõ.

Ai là người chịu trách nhiệm?

Theo kết quả rà soát, điều tra của UBND huyện Đồng Hỷ, tính đến tháng 3/2017, tổng số hộ bị rạn nứt nhà cửa do sụt lún đất là 133 hộ, trong đó thị trấn Trại Cau có 44 hộ ở tổ 12 và 14; tại xã Cây Thị có 89 hộ ở các xóm Hòa Bình, Kim Cương, Trại Cau. Tại các khu vực nằm trong vùng bị ảnh hưởng, giếng khoan, giếng đào của các hộ dân đều bị cạn nước, người dân thiếu nước sinh hoạt. Tại các xóm Trại Cau, Hòa Bình và Kim Cương của xã Cây Thị có 117 thửa ruộng với diện tích gần 7,5 ha của 44 hộ dân có hiện tượng sụt lún thành hố sâu hoặc nghiêng ruộng, mất nước khiến người dân không thể cấy lúa được, phải chuyển sang trồng màu hoặc bỏ ruộng hoang.

Hiện tượng nhà cửa lún, nứt ngày càng trở nên nghiêm trọng.

Trước tình hình sụt lún ngày càng nghiêm trọng, ngày 14/3, UBND huyện Đồng Hỷ đã tổ chức cuộc họp với các ngành liên quan của tỉnh và 2 doanh nghiệp có giấy phép khai thác mỏ trong khu vực để bàn biện pháp giải quyết. Tại hội nghị này, các bên liên quan đã thống nhất đề nghị UBND tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo đơn vị tư vấn điều tra nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng, xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị khai thác khoáng sản khi để xảy ra tình trạng sụt lún, mất nước.

Theo tìm hiểu của PV, tại địa bàn thị trấn Trại Cau và xã Cây Thị có 4 đơn vị đang khai thác mỏ là Cty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên (khai thác tại địa bàn thị trấn Trại Cau), Cty Cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên và Doanh nghiệp Anh Thắng, hai đơn vị này khai thác tại xóm Hòa Bình, xã Cây Thị và Cty Cổ phần Kim Sơn (khai thác tại xóm Kim Cương, xã Cây Thị).

Hoạt động khai thác mỏ quặng ngay sát khu dân cư.

Trao đổi với PV, một cán bộ kỹ thuật của Cty Cổ phần Luyện kim đen Thái Nguyên khẳng định, hiện tượng sụt lún, mất nước nhiều khả năng có nguyên nhân do hoạt động khai thác mở tầng sâu và bơm tháo nước ngầm. Trên thực tế, Cty Luyện kim đen Thái Nguyên chỉ khai thác ở độ sâu tối đa 15m và không có hoạt động bơm nước. Trong khi gần đó có doanh nghiệp trên khai thác ở độ sâu tới 80m và liên tục có hoạt động bơm hút nước với công suất lớn. “Đây có thể là nguyên nhân gây ra sụt lún, tuy nhiên cần có kết luận của cơ quan có thẩm quyền”, vị đại diện Cty Luyện kim đen nói.

Cần đánh giá khách quan, khoa học công bằng.

Theo tài liệu mà PV thu thập được, mỏ sắt Trại Cau của Cty Cổ phần Gang thép Thái Nguyên đã khai thác từ hàng chục năm nay trên quy mô rất lớn vừa rộng vừa sâu. Tại thị trấn Trại Cau và xã Cây Thị cũng đã bắt đầu xảy ra hiện tượng sụt lún từ năm 2006 và sau đó, Cty Gang thép Thái Nguyên đã chi hàng chục tỷ đồng để bồi thường, hỗ trợ cho người dân. Sau khi Cty Gang thép Thái Nguyên khai thác moong tầng sâu Núi Quặng thì từ năm 2014, tình trạng sụt lún lại tái diễn và ngày càng nặng hơn.

Đồng ruộng sụt lún nặng nề khiến người dân không thể canh tác.

Theo ông Chu Phương Đông, Giám đốc Cty Luyện kim đen Thái Nguyên, việc dư luận cho rằng việc gây ra sụt lún là do Cty Luyện kim đen là không công bằng. Lý do là Cty mới khai thác trong thời gian gần đây (từ tháng 2/2016đến tháng 7/2016) và tháng 9/2016 Công ty đã san lấp hoàn thổ trên diện tích đã khai thác nhưng hiện tượng sụt lún vẫn diễn ra với mức độ ngày càng nghiêm trọng. Hơn nữa, Cty Luyện kim đen cũng chỉ khai thác với quy mô nhỏ, tổng diện tích mỏ chưa đến 1 ha với độ sâu tối đa 15 m và hoàn toàn không bơm tháo nước ngầm.

Diện tích mỏ Chỏm Vung Tây của Cty nằm như toàn bộ trên địa bàn xóm Hòa Bình, trong khi đó, phạm vi ảnh hưởng sụt lún hiện đã lan rộng tới nhiều khu vực, với nhiều điểm rất gần khu vực khai thác của các đơn vị khác hoặc nằm xung quanh vị trí mỏ của các đơn vị này. “Theo quan điểm của chúng tôi, diện tích mỏ của Cty cũng nằm trong vùng ảnh hưởng, nói cách khác, Cty cũng là nạn nhân của tình trạng sụt lún vì mỏ Chỏm Vung Tây nằm gần moong tầng sâu Núi Quặng, chỉ cách một con suối nhỏ”, Cũng theo ông ĐÔng thì hiện tượng nứt nhà là do sụt lún đất gây lên, mà sụt lún là do mất nước ngầm, mà mất nước ngầm thì phải do đối tượng bơm nước gây lên. Trong khi Công ty Luyện kim đen không có hoạt động bơm nước.

Ông Đông cũng cho biết thêm, sau khi xảy ra tình trạng sụt lún đất, nứt nhà với mức độ nghiêm trọng, Cty Luyện kim đen đã dừng khai thác và san lấp hoàn thổ, đây là một việc làm rất trách nhiệm với xã hội. Tuy nhiên, trong phạm vi diện tích mỏ còn một số hộ chưa di dời để bàn giao mặt bằng cho Cty nên có sự lẫn lộn giữa trách nhiệm bồi thường GPMB với trách nhiệm đền bù do sụt lún. Theo ông Đông thì việc không làm rõ trách nhiệm của đơn vị nào gây ra sụt lún khiến Cty không thể yên tâm để thực hiện dự án vì khi trả tiền để GPMB xong mà hệ lụy do sụt lún để lại vẫn không được giải quyết, Cty không được khai thác mỏ thì sẽ vô cùng thiệt hại cho Cty. Tuy nhiên nếu không làm rõ đối tượng gây nên sụt lún tại khu vực thì Công ty Luyện kim đen sẵn sàng dừng thực hiện dự án và trả lại Mỏ cho Nhà Nước.

“Việc một Cty khai thác mỏ và luyện gang thép mà phải dừng khai thác hoặc có thể phải trả lại mỏ khi trữ lượng còn lại chiếm 3/4 là một quyết định rất khó khăn và đau đớn. Tuy nhiên, để ổn định sinh hoạt cho người dân, loại bỏ áp lực từ nhiều phía đồng thời để tìm ra sự thật,bảo vệ lẽ phải, Cty Luyện kim đen Thái Nguyên sẵn sàng chấp nhận phương án xấu nhất này”, ông Đông chua xót nói.

Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, doanh nghiệp đang hết sức chật vật để tồn tại thì việc từ bỏ dự án, đóng cửa mỏ của Cty Luyện kim đen Thái Nguyên là việc chẳng ai mong muốn. Mong rằng tỉnh Thái Nguyên sớm kiểm tra, làm rõ sự việc để người dân ổn định cuộc sống, doanh nghiệp cũng yên tâm đầu tư, qua đó tạo việc làm, đóng góp cho ngân sách Nhà nước.