Các chuyên gia cho rằng, thị trường M&A Việt Nam sẽ có sự chuyển biến tích cực hơn với các giao dịch tạm hoãn trước đây có khả năng trở lại. Nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Mỹ, vốn từng dẫn đầu hoạt động M&A tại Việt Nam dự kiến sẽ quay trở lại từ năm 2025.
Sự dịch chuyển trong ngành hàng thu hút M&A
Báo cáo “M&A Việt Nam 2024: Cơ hội thăng hoa từ nền tảng vững chắc” do KPMG công bố cho thấy, đến tháng 9/2024, quy mô thị trường M&A Việt Nam đạt 3,211 tỷ USD, với 221 thương vụ. Dù kết thúc năm 2024, quy mô thị trường khó lập đỉnh 10,8 tỷ USD của năm 2021, nhưng nếu so với năm 2023, thị trường M&A đã có sự tăng trưởng trở lại (9 tháng năm 2023 đạt 2,201 tỷ USD).
Theo đó, 9 tháng năm 2024, Việt Nam ghi nhận sự cải thiện đáng kể về giá trị giao dịch M&A, với mức tăng 45,9%, dù khối lượng giao dịch giảm 11,6% so với cùng kỳ. Trong bối cảnh thị trường M&A toàn cầu và Đông Nam Á ảm đạm thì đây là chỉ dấu tích cực của sự hồi phục.
Xét về cơ cấu ngành, TS Nguyễn Công Ái, Phó tổng giám đốc, Bộ phận Tư vấn thương vụ KPMG Việt Nam, nhận định rằng đã có sự dịch chuyển trong ngành hàng thu hút M&A. Theo đó, bất động sản (53%), tiêu dùng thiết yếu (14%) và công nghiệp (21%) tổng cộng chiếm 88% giá trị giao dịch 9 tháng năm 2024 và cũng nằm trong 5 giao dịch lớn nhất.
Thị phần giao dịch M&A bất động sản vẫn dẫn đầu tỷ trọng
Ở lĩnh vực bất động sản, bên cạnh 2 thương vụ lớn của Vingroup và Becamex IDC, đã xuất hiện nhiều thương vụ đáng chú ý như Jencity Limited (Keppel, Singapore) thoái 70% vốn tại Công ty TNHH Saigon Sports City, với giá trị thương vụ 6.558 - 7.450 tỷ đồng; Gamuda mua lại 100% vốn của Tâm Lực trị giá khoảng 316 triệu USD; Tập đoàn Daewoo E&C đầu tư Khu đô thị mới Kiến Giang quy mô hơn 96 ha tại tỉnh Thái Bình, với tổng vốn đầu tư dự kiến gần 10.000 tỷ đồng; Tập đoàn Kim Oanh hợp tác với nhóm nhà đầu tư Nhật Bản phát triển The One World trị giá 1 tỷ USD tại Bình Dương...
Đặc biệt, hàng tiêu dùng thiết yếu và công nghiệp đã thay thế hai ngành là tài chính và y tế đóng góp nhiều nhất về giá trị giao dịch, trong khi bất động sản vẫn duy trì thị phần giao dịch M&A đáng kể và dẫn đầu tỷ trọng.
Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, thị trường đã ghi nhận nhiều thương vụ đáng chú ý bên cạnh thương vụ VinFast Auto mua lại VinES Energy Solutions. Đó là thương vụ Mitsui tuyên bố đầu tư khoảng 560 triệu USD cho chuỗi dự án điện khí Lô B - Ô Môn tại Việt Nam. Trong lĩnh vực năng lượng sạch, công ty con của Sembcorp (Singapore) đã mua lại phần lớn vốn góp tại 3 công ty con thuộc hệ thống của Tập đoàn Gelex, đồng thời dự kiến tiếp tục mua 73% cổ phần của công ty con thứ 4 trong hệ thống của Gelex trong nửa cuối năm 2024….
Còn ở lĩnh vực hàng tiêu dùng, cùng với thương vụ Masan Group là các thương vụ lớn khác, như KIDO hoàn tất thỏa thuận nâng tỷ lệ sở hữu tại Tập đoàn Hùng Vương lên 75,39%. KIDO cũng chuyển nhượng thành công 51% vốn cổ phần tại công ty thành viên Kido Foods cho Nutifood; Greenbee mua 5% cổ phần của Bách Hóa xanh trị giá hơn 1.700 tỷ đồng…
Đáng nói, năng lượng và dịch vụ tiện ích là hai ngành đã có nhiều thương vụ M&A sôi nổi trong năm 2022 với tổng giá trị giao dịch 758 triệu USD, nhưng gần như vắng bóng trong năm 2023 và 9 tháng năm 2024.
Sự chủ động của khối nội
Trong suốt một thập niên qua, khối ngoại luôn là bên chủ động dẫn dắt thị trường M&A ở Việt Nam, nhưng năm 2024, tình hình đã đảo chiều, khi khối nội chủ động thực hiện các thương vụ M&A. Các nhà đầu tư trong nước đang dẫn đầu thị trường, chiếm 53% tổng giá trị thương vụ M&A.
Theo các chuyên gia của KPMG Việt Nam, mức tăng trưởng của Việt Nam được thúc đẩy bởi các thương vụ M&A nội địa lớn, đặc biệt là 4 giao dịch của Vingroup và Masan Group với tổng giá trị 1,9 tỷ USD, tương đương 58% tổng giá trị giao dịch M&A.
Giá trị giao dịch trung bình của các thương vụ được công bố tăng đáng kể, đạt 56,3 triệu USD khi thương vụ lớn chiếm lĩnh thị trường. Cụ thể, 4 công ty Việt Nam chi 982 triệu USD mua lại 55% cổ phần Công ty Phát triển Đầu tư và Thương mại SDI (công ty con của Vingroup, sở hữu gián tiếp 41,5% cổ phần tại Vincom Retail); Becamex IDC chuyển nhượng dự án trị giá 553 triệu USD tại Bình Dương cho Sycamore Limited; Masan Group mua lại cổ phần trị giá 200 triệu USD tại VinCommerce từ SK South-East Asia Investment; VinFast mua lại VinES Energy Solutions từ ông Phạm Nhật Vượng với giá trị 440 triệu USD…
Top 4 nhà đầu tư nước ngoài tiếp theo là Singapore (611 triệu USD), Mỹ (256 triệu USD), Hàn Quốc (93 triệu USD) và Trung Quốc (75 triệu USD), đóng góp 32% giá trị giao dịch thị trường.
TS Nguyễn Công Ái nhấn mạnh rằng Nhật Bản đã “rơi” khỏi top 5, đánh dấu lần đầu tiên quốc gia này không tham gia vào danh sách các nhà đầu tư dẫn đầu trong thị trường M&A tại Việt Nam kể từ năm 2021.
Dù giá trị các thương vụ trong 9 tháng năm 2024 tăng trưởng khá tích cực so với cùng kỳ, tuy nhiên phải nhấn mạnh rằng mức nền so sánh cùng kỳ là khá thấp, do đó giá trị của 3 quý năm 2024 vẫn được đánh giá khá khiêm tốn so với mức đỉnh trước đó.
Theo ông Nguyễn Công Ái, việc thị trường M&A suy giảm hiện nay chủ yếu do xu hướng toàn cầu. Khi tiền đắt, lãi vay cao, thì nhà đầu tư không muốn mang tiền đi đầu tư ở nước ngoài. Thị trường không chắc chắn, nhà đầu tư muốn gửi tiền vào ngân hàng, đặc biệt khi lãi suất ở Mỹ đang trên 5%, tại Australia khoảng 8%, EU là 4%. Trong khi đó, đầu tư vào Việt Nam cũng gặp khó do quá trình xin cấp phép còn dài và phức tạp, thủ tục, quy định đôi khi chưa rõ ràng.
TS Nguyễn Công Ái dự đoán trong quý IV/2024, Việt Nam có thể ghi nhận thêm 1 vài thương vụ được ký kết, đẩy mức tổng giá trị giao dịch M&A của năm 2024 lên cao hơn so với năm 2023, tuy nhiên mức tăng trưởng chỉ có thể dừng ở 10-20%.
Triển vọng thị trường M&A trong trung và dài hạn
Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Đức Tâm, thị trường mua bán sáp nhập (M&A) Việt Nam vẫn luôn được các nhà đầu tư nước ngoài đánh giá là một thị trường an toàn, hấp dẫn, giàu tiềm năng, là nơi có thể đặt niềm tin vào tiềm năng tăng trưởng và cơ hội đầu tư.
“Mặc dù, còn nhiều khó khăn, thách thức đón chờ trước mắt nhưng hoạt động M&A sẽ sớm phục hồi và phát triển mạnh mẽ trong thời gian tới, các nhà đầu tư sẽ sớm trở lại và các thương vụ M&A sẽ nhộn nhịp trở lại”, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Đức Tâm kỳ vọng.
Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Tâm, thị trường M&A Việt Nam đang có xu hướng chậm lại khi 10 tháng năm 2024, chỉ có 2.669 giao dịch góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài, với tổng giá trị vốn góp đạt hơn 3,68 tỷ USD, giảm 10,4% về số lượt và giảm 29% về giá trị so với cùng kỳ. “Sự trầm lắng này chỉ là vấn đề mang tính thời điểm và xu hướng chung của thị trường toàn cầu, kinh tế thế giới vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau đại dịch và biến động địa chính trị trên thế giới”, đánh giá của Thứ trưởng Tâm.
Triển vọng của thị trường M&A trong trung và dài hạn được KPMG đánh giá tốt, được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính. Thứ nhất là nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc. Theo đó, GDP được dự báo tăng trưởng trên 6% trong năm 2024 và 2025; xuất khẩu tăng 15,4% tron 9 tháng năm 2024, lạm phát dự kiến ổn định ở mức 3,5% năm 2024 và 2025; FDI dự báo tăng trưởng 8-9% trong năm 2025, tín dụng xanh tăng trưởng trung bình 22%/năm giai đoạn 2017-2023, chiếm 4,5% tổng tín dụng 9 tháng năm 2024.
Thứ hai là chính sách tập trung vào công nghệ/AI và thế hệ người dùng am hiểu công nghệ. Theo đó, Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia đặt mục tiêu 30% GDP từ kinh tế vào năm 2030. Người tiêu dùng Việt Nam bắt kịp nhanh với công nghệ, đi kèm với thu nhập ngày càng tăng. Thương mại điện tử cũng đang đạt mức tăng trưởng cao 30,4% CAGR (2018-2023), với triển vọng tăng 20,8% CAGR trong giai đoạn 2024-2028.
Thứ ba là việc phát triển cơ sở hạ tầng. Yếu tố này được cho rằng đã cản trở sự phát triển trước đây của Việt Nam, trong khi giờ đây trở thành động lực phát triển với các dự án lớn như Sân bay quốc tế Long Thành, đường sắt Bắc Nam,…
Từ đó, dự báo số lượng thương vụ M&A dự kiến sẽ tăng lên trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ và bất động sản nhờ vào các chính sách hỗ trợ của Chính phủ. Xu hướng đầu tư đang dịch chuyển sang lĩnh vực công nghệ như Al và các dịch vụ có ứng dụng công nghệ, nhóm ngành dự kiến sẽ chiếm tỷ trọng đáng kể trong các giao dịch M&A từ 2025. Nhà đầu tư nước ngoài chủ yếu đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Mỹ, vốn từng dẫn đầu hoạt động M&A tại Việt Nam, dự kiến sẽ quay trở lại từ 2025 và các năm tới.
Sự tăng trưởng trên nhờ vào các giao dịch được thúc đẩy bởi niềm tin của các nhà đầu tư vào triển vọng kinh tế ổn định của Việt Nam và các chính sách chủ động, sâu rộng từ Chính phủ. Đặc biệt, các ưu đãi thuế, cải cách quy định kinh doanh, và hỗ trợ chiến lược cho các ngành có tốc độ tăng trưởng cao không chỉ mang tính biểu tượng mà còn là các chính sách thực tế nhằm định vị Việt Nam là một thị trường hấp dẫn cho dòng vốn xuyên biên giới;
Trung Anh