Đề xuất sửa đổi mức thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với thuốc lá điếu nhằm mục đích hạn chế số người hút thuốc. Tuy nhiên, khả năng hệ lụy từ việc tăng thuế này là tình trạng gia tăng thuốc lá lậu “thế chân” thuốc lá sản xuất trong nước do giá tăng cao là “kịch bản” có thể diễn ra.
Tăng thuế thuốc lá nhằm hạn chế người hút
Theo số liệu thống kê mới nhất, Việt Nam là quốc gia đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN và thứ 9 trên thế giới về số người hút thuốc lá. Trung bình cứ hai nam giới trưởng thành thì có một người hút thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên (15-24 tuổi) là 24,3%. Với tỷ lệ hút thuốc cao, gánh nặng bệnh tật và kinh tế là khó tránh khỏi do những tác hại của thuốc lá. Việc hạn chế sử dụng thuốc lá được coi như một phương án “vẹn cả đôi đường”.
 |
| Ảnh minh họa |
Tại Dự thảo tờ trình đề nghị xây dựng Luật Quản lý thuế sửa đổi, Bộ Tài chính đề nghị điều chỉnh phương án tính thuế TTĐB đối với mặt hàng thuốc lá theo 2 phương án.
Phương án 1: áp dụng thu thuế TTĐB theo phương pháp hỗn hợp (kết hợp thu theo thuế suất tỷ lệ và thuế suất tuyệt đối). Theo đó, bổ sung mức thu thuế tuyệt đối 1.000 đồng/bao thuốc lá 20 điếu và 10.000 đồng/một điếu xì gà. Quy định này áp dụng từ ngày 1/1/2020.
Phương án 2: tăng thuế suất theo lộ trình: từ ngày 1/1/2020 tăng từ mức thuế suất 75% lên 80%; từ ngày 1/1/2021 tăng từ mức thuế suất 80% lên mức 85%. TTĐB đối với thuốc lá ở Việt Nam hiện áp dụng ở mức 70% giá xuất xưởng. Tuy nhiên khi tính theo chuẩn quốc tế là “ tỷ lệ thuế trong giá bán lẻ”, thì tỷ lệ thuế của Việt Nam (bao gồm cả thuế VAT) chỉ chiếm khoảng 35,6% giá bán lẻ thuốc lá. Tỷ lệ này thấp hơn rất nhiều so với trung bình thế giới (56%), thấp hơn đa số các nước ASEAN (Thái Lan 73%, Singapore 66%, Brunei 61,7%) và cách khá xa so với khuyến cáo của WHO (70%).
Theo Tổ chức Y tế thế giới, phương án bổ sung thuế tuyệt đối 1000 đồng theo đề xuất trên có tác động giúp giảm 1.5% tỷ lệ hút thuốc lá và tăng thu cho ngân sách khoảng 3,949 tỷ đồng. Tuy nhiên như vậy mới chỉ giúp đạt ¼ mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc vào năm 2020. Mô hình ước tính cho thấy để đạt mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc, cần áp dụng mức bổ sung thuế tuyệt đối ở mức 5000 VNĐ/bao thuốc. Khi đó tỷ lệ hút thuốc ở nam giới có thể giảm 6.3%, đạt mục tiêu Chiến lược Quốc gia về phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2020, tăng doanh thu thuế thuốc lá thêm 10.700 tỷ đồng/năm và giúp tránh được 900.000 ca tử vong sớm do hút thuốc.
Khả năng hệ lụy từ việc tăng giá thuốc lá là gia tăng nhập lậu
Trước khi có dự thảo sửa đổi mức thuế tiêu thụ đặc biệt với mặt hàng thuốc lá điếu tình hình buôn lậu thuốc lá đã hết sức phức tạp. Nhiều chuyên gia dự đoán, tăng thuế suất sẽ gây ra hệ lụy có thể nhìn thấy ngay đó là tình trạng buôn lậu gia tăng.
|
| Tăng thuế thuốc lá điếu, có thể dẫn đến gia tăng hàng lậu |
Theo số liệu thống kê của Tổng cục Quản lý thị trường (Bộ Công thương), trong 4 năm thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường đấu tranh chống buôn lậu thuốc lá, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra trên 37.578 lượt, xử lý 24.502 vụ vi phạm.
Theo đó, tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính đạt trên 112 tỷ đồng, tịch thu hơn 5,8 triệu bao thuốc lá các loại, thu giữ 83 ô tô, 2.265 xe máy, 33 phương tiện khác và chuyển cơ quan công an 112 vụ.
Tình hình buôn lậu thuốc lá diễn ra ngày càng phức tạp và nhiều thủ đoạn tinh vi, đáng chú ý, các đối tượng buôn lậu thuốc lá từ các tỉnh biên giới Tây Nam sử dụng nhiều phương thức thủ đoạn mới. Nếu như trước đây, thuốc lá ngoại nhập lậu được các đối tượng mang vác qua biên giới rồi sử dụng xuồng máy, xe máy vận chuyển sâu vào nội địa tiêu thụ, thì nay, các đối tượng buôn lậu sử dụng xe ô tô gắn biển kiểm soát giả để vận chuyển thuốc lá với số lượng lớn đưa về các tỉnh tiêu thụ. Khi bị lực lượng chức năng phát hiện, ngăn chặn, các đối tượng thường không chấp hành và rất manh động, liều lĩnh tăng ga bỏ chạy, gây nguy hiểm cho lực lượng bắt giữ, người tham gia giao thông.
Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, lệ thuốc lá lậu hiện chiếm gần 20% thị phần, gây thất thu cho ngân sách Nhà nước 10.000 tỷ đồng mỗi năm. Cùng với đó, thuốc lá nhập lậu không rõ nguồn gốc xuất xứ, không được kiểm soát và bảo đảm chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, không được cảnh báo về sức khỏe, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe người sử dụng. Trước đề xuất tăng giá thuốc lá, một chuyên gia trong ngành nhận định, thuốc lá nội sẽ ngày càng khó khăn và người hưởng lợi tất nhiên không phải là nhà nước.
Để tránh thất thu cho nhà nước và hạn chế người hút thuốc lá, biện pháp thực hiện song song là rất cấp bách. Thuế đối với thuốc lá tăng phải đồng hành với việc tăng cường các biện pháp ngăn chặn thuốc lá lậu thì mới đạt được các mục tiêu đề ra.
Duy Trung