Từ những năm 2017 trở về trước, VietinBank luôn nằm trong "top 3" ngân hàng “dẫn đầu” về lợi nhuận trong hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, năm 2018, thay vì tăng trưởng lợi nhuận như các ngân hàng khác, Vietinbank lại "giật lùi" khi tăng trưởng âm tới 27% so với năm 2017.
Bất ngờ "tụt hạng"
Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam - Vietinbank vừa công bố báo cáo tài chính quý IV/2018 với việc lần đầu tiên trong hơn một thập niên hoạt động, nhà băng này ghi nhận lỗ ròng trong một quý tài chính.
Cụ thể, trong khi các mảng kinh doanh như dịch vụ, ngoại hối, chứng khoán đầu tư… vẫn tăng trưởng ổn định, khoản thu nhập lãi thuần (chênh lệch từ lãi đi vay và cho vay) của Vietinbank bất ngờ giảm hơn 12 lần, chỉ đạt 572 tỷ đồng so với mức 7.156 tỷ đồng vào cùng kỳ năm trước.
Điều này đã khiến Vietinbank lần đầu phải báo lỗ thuần trong hoạt động kinh doanh một quý dù đã tiết giảm chi phí hoạt động gần 30%.
 |
Trong số 3 ngân hàng có vốn Nhà nước đã cổ phần hóa, VietinBank đang là ngân hàng gặp khó khăn hơn cả trong việc tăng vốn. |
Bên cạnh đó, dù được hoàn nhập gần 583 tỷ đồng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, ngân hàng này vẫn phải báo lỗ 853 tỷ đồng trước thuế và rơi vào nhóm 4 ngân hàng thua lỗ trong quý 4, cùng với Eximbank (lỗ 309 tỷ), VietCapital Bank (lỗ gần 84 tỷ) và Saigonbank (lỗ gần 70 tỷ).
Cũng vì khoản lỗ nặng trong quý IV, nên cả năm 2018, ngân hàng này chỉ thu về khoản lợi nhuận trước thuế 6.742 tỷ đồng, giảm 27%. Đây cũng là con số lợi nhuận thấp nhất Vietinbank kể từ năm 2011 đến nay và chấm dứt đà tăng trưởng lợi nhuận trong 4 năm liên tiếp trước đó.
Nguyên nhân khiến thu nhập lãi thuần của Vietinbank giảm mạnh trong quý IV chủ yếu do chi phí lãi tăng đột biến.
Cụ thể, trong 3 tháng cuối năm 2018, ngân hàng này vẫn đạt về 18.819 tỷ đồng thu nhập từ tiền lãi cho vay, tăng gần 8% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, chi phí lãi và các chi phí tương tự lại tăng gần 80%, lên hơn 18.274 tỷ đồng khiến khoản thu nhập lãi thuần giảm đến 92%, đã ảnh hưởng trực tiếp tới tổng thu nhập hoạt động của ngân hàng.
| Thực tế, Vietinbank là ngân hàng TMCP có vốn điều lệ lớn nhất trong ngành ngân hàng Việt Nam với 37.234 tỷ đồng. Trong đó, tỷ lệ sở hữu của Ngân hàng Nhà nước là 64,46%; cổ đông BTMU là 19,73%; cổ đông IFC là 8,03% và các cổ đông khác là 7,78%. |
Chính khoản chi phí lãi trong quý IV này cũng đã khiến thu nhập lãi thuần cả năm 2018 của Vietinbank chỉ đạt 22.520 tỷ, giảm 17% so với năm 2017.
Theo giải thích của lãnh đạo VietinBank thì nguyên nhân là bởi nhà băng này không tăng được tín dụng trong quý 4 do quy định chặt chẽ về an toàn vốn trong bối cảnh các phương án tăng vốn của họ vẫn chưa được phê duyệt. Không cho vay nổi ra thị trường khiến thu nhập lãi thuần của ngân hàng cả 3 tháng cuối năm chỉ đạt chưa đến 600 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm 2017 là hơn 7.100 tỷ.
Bên cạnh lợi nhuận giảm, dù tín dụng tăng chậm hơn nhưng chất lượng nợ của ngân hàng lại đi xuống. Tại thời điểm cuối năm 2018, tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ cho vay khách hàng (thị trường 1) tăng lên mức 1,56% thay vì 1,13% vào cuối năm 2017. Trong 3 nhóm nợ xấu thì nợ dưới tiêu chuẩn tức là nợ nhóm 3 tăng 71,7% so với đầu năm lên 2.135 tỷ đồng còn nợ nhóm 5 tức là nợ có khả năng mất vốn tăng đột biến 81,5% lên 9.469 tỷ đồng. Tổng cộng nợ xấu của ngân hàng này lên đến 13.516 tỷ đồng, tăng thêm hơn 4.500 tỷ so với đầu năm và mất 70% nợ là có khả năng không thu hồi được.
Loay hoay trong vòng quay tăng vốn
Mới đây, Hội đồng quản trị (HĐQT) Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – VietinBank (mã CTG) đã thông qua Nghị quyết về việc tổ chức Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên 2019 và nhiệm kỳ 2019-2024. Ngày đăng ký cuối cùng để thực hiện quyền tham dự là ngày 19/3 và ngày 23/4 là ngày dự kiến diễn ra đại hội.
Theo đó, một trong những nội dung có lẽ sẽ được chú ý nhất tại đại hội lần này là tờ trình thông qua phương án phân phối lợi nhuận năm 2018.
Được biết, VietinBank đã nhiều lần trình với Cơ quan quản lý và Bộ Tài chính xin được giữ lại lợi nhuận hoặc trả cổ tức bằng cổ phiếu nhằm bổ sung vốn, củng cố tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) trong bối cảnh thời hạn áp dụng Basel II đang đến gần.
Tuy nhiên, ngân hàng này vẫn chưa lần nào nhận được cái gật đầu từ cơ quan có thẩm quyền.
Trong khi, trong số 3 ngân hàng có vốn Nhà nước đã cổ phần hóa, VietinBank đang là ngân hàng gặp khó khăn hơn cả trong việc tăng vốn.
Vietcombank hiện đã được NHNN công nhận áp dụng tiêu chuẩn Basel II trước thời hạn, ngân hàng này cũng vừa hoàn tất phát hành riêng lẻ thành công hơn 111 triệu cổ phiếu mới cho hai nhà đầu tư là Quỹ đầu tư quốc gia của Singapore (GIC) và Mizuho Bank, nâng vốn điều lệ lên gần 37,1 nghìn tỷ đồng.
BIDV mới đây cũng đã đạt được thỏa thuận phát hành 603 triệu cổ phiếu cho đối tác ngoại là Ngân hàng KEB Hana Bank của Hàn Quốc trong năm 2019.
Riêng VietinBank có vẻ như vẫn đang loay hoay trong “vòng xoay” tăng vốn trong khi thời điểm áp dụng Basel II đang đến rất gần.
Nguyên nhân là do tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại VietinBank đã xuống mức 64,46% trong khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài cũng đã được lấp đầy.
Theo như Quyết định 58/2016/QĐ-TTG của Thủ tướng Chính Phủ, trong giai đoạn 2016-2020, tỷ lệ sở hữu của Nhà Nước trong các ngân hàng không được giảm dưới 65%.
Điều này khiến việc tăng vốn đối với VietinBank là một điều không hề dễ dàng bởi Chính phủ không có kế hoạch đầu tư thêm ngân sách vào ngân hàng thương mại.
Trong khi đó, theo quy định, tỷ lệ vốn cấp II không được quá 50% vốn cấp 1, đến nay cũng đã được ngân hàng khai thác tới hạn.
Theo chia sẻ của ông Lê Đức Thọ, Chủ tịch HĐQT ngân hàng tại ĐHĐCĐ bất thường tổ chức cuối năm ngoái, hiện dư địa vốn cấp 2 của ngân hàng chỉ còn khoảng 600 – 700 tỷ đồng.
Theo đó, ông Thọ cho biết, biện pháp tăng vốn khả thi nhất của ngân hàng tới đây chính là phải tăng vốn dựa vào các cổ đông, xin giữ lại cổ tức để tăng vốn.
Tuy nhiên, việc để ngân hàng giữ lại lợi nhuận cũng đồng nghĩa với việc ngân sách Nhà nước sẽ bị “hụt” một khoản không hề nhỏ. Hồi năm 2016, VietinBank đã từng nhận được cái gật đầu từ Cơ quan quản lý là NHNN nhưng do áp lực từ Bộ Tài chính, ngân hàng này vẫn phải chia cổ tức bằng tiền mặt.
Năm 2018, VietinBank đạt lợi nhuận sau thuế 5.427 tỷ đồng và ngân hàng đang có khoản lợi nhuận sau thuế chưa phân phối lên tới hơn 12.000 tỷ đồng. Trong trường hợp ngân hàng được giữ lại cổ tức, vốn của ngân hàng sẽ được cải thiện đáng kể.
Có thể nói, trong đại hội lần này, câu chuyện tăng vốn có lẽ là cấp bách nhất. Tăng được vốn thì sẽ định được tương lai, tăng được vốn mới có thể kinh doanh tốt hơn và giành lại vị thế vốn có của mình. Và việc tăng vốn, nếu chờ Nhà nước điều chỉnh chính sách bằng việc nới "room" cho nhà đầu tư nước ngoài hay giảm tỷ lệ sở hữu của Nhà nước xuống thì quá xa vời, nên gần nhất, cũng là duy nhất chỉ có chờ cổ tức bằng cổ phiếu. Số liệu chốt năm 2018 cho thấy ngân hàng này có tới hơn 12.000 tỷ đồng lợi nhuận giữ lại, nếu được chấp thuận phương án chia cổ tức bằng cổ phiếu cỡ 10% thì nguồn vốn sẽ được gia tăng đáng kể.
Tuy nhiên, tại đại hội lần này, nếu đề xuất tiếp tục không được thông qua, thì năm 2019 có thể sẽ là một năm vô cùng khó khăn với VietinBank.
Nguyên An