Thị trường TPBVSK quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng: Chế tài chưa đủ mạnh?

Sử dụng website, trang thông tin thông tin điện tử, mạng xã hội Facebook, Zalo, Instargram...cùng với hình ảnh của người nổi tiếng, chia sẻ của các bác sĩ, dược sĩ kèm theo những từ ngữ quảng cáo sản phẩm có tác dụng như thuốc chữa bệnh… là nhiều trong số những chiêu trò mà các đơn vị bán thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) đang sử dụng.

Quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng

Chỉ cần gõ từ khóa tìm kiếm “Thực phẩm bảo vệ sức khỏe”, trên trang công cụ tìm kiếm Google hiện ra vô vàn các kết quả các về loại thực phẩm này với các tác dụng hỗ trợ sức khỏe cho con người. Hay chỉ ít phút lướt mạng xã hội, cũng dễ dàng bắt gặp những quảng cáo “được tài trợ” của các sản phẩm này để tiếp cận được nhiều khách hàng.

Theo ghi nhận của phóng viên, hiện nay trên thị trường đang tràn lan các loại TPBVSK với quảng cáo được “thổi phồng” công dụng, “đánh trúng” tâm lý của các khách hàng có vấn đề về sức khỏe, từ đó gây nên những hiểu nhầm cho người tiêu dùng là sản phẩm có tác dụng như thuốc chữa bệnh mà ngay lập tức mua để “khỏi bệnh”.

Có thể dễ dàng lấy ví dụ, sản phẩm TPBVSK Shioka có đơn vị sản xuất là Công ty cổ phần dược phẩm Trường Thọ và Công ty TNHH Dược liệu xuất nhập khẩu Quốc tế Cúc Anh là đơn vị công bố và chịu trách nhiệm về sản phẩm, dù mới chỉ xuất hiện và được cấp phép lưu hành trên thị trường từ tháng 7/2020 với công dụng hỗ trợ hạn chế sự phát triển của u xơ tử cung, u xơ vú lành tính của phụ nữ, u phì lành tính tuyến tiền liệt. Thế nhưng, qua những lời giới thiệu của những nghệ sĩ nổi tiếng qua các kênh youtube “Shioka - Dứt điểm U xơ - U nang”, hay fanpage Facebook "Shioka – đặc trị u nang, u xơ tử cung"  và website www.chuyengiasuckhoe24h.online mà các đơn vị bán hàng đăng tải trên mạng Internet, sản phẩm được “nổ” như thuốc điều trị u xơ, u nang, triệt tiêu u, tan biến khối u...dưới tên gọi: “Shioka – Tiêu u xơ, u nang”.

Trong khi thực tế, ngày 10/08/2020, Cục An toàn thực phẩm cấp Giấy xác nhận nội dung quảng cáo số: 2475/2020/XNQC-ATTP đối với sản phẩm TPBVSK Shioka, nội dung nêu rõ công dụng: Hỗ trợ hạn chế sự phát triển của u xơ tử cung, u xơ vú lành tính của phụ nữ, u phì lành tính tuyến tiền liệt.

Thậm chí, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng còn “vô tình” tiếp tay cho những hành vi quảng cáo không đúng bản chất công dụng của sản phẩm, khi sử dụng nhiều từ ngữ như “số 1”, “hàng đầu”, “duy nhất” để diễn tả về công dụng như thần dược của sản phẩm.

Nhiều nghệ sĩ còn quay phát video trực tiếp để bán hàng, bán những sản phẩm “giả thuốc” cho người bệnh giúp đơn vị phân phối. Cho dù những nghệ sĩ này không phải là người bệnh, không sử dụng sản phẩm thường xuyên.

Trước việc quảng cáo sai sự thật, lừa dối người tiêu dùng của sản phẩm này, Cục An toàn thực phẩm đã đăng thông tin cảnh báo tới người tiêu dùng sản phẩm TPBVSK Shioka được quảng cáo không đúng công dụng, gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh với tác dụng điều trị bệnh, lừa dối người tiêu dùng.

Một ví dụ khác là TPBVSK khỏe Ích Cốt Long của Công ty TNHH Thuốc Nam Nguyễn Kiều được quảng cáo tràn lan với nội dung là sản phẩm có công dụng: Chữa dứt điểm thoát vị đĩa đệm - Thoái hóa cột sống - Đau nhức xương khớp một cách an toàn và hiệu quả.

Tuy nhiên trên thực tế theo nội dung giấy xác nhận quảng cáo, sản phẩm này có công dụng hỗ trợ hoạt huyết, hỗ trợ tăng cường lưu thông khí huyết; Hỗ trợ giảm triệu chứng đau nhức xương khớp, tê nhức chân tay do viêm khớp, thoái hóa khớp.

Ngay lập tức, Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế đã phát đi thông báo, cảnh báo sản phẩm bảo TPBVSK Ích Cốt Long đang được quảng cáo vi phạm quy định của pháp luật về quảng cáo.

Hay như TPBVSK Sangu, để phục vụ cho mục đích bán hàng của mình đã quảng cáo không đúng bản chất, quảng cáo gây hiểu lầm như thuốc chữa bệnh (điều trị tận gốc, tinh chất tiêu gút số 1 Nhật Bản…;) lừa dối người tiêu dùng, vi phạm quy định pháp luật về quảng cáo.

Thậm chí có những sản phẩm đã để lại hậu quả cho người tiêu dùng như sản phẩm giảm cân “Only Plus Sen trà” được rao bán tràn lan trên mạng xã hội với công dụng như “thần dược" giảm cân, nhưng thực tế sản phẩm chưa được Cục An toàn thực phẩm xác nhận  công  bố, chưa đủ điều kiện để được lưu hành trên thị trường.

Thậm chí, kết quả thử nghiệm mẫu của sản phẩm “Only Plus Sen trà” tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng 1 cho thấy sản phẩm có chứa nhữung hoạt chất cấm là Phenolphtalein và Sibutramine, có nguy cơ gây ung thư, có thể gây suy tim sung huyết hoặc đột quỵ cho người tiêu dùng.

Và ngay sau đó, Cục An toàn thực phẩm của Bộ Y tế cũng tiếp tục phát đi cảnh báo đến người tiêu dùng trước những thông tin quảng cáo sai sự thật về những TPBVSK này gây hiểu lầm như thuốc chữa bệnh, lừa dối người tiêu dùng.

Trao đổi với PV, ông Nguyễn Thanh Phong, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm cho rằng, khi kiểm tra các đơn vị kinh doanh TPBVSK, sai phạm chủ yếu mà DN mắc phải là quảng cáo TPBVSK gây hiểu nhầm như thuốc chữa bệnh; quảng cáo khi chưa được cơ quan quản lý Nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo; quảng cáo công dụng không đúng với hồ sơ đã công bố.

Bên cạnh đó, theo ông Phong, hiện nhiều đối tượng sử dụng mạng xã hội, thậm chí sử dụng cả một số nhân vật có ảnh hưởng tới công chúng để quảng cáo nhiều nội dung sai sự thật. Chưa kể, có sản phẩm quảng cáo bên trên ghi là dược sỹ, bác sỹ tư vấn nhưng thực tế qua thanh tra, kiểm tra, nhiều dược sỹ, bác sỹ đó không có kiến thức về dinh dưỡng, thậm chí chỉ là sinh viên mới ra trường, chưa nhận bằng tốt nghiệp đại học đóng giả làm bác sỹ, dược sỹ thực hiện tư vấn. Điều này tiềm ẩn rất nhiều rủi ro đối với sức khỏe của người tiêu dùng.

Chế tài chưa đủ mạnh?

Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, tăng cường trong công tác quản lý thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng, trước thực trạng các sản phẩm này được quảng cáo sai công dụng, biến tướng, dẫn đến hiểu lầm cho người tiêu dùng.

Cụ thể, căn cứ vào Nghị định 158/2013/NĐ-CP ban hành ngày 12 tháng 11 năm 2013 quy định xử phạt vi phạm hành chính. Việc tiến hành quảng cáo thực phẩm chức năng có thể bị phạt vi phạm hành chính trong một số trường hợp sau:

– Mức phạt vi phạm quảng cáo thực phẩm chức năng từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không đọc rõ ràng nội dung khuyến cáo “Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh” khi quảng cáo thực phẩm chức năng trên báo nói, báo hình.

– Mức phạt vi phạm quảng cáo thực phẩm chức năng từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với một trong các hành vi, quảng cáo thiếu một trong các nội dung: tác dụng chính và tác dụng phụ; tên và địa chỉ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường;

– Mức phạt vi phạm quảng cáo thực phẩm chức năng từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi: Quảng cáo thực phẩm chức năng gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh; Quảng cáo thực phẩm dưới hình thức bài viết của bác sỹ, dược sỹ, nhân viên y tế có nội dung mô tả thực phẩm có tác dụng điều trị bệnh; Sử dụng hình ảnh, uy tín, thư tín của đơn vị, cơ sở y tế, nhân viên y tế, thư cảm ơn của bệnh nhân để quảng cáo thực phẩm;

Thế nhưng, sau hơn ban hành và có hiệu lực thực thi, những chế tài trong Nghị định số 15/2018/NĐ-CP vẫn chưa cho thấy được sự hiệu quả như kỳ vọng, nhiều doanh nghiệp vẫn cố tình quảng cáo sai công dụng, quảng cáo sản phẩm như thuốc chữa bệnh đối với người tiêu dùng, vi phạm pháp luật về quảng cáo… đang trở nên ngày càng phổ biến, khó kiểm soát khi những chiêu trò về quảng cáo ngày càng trở lên tinh vi.

Thực trạng quảng cáo TPBVSK lại tràn lan trên mạng dù cơ quan chức năng liên tục phát đi cảnh báo. Dư luận đặt ra câu hỏi: “Tại sao vấn nạn này cứ tiếp diễn ngày một nhiều và nghiêm trọng hơn, bất chấp những cảnh báo và xử phạt của cơ quan chức năng? Phải chăng chế tài chưa đủ sức răn đe để các DN phân phối TPBVSK có thể bất chấp sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng chỉ vì lợi nhuận của mình?

Theo số liệu thống kê, trong 11 tháng đầu năm 2020, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm đối với 45 cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu TPBVSK. Tổng số tiền phạt lên tới gần ba tỷ đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu là: quảng cáo công dụng của sản phẩm không phù hợp với mức công bố; quảng cáo gây hiểu nhầm có tác dụng như thuốc chữa bệnh; không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung trước khi thực hiện quảng cáo; nội dung không phù hợp với một trong các tài liệu theo quy định; sử dụng hình ảnh, uy tín của đơn vị, cơ sở y tế, nhân viên y tế, thư cảm ơn của người bệnh để quảng cáo…

Theo thừa nhận của lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm, việc xử lý sai phạm của DN về vấn đề này còn một số khó khăn. Cụ thể, khi cơ quan quản lý Nhà nước thanh, kiểm tra phát hiện DN vi phạm quảng cáo trên website, mặc dù cơ quan chức năng có bằng chứng, nhưng DN chỉ nhận sản phẩm là của DN nhưng website thì không phải của họ, nên DN không chịu trách nhiệm. Với những trường hợp này, Cục An toàn thực phẩm buộc phải chuyển sang Bộ Thông tin và Truyền thông (đơn vị cấp giấy phép thành lập trang website) để xử lý theo quy định.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên được xác định là do nhiều cơ sở, cá nhân sản xuất, kinh doanh TPBVSK vì lợi nhuận mà bất chấp pháp luật, bất chấp đạo lý, coi thường sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng, cố tình quảng cáo và tuồn ra thị trường những sản phẩm kém chất lượng, thậm chí là sản phẩm có hại, chứa chất cấm nguy hiểm tới sức khỏe con người.

Bên cạnh đó, không ít người tham gia vào quảng cáo sai quy định do không hiểu biết các quy định của pháp luật, vô tình tiếp tay cho các cơ sở, cá nhân làm ăn gian dối. Mặc dù đã có quy định cấm sử dụng hình ảnh bác sĩ, dược sĩ để quảng cáo, thông tin về sản phẩm TPBVSK, nhưng hiện vẫn còn không ít cán bộ y tế tham gia vì nhiều lý do khác nhau…

Do đó, để kiểm soát quảng cáo TPBVSK một cách có hiệu quả, trước hết các cơ quan chức năng cần tiến hành rà soát lại quy trình cấp phép quảng cáo sản phẩm TPBVSK, nhất là các giấy tờ có liên quan trước khi cấp phép như: giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy xác nhận công bố phù hợp quy định ATTP, hồ sơ công bố phù hợp quy định ATTP; ma-két quảng cáo của sản phẩm...

Quan trọng nhất, cần đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh TPBVSK được cấp giấy phép quảng cáo, nhất là các cơ sở có dấu hiệu vi phạm về quảng cáo trên các trang thông tin điện tử; các tổ chức, cá nhân phát hành quảng cáo và có hình thức xử phạt đủ sức răn đe, thậm chí có thể xử lý hình sự nếu gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng.

Để “dẹp loạn” quảng cáo TPBVSK, theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm Nguyễn Thanh Phong, thời gian tới, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ xử phạt với khung cao nhất, thường xuyên lấy mẫu kiểm nghiệm; thanh, kiểm tra với tần suất lớn nhằm phát hiện sai phạm (nếu có) để ngăn chặn nguy cơ sản phẩm kém chất lượng tới tay người tiêu dùng.

“Cục sẽ tiếp tục đẩy mạnh rà soát việc quảng cáo TPBVSK nhằm đưa ra các cảnh báo kịp thời cho người tiêu dùng, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Và trong khi thị trường TPBVSK vẫn “vàng thau lẫn lộn”, người tiêu dùng tuyệt đối không mua những sản phẩm TPBVSK không ghi rõ TPBVSK trên nhãn mác, bao bì, nhất là những loại sản phẩm TPBVSK quảng cáo phần công dụng ghi là chữa bệnh, điều trị, hoặc chữa khỏi dứt điểm, hoặc sản phẩm tốt nhất…bởi đây đều là những sản phẩm vi phạm quy định”, ông Phong khuyến cáo.

Các chuyên gia cũng cho rằng, đối với các trường hợp vi phạm về quảng cáo TPBVSK, bên cạnh việc phạt tiền cần buộc và có hình thức giám sát các cơ sở thu hồi và tiêu hủy các lô sản phẩm vi phạm, tháo gỡ nội dung quảng cáo vi phạm, cải chính thông tin theo quy định.

Còn theo bà Phạm Khánh Phong Lan, Trưởng ban Quản lý an toàn thực phẩm TPHCM, để việc quản lý có hiệu quả hơn nữa, tránh tình trạng DN “nhờn” Luật, ngành Y tế cần phối hợp với Quản lý thị trường tốt hơn nữa để mở các đợt kiểm tra rà soát các nhà thuốc, nếu phát hiện sản phẩm không có hóa đơn chứng từ, không có nguồn gốc hoặc TPCN giả sau khi kiểm nghiệm sẽ xử phạt rất nặng theo quy định tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP của Chính phủ.

Để xử lý việc quảng cáo thông tin tràn lan không được kiểm chứng trên mạng Internet, đề nghị Cục An toàn thực phẩm cần phối hợp chặt chẽ cơ quan chức năng của Bộ Thông tin và Truyền thông công khai thông tin các sản phẩm vi phạm, xử lý nghiêm các trang thông tin điện tử quảng cáo sản phẩm sai phạm để người tiêu dùng biết và thận trọng khi mua các sản phẩm TPBVSK trên thị trường…

Hà Phương