Sửa đổi Nghị định 65 về trái phiếu doanh nghiệp có ảnh hưởng đến quyền lợi nhà đầu tư?

Các chuyên gia cho rằng, tinh thần của dự thảo sửa đổi Nghị định 65 về trái phiếu doanh nghiệp không hề có hại cho nhà đầu tư. Bởi trên thực tế, nhà đầu tư vẫn là người có quyền quyết định liệu có chấp nhận gán tài sản thay cho tiền mặt khi thanh toán trái phiếu hay không.

Sửa đổi Nghị định sau 1 năm ban hành

Vài tháng gần đây, thị trường trái phiếu doanh nghiệp ghi nhận việc nhiều nhà đầu tư đã phải ngậm đắng nuốt cay khi đầu tư các loại trái phiếu nhưng đến hạn không được nhà phát hành thanh toán hoặc chậm thanh toán. Thậm chí nhiều nhà đầu tư đã lâm vào cảnh "dở khóc dở cười" khi trót lỡ đầu tư hết số tiền tiết kiệm của mình vào khoản đầu tư mà họ không hề hiểu rõ.

Thực tế, tình trạng khủng hoàng này đã được các chuyên gia cũng như cơ quan quản lý nhà nước cảnh báo từ trước, thời điểm năm 2020-2021. Đó là thời điểm mà sự bùng phát "nóng" của các doanh nghiệp phát hành trái phiếu không đúng quy định và đặc biệt nhiều người dân vì thiếu hiểu biết, vì hám lợi mà đầu tư vào trái phiếu. Cùng với đó là một số ngân hàng, công ty chứng khoán là những đơn vị tư vấn, những chủ thể am hiểu về trái phiếu lại dường như khuyến khích để người dân chuyển từ gửi tiền tiết kiệm sang đầu tư trái phiếu mà không giải thích cụ thể về khoản đầu tư này.

Từ những nguy cơ này, tháng 9/2022 Chính phủ đã ban hành Nghị định 65/2022/NĐ-CP với những nội dung được nhiều chuyên gia cũng như tổ chức quốc tế đồng tình, nhằm làm lành mạnh hóa thị trường trái phiếu cũng như thị trường vốn nói chung. Trong đó có một số điểm chính như nhà đầu tư trái phiếu phải là nhà đầu tư chuyên nghiệp có số vốn khoảng hai trên 2 tỷ đồng; các doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải được xếp hạng tín nhiệm...

Vậy nhưng, ngay sau khi Nghị định ban hành, liên tiếp xuất hiện những khó khăn của thị trường tiền tệ và một số vụ việc xử lý hình sự đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu, dẫn đến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong phát hành, cân đối nguồn lực để thanh toán trái phiếu đến hạn và huy động vốn phục vụ sản xuất kinh doanh.

Theo báo cáo mới đây của Bộ Tài chính, trong 358 doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ năm 2022, có 57 công ty kinh doanh thua lỗ trước khi phát hành, 45 đơn vị có tỷ lệ đòn bẩy nợ hơn 10 lần, 10 doanh nghiệp có khối lượng phát hành trái phiếu gấp hơn 5 lần vốn chủ sở hữu. Trong nhóm 20 doanh nghiệp bất động sản phát hành trái phiếu lớn nhất, nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ khối lượng phát hành trên vốn chủ sở hữu gấp nhiều lần, thậm chí vài chục lần.

Số liệu của FiinGroup cho biết, đã có 12 doanh nghiệp trong ngành bất động sản và năng lượng có tên trong danh sách công bố vi phạm nghĩa vụ nợ. Tổng khối lượng trái phiếu đến hạn thanh toán trong giai đoạn 2023 - 2024 vào khoảng 600 nghìn tỷ đồng. Hiện nhiều công ty phát hành đang thương lượng với khách hàng về việc chậm trả nợ lãi, gốc và đổi trái phiếu sang bất động sản hay tài sản khác.

Từ những khó khăn, bấp cập, Bộ Tài chính cho biết đã có tờ trình Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi Nghị định 65/2022/NĐ-CP về trái phiếu riêng lẻ vào ngày 6/2/2023. Dự thảo mới có nhiều thay đổi đáng chú ý. Theo dự thảo mới, nghị định sẽ có tên là: “Nghị định sửa đổi, bổ sung và ngưng hiệu lực thi hành một số quy định tại các Nghị định quy định về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ tại thị trường trong nước và quốc tế”. Trước đó, Bộ tài chính đặt tên Nghị định là Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 65/2022/NĐ-CP.

Về nội dung, dự thảo có một số quan trọng đáng chú ý. Trong đó, điểm quan trọng đầu tiên là dự thảo cho phép ngưng hiệu lực thi hành đối với các quy định tại Nghị định số 65 đến hết ngày 31/12/2023, bao gồm: quy định về việc xác định tư cách nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân (chưa nâng chuẩn nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp); quy định về bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đến hết ngày 31/12/2023; rút ngắn thời gian phân phối trái phiếu từng đợt phát hành.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, trong bối cảnh khó khăn thanh khoản như hiện nay, việc ngưng thời gian thực hiện quy định về nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp đến hết 31/12/2023 theo ý kiến của một số doanh nghiệp có thể duy trì được nhu cầu mua TPDN của các nhà đầu tư cá nhân có tiềm lực tài chính song chưa đáp ứng được điều kiện của Nghị định 65/2022/NĐ-CP.

Trong quá trình lấy ý kiến, Bộ Tài chính trình Chính phủ lấy ý kiến thành viên Chính phủ theo 2 phương án, gồm cả phương án hoãn một năm như dự thảo và phương án tiếp tục thự chiện theo Nghị định 65. Tuy vậy, trên cơ sở các bộ, ngành, Bộ Tài chính trình Chính phủ nghiêng về phương án 1 nhằm giúp doanh nghiệp khó khăn trước mắt về thanh khoản và thanh toán các trái phiếu đến hạn năm 2023-2024.

Với xếp hạng tín nhiệm, theo Bộ Tài chính, trong bối cảnh doanh nghiệp gặp khó khăn huy động vốn phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, trong khi thực hiện xếp hạng tín nhiệm phải mất một khoảng thời gian nhất định và tăng thêm chi phí phát hành của doanh nghiệp, ngoài ra trên thị trường hiện nay mới có 02 doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm được cấp phép, Bộ Tài chính trình Chính phủ cho phép ngưng thực hiện quy định về bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đến hết ngày 31/12/2023; từ ngày 01/1/2024 sẽ thực hiện quy định này. Dù vậy, Bộ vẫn khuyến khích doanh nghiệp chủ động tự nguyện thực hiện xếp hạng tín nhiệm. Đối với TPDN chào bán ra công chúng, vẫn thực hiện theo lộ trình tại Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, phải xếp hạng tín nhiệm từ ngày 01/1/2023.

Việc hoãn quy định về giảm thời gian phân phối trái phiếu mỗi đợt từ 90 ngày xuống 30 ngày cũng với mục đích hỗ trợ doanh nghiệp có thêm thời gian cân đối, huy động các nguồn lực để thanh toán nghĩa vụ trả nợ.

Ảnh hưởng đến quyền lợi nhà đầu tư?

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư tỏ ra không đồng tình với nhiều quy định trong dự thảo sửa đổi bổ sung Nghị định 65. Theo đó, các ý kiến cho rằng, không phải ngẫu nhiên mà Nhà nước phải ban hành Nghị định 65 về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Bởi nhà đầu tư cá nhân đa phần đều thiếu kiến thức, kinh nghiệm trong việc đầu tư những sản phẩm có độ rủi ro cao như cổ phiếu, trái phiếu. Cũng chính vì thế mà doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải được xếp hạng tín nhiệm, nhằm minh bạch hóa, cũng như để các nhà đầu tư có thể chọn mặt gửi vàng.

Về vấn đề gia hạn thanh toán, các nhà đầu tư cho rằng, dù Dự thảo "bổ sung quy định trường hợp đàm phán thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu (trong đó có kỳ hạn trái phiếu) có nhà đầu tư không chấp nhận thì doanh nghiệp phải thanh toán đầy đủ gốc, lãi trái phiếu cho các nhà đầu tư này" song trên thực tế nhiều nhà phát hành đã đơn phương gia hạn mà không cần sự đồng ý của trái chủ. Trái chủ muốn đàm phán cũng không dễ.

Giải đáp các ý kiến băn khoăn về việc áp dụng một số quy định trong dự thảo sửa đổi Nghị định 65 cho các nhà đầu tư, ông Trần Đức Anh – Giám đốc Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường - Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) chia sẻ, thực tế, tranh cãi về việc các quy định đang nằm trong dự thảo nếu được áp dụng sẽ gây hại cho nhà đầu tư chủ yếu liên quan đến vấn đề gia hạn thời gian đáo hạn trái phiếu thêm 2 năm nếu doanh nghiệp không có khả năng trả nợ.

“Trước khi dự thảo sửa đổi này được đưa ra, đã có đề xuất rằng nếu 65% trái chủ đồng ý gia hạn thì toàn bộ lô trái phiếu sẽ được gia hạn. Tuy nhiên, đề xuất này đã không có trong dự thảo sửa đổi Nghị định 65 được công bố thời gian vừa qua. Thay vào đó, đã có một nội dung rất cụ thể là trong trường hợp trái chủ không đồng ý gia hạn thì doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo chi trả cả gốc và lãi cho trái chủ” - ông Trần Đức Anh phân tích.

Vì vậy Giám đốc Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường KBSV cho rằng, tinh thần của dự thảo sửa đổi Nghị định 65 không hề có hại cho nhà đầu tư. Thực tế, nhà đầu tư vẫn là người có quyền quyết định liệu có chấp nhận gán tài sản thay cho tiền mặt khi thanh toán trái phiếu hay không và có quyền quyết định có gia hạn trái phiếu hay không. Việc thanh toán trái phiếu vẫn hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của nhà đầu tư và hoàn toàn không có sự bất cân xứng nào cả.

Dự báo về sự trở lại của thị trường, ông Trần Đức Anh cho biết, ở thời điểm hiện tại, điều mà Chính phủ đang cố gắng làm nhất là khôi phục lại niềm tin cho nhà đầu tư, thứ hai là giải cứu một số dự án bất động sản trọng điểm mà khi các dự án này đổ vỡ thì có thể xảy ra hiệu ứng lan truyền hay gọi là hiệu ứng domino, gây nguy hiểm cho cả thị trường bất động sản lẫn thị trường tài chính.

Hiện nay Chính phủ cũng đã có một số những gói tín dụng để hỗ trợ phân khúc nhà ở xã hội, tức là phân khúc thấp nhất và kỳ vọng về sự lan tỏa ra cả thị trường bất động sản. Tuy nhiên, tất cả những giải pháp này sẽ đều cần thời gian và đặc biệt là câu chuyện liên quan đến niềm tin của thị trường nên chắc chắn sẽ không thể quay trở lại trong một sớm một chiều.

“Trong năm 2023 này, chúng ta có thể kỳ vọng thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ yên ổn hơn, không còn biến cố lớn như năm 2022 hoặc nếu có thì ở quy mô rất nhỏ. Về niềm tin của thị trường, tôi dự đoán có thể sẽ quay trở lại trong năm 2024 cùng với một số những yếu tố liên quan đến chính sách như lãi suất thấp hay các gói tín dụng hỗ trợ. Trong cùng thời điểm, thị trường bất động sản có thể bắt đầu ấm lên từ đó giúp kênh trái phiếu doanh nghiệp có thể khôi phục lại như thời điểm trước khi xảy ra những sự kiện của Tân Hoàng Minh hay Vạn Thịnh Phát” - ông Trần Đức Anh dự báo.

Thanh Cao (t/h)