Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, đa dạng hóa thị trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) mở ra nhiều cơ hội tại các thị trường, song để tận dụng hiệu quả, doanh nghiệp cần đáp ứng tốt quy tắc xuất xứ và yêu cầu riêng của từng thị trường.
CPTPP còn dư địa rất lớn để doanh nghiệp Việt Nam khai thác
Năm 2025, thương mại giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu từ Việt Nam sang đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm trước. Hàng hóa xuất khẩu sang một số thị trường thành viên có sự tăng trưởng tích cực như Canada, Mexico, Peru.
Điều này cho thấy, doanh nghiệp Việt Nam đang từng bước biến ưu đãi của hiệp định CPTPP thành lợi thế cạnh tranh thông qua việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, tìm kiếm đối tác, mở rộng kênh phân phối và thích ứng với yêu cầu của từng thị trường.
Tuy nhiên, nếu so sánh với con số nhập khẩu hàng hóa của khối CPTPP hàng năm, doanh nghiệp Việt Nam sẽ còn cần nỗ lực nhiều hơn để mở rộng kim ngạch xuất khẩu vào khu vực có hơn 500 triệu dân này cũng như tận dụng lợi thế FTA này để mở rộng chuỗi cung ứng hàng hóa.
Tại tọa đàm “Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công thương) cho biết, trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được cấu trúc lại, Việt Nam với vị thế là một trung tâm sản xuất trở thành đối tác tiềm năng đối với những thị trường có nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung.
Theo ông Ngô Chung Khanh, tổng kim ngạch xuất khẩu của các nước CPTPP, không tính Việt Nam, năm 2025 vào khoảng 4.250 tỷ USD, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang các nước còn lại trong khối mới ở mức hơn 70 tỷ USD, tương đương thị phần hơn 1%. Riêng Canada và Mexico, hai thị trường mới có FTA với Việt Nam, cũng mới chiếm hơn 1% thị phần xuất khẩu của Việt Nam.
Những con số này cho thấy không gian khai thác vẫn còn rộng, song dư địa của từng thị trường không đồng nghĩa với cơ hội tự động chuyển thành đơn hàng. Doanh nghiệp phải xác định được sản phẩm nào phù hợp, phân khúc nào có nhu cầu và lợi thế của mình nằm ở đâu.
Mexico là một thí dụ rõ về khả năng mở rộng không gian xuất khẩu thông qua CPTPP. Năm 2025, thương mại hai chiều Việt Nam-Mexico đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%; xuất khẩu của Việt Nam sang Mexico đạt hơn 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Đến tháng 8/2026, thương mại song phương đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt gần 6,3 tỷ USD, cũng tăng gần 40%. Các nhóm hàng tăng trưởng tập trung gồm máy vi tính, điện tử và linh kiện, máy móc, thiết bị, giày dép, dệt may, phương tiện vận tải và phụ tùng.
Năm 2025, thương mại giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam đánh giá, thông qua việc tận dụng hiệp định CPTPP, doanh nghiệp nhỏ và vừa hoàn toàn có thể tham gia chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp lớn thuộc các nước thành viên và trở thành nhà cung ứng linh kiện, vật liệu, mô đun hoặc một công đoạn sản xuất trong chuỗi cung ứng đó.
Bà Đỗ Thị Thúy Hương cho rằng, doanh nghiệp không nên đợi đến khi thị trường truyền thống xuất hiện biến động mới bắt đầu tìm kiếm thị trường thay thế. Mỗi thị trường có yêu cầu riêng về tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện cung ứng và yêu cầu của khách hàng. Do đó, chuyển hướng thị trường kéo theo sự điều chỉnh phức tạp của cả chuỗi cung ứng. Những điểm nghẽn doanh nghiệp thường gặp gồm thiếu thông tin thị trường, khó xác thực đối tác, yêu cầu kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và khả năng xây dựng chuỗi cung ứng phù hợp.
Đáng chú ý, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, CPTPP không nhất thiết chỉ mở ra cơ hội xuất khẩu một sản phẩm hoàn chỉnh. Doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng với vai trò nhà cung cấp linh kiện, vật liệu, mô-đun hoặc một công đoạn sản xuất. Như vậy, cơ hội từ CPTPP không chỉ nằm ở xuất khẩu trực tiếp mà còn ở khả năng tham gia vào hệ sinh thái sản xuất khu vực.
Tận dụng tối đa lợi thế từ CPTPP
Dưới góc nhìn cơ quan tại địa bàn, bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico cho biết, bên cạnh quy mô dân số lớn với 130 triệu dân, Mexico còn là nền kinh tế lớn trong khu vực Mỹ Latin, 80% hàng hóa xuất khẩu của nước này cũng được xuất sang thị trường Mỹ.
Chính vì vậy, Mexico vừa có nhu cầu nhập khẩu phục vụ thị trường tiêu dùng trong nước, vừa có nhu cầu về nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ các chuỗi sản xuất.
Theo Nguyễn Thị Trang, Thương vụ từng nhận được các đề nghị tìm nhà sản xuất Việt Nam về rất nhiều loại mặt hàng như máy móc nông nghiệp, đồ gỗ, nguyên phụ liệu, hàng tiêu dùng và nhiều nhóm sản phẩm khác. Họ thường không hỏi 'Việt Nam có hàng gì để tôi sang mua' mà đi thẳng vào quy cách sản phẩm, năng lực cung ứng, giá và điều kiện giao hàng.
Theo ông Ngô Chung Khanh, CPTPP còn dư địa rất lớn để doanh nghiệp Việt Nam khai thác. vì vậy, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, định vị lại thị trường và tận dụng tối đa lợi thế từ CPTPP, trong đó tuân thủ quy tắc xuất xứ là điều kiện tiên quyết để hưởng ưu đãi thuế quan. Đồng thời, doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về lao động, môi trường và phát triển bền vững. Một yêu cầu quan trọng khác là tổ chức lại chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất, đồng thời chủ động xây dựng mạng lưới đối tác và tìm kiếm đơn hàng thông qua xúc tiến thương mại, hội chợ và kết nối B2B.
Ông Khanh cũng lưu ý, đa dạng hóa không có nghĩa là bỏ thị trường truyền thống. Doanh nghiệp cần một chiến lược cân bằng, có lộ trình phù hợp, không “bỏ trứng một giỏ” cả về thị trường lẫn nguồn cung ứng nguyên liệu. Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, CPTPP không chỉ giúp doanh nghiệp tìm thêm thị trường mà còn mở ra các phương án về bán hàng, mua hàng và tổ chức sản xuất. Vấn đề quan trọng hiện nay không phải thiếu FTA, mà là quản trị và khai thác hiệu quả các FTA đang có.
Việt Nam hiện có khoảng 20 FTA, bao phủ hơn 83% GDP toàn cầu với khoảng 60 đối tác. Vì vậy, trọng tâm là xây dựng hệ thống quản trị thực thi FTA, coi các FTA như một tài sản cần được khai thác hiệu quả. Hệ thống này được triển khai trên ba trụ cột: thông tin thị trường và cam kết FTA thông qua Cổng FTA của Chính phủ (FTAP); đánh giá kết quả thực thi tại địa phương để nâng cao hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp; và xây dựng hệ sinh thái tận dụng FTA, kết nối các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, logistics, tài chính và các nguồn lực liên quan.
Anh Đào