Giá đường trong nước lao dốc, tồn kho vượt 700.000 tấn trong khi đường nhập lậu vẫn tràn lan. Trước tình hình này, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp các cơ quan liên quan khẩn trương kiểm tra, đề xuất giải pháp ổn định thị trường trước ngày 10/9.
Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Công an cùng các đơn vị liên quan, đánh giá toàn diện tình hình sản xuất, tiêu thụ, tồn kho đường trong nước và tác động từ đường nhập lậu. Trên cơ sở đó, Bộ phải đề xuất biện pháp kiểm soát buôn lậu, bảo đảm cân đối cung – cầu, hỗ trợ doanh nghiệp ngành mía đường duy trì sản xuất bền vững, báo cáo trước ngày 10/9.
Chỉ đạo này được đưa ra sau khi Cổng Thông tin điện tử Chính phủ phản ánh tình trạng “ngành mía đường gặp khó, hàng tồn kho chất đống”.
Thủ tướng yêu cầu kiểm soát đường nhập lậu, hỗ trợ ngành mía đường vượt khó. (Ảnh minh hoạ)
Giá đường giảm sâu, doanh nghiệp bán dưới giá vốn
Thực tế, giá đường trong nước đã giảm mạnh trong quý II/2025 do dư cung và áp lực từ đường nhập lậu, khiến nhiều doanh nghiệp thua lỗ, tồn kho tăng vọt. Báo cáo của Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho thấy trong tháng 7, giá đường kính trắng dao động 17.400–18.200 đồng/kg, đường tinh luyện khoảng 19.500 đồng/kg, thấp hơn 2.000 đồng/kg so với cùng kỳ 2024.
Mức giá này có thời điểm còn thấp hơn giá thành sản xuất. Trong khi đó, giá mía nguyên liệu tăng lên 1,2–1,3 triệu đồng/tấn, cao nhất trong 5 năm. Với tỷ trọng mía chiếm khoảng 70% chi phí, điểm hòa vốn của sản xuất đường ở mức 18.000–19.000 đồng/kg. Điều này đồng nghĩa nhiều doanh nghiệp buộc phải bán dưới giá vốn.
Niên vụ 2024–2025, sản lượng đường đạt khoảng 1,2 triệu tấn – cao nhất trong 5 vụ gần đây. Tuy nhiên, lượng đường nhập lậu tiếp tục tràn vào khiến tiêu thụ đình trệ, tồn kho hiện vượt 700.000 tấn, tương đương 60% sản lượng niên vụ chưa được bán ra.
Hệ quả là nhiều nhà máy chậm thanh toán tiền mua mía, nông dân đối mặt nguy cơ mất vốn. Ông Nguyễn Văn Lộc – Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam – cho biết: “Tồn kho đường ở mức kỷ lục, trên 700.000 tấn, tức khoảng 60% sản lượng chưa thể tiêu thụ. Vụ ép mía đã qua ba tháng nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn nợ tiền nông dân. Nguy cơ chuỗi liên kết mía đường bị bẻ gãy đang hiện hữu”.
Kiểm soát buôn lậu giảm mạnh, thị trường bị bóp méo
Theo ông Lộc, một nguyên nhân lớn là hoạt động kiểm soát đường nhập lậu năm 2025 giảm mạnh so với năm 2024. Số liệu cho thấy 6 tháng đầu năm nay chỉ ghi nhận 6 vụ bắt giữ, bằng 25% cùng kỳ năm trước; khối lượng thu giữ giảm từ 765,8 tấn xuống 115 tấn, chỉ bằng 15%. Đặc biệt trong tháng 7, dù đường lậu và đường giả nhãn hiệu nội địa xuất hiện tràn lan, không có vụ việc nào được xử lý.
Các loại đường nhập lậu chủ yếu có nguồn gốc từ Thái Lan, thường được sang chiết, đóng gói nhỏ lẻ hoặc giả mạo bao bì của doanh nghiệp trong nước. Do giá đường thế giới thấp, lợi nhuận từ nhập lậu vẫn hấp dẫn, khiến nguồn hàng này liên tục tràn vào thị trường, làm suy yếu khả năng cạnh tranh của sản phẩm nội địa.
Nhìn về triển vọng, Hiệp hội Mía đường nhận định ngành sẽ tiếp tục đối mặt khó khăn khi nhu cầu tiêu thụ chậm, trong khi nguồn cung dồi dào từ niên vụ mới cộng thêm áp lực từ đường nhập khẩu trong khối ASEAN.
Ông Nguyễn Văn Lộc cảnh báo: “Nếu giá đường không sớm được cải thiện, vòng lặp ‘giá mía giảm – nông dân bỏ mía – nhà máy thiếu nguyên liệu’ có thể tái diễn, đe dọa sự phát triển bền vững của ngành”.
Theo Hiệp hội, việc thực thi nghiêm chỉ đạo của Thủ tướng về chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là yếu tố tiên quyết. Nếu không có giải pháp quyết liệt, đường sản xuất từ mía trong nước sẽ khó tiêu thụ, đe dọa sự ổn định lâu dài của ngành mía đường Việt Nam.
Hoàng Hậu