Thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thêm tín hiệu phục hồi

VnDirect thấy rằng sự phục hồi của hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong quý 3/2023 đến từ sự gia tăng phát hành của nhóm Ngân hàng. Sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được kỳ vọng sẽ sôi động và có sự bùng nổ về thanh khoản sau khi toàn bộ các TPDN còn dư nợ được đăng ký và giao dịch qua sàn.

Nhóm ngân hàng gia tăng phát hành

Báo cáo mới cập nhật của Chứng khoán VNDIRECT đánh giá hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ phục hồi tích cực nhờ sự gia tăng phát hành của nhóm ngân hàng.

Theo thống kê, trong quý 3/2023 có 88 đợt phát hành TPDN trong nước thành công với tổng giá trị phát hành đạt khoảng 100.163 tỷ đồng cao gấp gần 2,6 lần so với quý 2/2023, và tăng 50% so với cùng kỳ. Trong đó có 80 đợt phát hành riêng lẻ với tổng giá trị phát hành đạt 88.715 tỷ đồng, chiếm 88,6% tổng GTPH. Và 8 đợt phát hành ra công chúng với giá trị phát hành đạt 11.447 tỷ đồng, chiếm 11,4% tổng GTPH.

Lũy kế 9 tháng đầu năm 2023 tổng giá trị phát hành TPDN đạt khoảng 167.983 tỷ đồng, giảm 32,6% so với cùng kỳ, trong đó tổng giá trị các đợt phát hành riêng lẻ đạt khoảng 147.180 tỷ đồng, giảm 38,9% so với cùng kỳ, tổng giá trị phát hành công chúng đạt 20.803 tỷ đồng, tăng 141,4 % so với cùng kỳ. Hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ có sự phục hồi tích cực trong quý 3/2023, khi cao gấp gần 2,7 lần so với quý 2/2023 và tăng 36,2% so với cùng kỳ.

VnDirect thấy rằng sự phục hồi của hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trong quý 3/2023 đến từ sự gia tăng phát hành của nhóm Ngân hàng. Tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của nhóm ngân hàng phát hành trong quý 3/2023 đạt khoảng 47.224 tỷ đồng, chiếm 53,2% tổng giá trị phát hành trong quý 3/2023.

VnDirect cho rằng quy định trong Thông tư 08/2020/TT-NHNN của NHNN về tỷ lệ tối đa vốn huy động ngắn hạn cho vay trung dài hạn của các ngân hàng phải giảm về mức 30% từ mức 34% sẽ có hiệu lực từ ngày 01/10/23 là một trong những nguyên nhân chính khiến cho hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của nhóm ngân hàng diễn ra tích cực trong quý 3/2023 vừa qua (các ngân hàng phát hành TPDN để tăng phần vốn huy động trung và dài hạn).

Các ngân hàng đã phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ nhiều nhất trong quý 3/2023 bao gồm: Ngân hàng TMCP Á Châu phát hành 15.000 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Phương Đông phát hành 9.200 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Kỹ Thương phát hành 6.000 tỷ đồng, Ngân hàng TMCP Bưu Điện Liên Việt phát hành 4.200 tỷ đồng. Các đợt phát hành lớn của nhóm ngân hàng trong quý 3/2023 có kỳ hạn phổ biến là 2-3 năm, với lãi suất từ 6,4% - 7,5%.  

BĐS là nhóm ngành có tỷ trọng phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ lớn thứ 2 trong quý 3/2023 với tổng giá trị phát hành đạt khoảng 29.593 tỷ đồng, chiếm 33,4% tổng GTPH, Các DN BĐS đã phát hành nhiều trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ nhất trong quý 3/2023 bao gồm: Công ty TNHH CAPITALAND TOWER phát hành 4 đợt có tổng giá trị là hơn 12.200 tỷ đồng với lãi suất 1%/năm kỳ hạn 60 tháng (trái chủ có thêm quyền được sử dụng 1 phần hoặc toàn bộ giá trị gốc và lãi trái phiếu để góp vào vốn điều lệ của TCPH), Công ty TNHH Bất động sản Lan Việt phát hành 4.100 tỷ đồng với lãi suất 13,3%/năm kỳ hạn 15 tháng, CTCP Bất động sản BIM phát hành 2.333 tỷ đồng với lãi suất 10,4%/năm kỳ hạn 84 tháng … 

Những kết quả ban đầu của sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp

Sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ chính thức đi vào vận hành từ ngày 19/07/23. Việc đưa sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vào vận hành là một trong những bước đi quan trọng để hướng tới xây dựng một thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững. Sàn giao dịch không chỉ giúp cho việc giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được tiện lợi hơn mà còn giúp tăng tính minh bạch (đặc biệt là các thông tin về các TCPH), đồng thời khi giao dịch qua sàn rủi ro trong khâu thanh toán cũng được giảm bớt với sự tham gia của Trung Tâm Lưu Ký Chứng Khoán và ngân hàng thanh toán.

Theo số liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), sau gần 2 tháng đi vào hoạt động, đến ngày 15/9/2023, đã có 54 mã trái phiếu của 15 tổ chức phát hành đã thực hiện đăng ký giao dịch trên sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, với giá trị giao dịch bình quân khoảng 267 tỷ đồng/phiên. So với quy mô của thị trường TPDN, quy mô giao dịch này còn rất khiêm tốn, tuy nhiên có thể thấy đây là kết quả của thời gian đầu vận hành. Quy mô giao dịch của sàn được kỳ vọng sẽ tăng mạnh khi tất cả các trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ còn dự nợ được niêm yết. 

Theo quy định tại Nghị định 65/2022/NĐ-CP, trong thời hạn 3 tháng kể từ khi hệ thống đăng ký, lưu ký, sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ chính thức vận hành, trái phiếu phát hành theo nghị định này và Nghị định số 153/2020/NĐ-CP còn dư nợ phải thực hiện đăng ký, lưu ký và đăng ký giao dịch. Theo quy định trên, đến cuối tháng 10.2023 (sau khi sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vận hành đủ 3 tháng) toàn bộ trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ còn dư nợ sẽ bắt buộc phải đăng ký, lưu ký và khi giao dịch sẽ phải thực hiện thông qua sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

VnDirect cho rằng sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ sẽ sôi động và có sự bùng nổ về thanh khoản sau khi toàn bộ các TPDN còn dư nợ được đăng ký và giao dịch qua sàn (dự kiến sẽ có khoảng 1.600 mã trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ được niêm yết và giao dịch trên sàn). 

Áp lực trái phiếu đáo hạn sẽ hạ nhiệt hơn 

Tổng giá trị TPDN được mua lại trước hạn trong quý 3/2023 đạt gần 57.259 tỷ đồng, giảm 31,9% so với quý 2/2023 và giảm 5,4% so với cùng kỳ. Sau khi tăng mạnh trong quý 2/2023 tốc độ mua lại TPDN trước hạn có xu hướng giảm kể từ tháng 8 (số liệu được tổng hợp theo thông tin HNX công bố đến ngày 03/10/2023).

Ngân hàng vẫn là nhóm thực hiện mua lại TPDN trước hạn nhiều nhất trong quý 3/2023. Tổng giá trị TPDN được nhóm ngân hàng mua lại trong quý 3/2023 đạt hơn 30.700 tỷ đổng, chiếm 53,6% tổng giá trị TPDN được mua lại trước hạn trong quý 3/2023. So với quý 2/2023 mặc dù tổng giá trị mua lại trước hạn của nhóm Ngân hàng đã giảm mạnh (-47%) tuy nhiên đây vẫn là quý có giá trị mua lại cao trong những quý gần đây của nhóm ngân hàng.

VnDirect cho rằng nhu cầu tín dụng yếu cùng với việc lãi suất đã giảm mạnh và thanh khoản hệ thống ngân hàng dồi dào là điều kiện để các ngân hàng duy trì tích cực hoạt động mua lại trước hạn các lô trái phiếu phát hành riêng lẻ của mình trong quý 3/2023.

Các ngân hàng đã mua lại nhiều nhất trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trước hạn trong quý 3 bao gồm: NH TMCP Phương Đông đã mua lại 5.100 tỷ đồng, NH TMCP Á Châu đã mua lại 5.000 tỷ đồng, NH TMCP Bưu Điện Liên Việt đã mua lại 4.500 tỷ đồng, NH TMCP Phát triển thành phố Hồ Chí Minh đã mua lại 2.500 tỷ đồng, NH TMCP Kỹ Thương Việt Nam đã mua lại 2.100 tỷ đồng, NH TMCP An Bình mua lại 2.100 tỷ đồng…

Theo quan sát của VnDirect, hoạt động đàm phán gia hạn kỳ hạn trái phiếu giữa các TCPH và các trái chủ vẫn diễn ra sôi động trong quý 3/2023. Tính đến ngày 03/10 đã có hơn 50 TCPH đã đạt được thỏa thuận gia hạn kỳ hạn trái phiếu với các trái chủ và đã có báo cáo chính thức lên HNX. Tổng giá trị trái phiếu đã được gia hạn kỳ hạn là hơn 95,2 nghìn tỷ đồng.

Những TCPH đã đạt được thỏa thuận gia hạn kỳ hạn với lượng trái phiếu có giá trị lớn trong quý 3/2023 bao gồm: CTCP Tập đoàn Sovico đã đạt được thỏa thuận gia hạn 6 lô trái phiếu có tổng giá trị khoảng 7.000 tỷ đồng, thời gian gia hạn đều là 2 năm. CTCP Tập Đoàn R&H đã đạt được thỏa thuận gia hạn 2 lô trái phiếu có tổng giá trị khoảng 5.000 tỷ đồng, thời gian gia hạn đều là 2 năm. CTCP Sovico đã đạt được thỏa thuận gia hạn 5 lô trái phiếu có tổng giá trị khoảng 5.000 tỷ đồng, thời gian gia hạn đều là 2 năm. CTCP Dịch vụ Giải trí Hưng Thịnh Quy Nhơn đã đạt được thỏa thuận gia hạn 2 lô trái phiếu có tổng giá trị là 4.000 tỷ đồng, thời gian gia hạn đều là 2 năm. CTCP Hưng Thịnh Land đã đạt được thỏa thuận gia hạn 2 lô trái phiếu có tổng giá trị khoảng 3.300 tỷ đồng, thời gian gia hạn đều là 2 năm. CTCP BCG LAND đã đạt được thỏa thuận gia hạn 1 lô trái phiếu có tổng giá trị là 2.500 tỷ đồng. 

Trong bối cảnh hoạt động SXKD của nhiều doanh nghiệp vẫn còn khó khăn, thị trường BĐS vẫn trầm lắng, nhiều DN vẫn gặp khó về dòng tiền và hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn, danh sách các DN chậm thanh toán các nghĩa vụ nợ trái phiếu vẫn tiếp tục tăng lên.

Tính đến ngày 03/10/2023, có khoảng 69 DN nằm trong danh sách chậm nghĩa vụ thanh toán lãi hoặc nợ gốc TPDN theo thông báo của HNX. VnDirect ước tính, tổng dư nợ TPDN của các DN này là khoảng 176,1 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 17,8% dư nợ TPDN toàn thị trường. Phần lớn trong số các TCPH này là các doanh nghiệp thuộc nhóm BĐS.  

Tuy nhiên, VnDirect ước tính, trong quý 4/2023 sẽ có khoảng hơn 53.757 tỷ đồng TPDN đáo hạn, giảm 26,4% so với quý 3/2023. Nhóm BĐS là nhóm có tỷ trọng lớn nhất chiếm gần 44,2% tổng giá trị TP đáo hạn trong quý 4/2023, đứng thứ 2 là nhóm Tài chính – Ngân hàng với tỷ lệ chiếm 39,5% tổng giá trị đáo hạn. Áp lực đáo hạn sẽ hạ nhiệt trong quý 4/2023 và quý 1/2024 và sau đó sẽ tăng mạnh trở lại trong quý 2/2024. 

Trung Anh