Việc thu hút và trọng dụng người tài không chỉ là trách nhiệm của Trung ương mà còn là cuộc "thi đua" giữa các địa phương, bộ ngành. Chính sách cần đủ mạnh, linh hoạt và thực chất, để người có năng lực có thể sống bằng lý tưởng của mình mà không phải đánh đổi tương lai vì cơm áo gạo tiền. Nhân tài không thiếu – vấn đề là chúng ta có biết trân trọng và sử dụng họ đúng cách hay không.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, việc thu hút và giữ chân người tài không thể chỉ dừng lại ở lời kêu gọi hay những khẩu hiệu mang tính hình thức. Những bất cập hiện nay như lương khởi điểm thấp, bố trí công việc không phù hợp, đãi ngộ chưa tương xứng với công sức bỏ ra… đang khiến nhiều sinh viên xuất sắc và nhà khoa học trẻ rời bỏ khu vực công hoặc không lựa chọn quay về sau khi du học.
Đại biểu Quốc hội đã thẳng thắn chỉ ra thực tế: không thể thu hút nhân tài chỉ bằng mức lương hệ số 2,34 - tương đương khoảng 3,5-5 triệu đồng/tháng. Không thể kỳ vọng một chuyên gia giỏi từ doanh nghiệp chuyển sang khu vực nhà nước nếu phải trải qua đầy đủ quy trình, thủ tục hành chính rườm rà, cứng nhắc.
Không chỉ thu hút – mà phải sử dụng đúng và giữ được
Một vấn đề đáng lo ngại hiện nay là tình trạng "thu hút được nhưng không giữ được": nhân tài được mời về nhưng sau đó không có công việc phù hợp, hoặc môi trường làm việc thiếu minh bạch, thiếu cơ hội phát triển khiến họ phải rời đi. Mức đãi ngộ không tương xứng với hiệu quả công việc khiến họ phải tự bươn chải lo cho cuộc sống, gia đình, làm mai một lý tưởng cống hiến.
Do đó, cùng với xác định đúng các lĩnh vực ưu tiên, cần gắn trách nhiệm thu hút nhân tài với khả năng chi trả của ngân sách địa phương hoặc đơn vị, tránh cơ chế xin-cho, cào bằng hoặc kỳ vọng phi thực tế.
Linh hoạt trong tuyển dụng và hợp đồng
Cơ quan tuyển dụng công chức cần được trao quyền linh hoạt, kết hợp nhiều hình thức tuyển dụng như thi tuyển, xét tuyển truyền thống và tiếp nhận đặc biệt đối với cá nhân có tài năng, kinh nghiệm từ khu vực ngoài công lập. Bên cạnh đó, có thể ký hợp đồng có thời hạn với chuyên gia, nhà khoa học để thực hiện những nhiệm vụ chuyên môn cụ thể, mà không bắt buộc phải qua quy trình công chức truyền thống.
Xác định rõ ai là người có tài năng
Đại biểu Lê Hoàng Anh- Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai
Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) - Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính-Ngân sách của Quốc hội - đề xuất cụ thể các tiêu chí xác định "người có tài năng", như:
Có bằng đại học trở lên từ các trường nằm trong top 500 thế giới (QS/THE) hoặc trường trọng điểm trong nước;
Có ít nhất 5 năm kinh nghiệm và đạt thành tựu nổi bật như giải thưởng, sáng chế, công trình khoa học;
Được tổ chức quốc tế hoặc cơ quan độc lập uy tín đề cử.
Việc này cần được Chính phủ cụ thể hóa bằng một quy trình minh bạch, khách quan.
Chính sách đãi ngộ cần đủ sức cạnh tranh
Để đủ hấp dẫn, chính sách đãi ngộ cần bao gồm:
Lương khởi điểm cao hơn 30% so với công chức cùng ngạch;
Thưởng hiệu suất hằng năm tối đa 2 tháng lương;
Ưu tiên nhà ở công vụ hoặc hỗ trợ vay mua nhà (tối đa 500 triệu đồng, lãi suất 0%);
Minh bạch hóa tài sản của người được trọng dụng để phòng ngừa lợi ích nhóm.
Khung pháp lý đang mở nhưng cần hành động cụ thể
Bộ trưởng Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, chính sách trọng dụng nhân tài đã được đề cập trong Nghị định 179/2024. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các quy định hiện hành vẫn chưa đủ sức hút. Do đó, dự thảo luật lần này cần đưa thêm các nguyên tắc quan trọng, để Chính phủ có cơ sở ban hành các quy định cụ thể, phù hợp với từng giai đoạn và điều kiện phát triển của đất nước.
Việc thu hút và trọng dụng người tài không chỉ là trách nhiệm của Trung ương mà còn là cuộc "thi đua" giữa các địa phương, bộ ngành. Chính sách cần đủ mạnh, linh hoạt và thực chất, để người có năng lực có thể sống bằng lý tưởng của mình mà không phải đánh đổi tương lai vì cơm áo gạo tiền. Nhân tài không thiếu – vấn đề là chúng ta có biết trân trọng và sử dụng họ đúng cách hay không.
Đình Sáng