Tháng 8/2023, tiền gửi của TCKT và tiền gửi của dân cư đều đã lên mức cao nhất trong lịch sử, bất chấp việc lãi suất ngân hàng liên tục được điều chỉnh giảm. Việc tiền gửi tăng lên trong khi tăng trưởng tín dụng chậm hơn so với cùng kỳ đã gây ra tình trạng "thừa tiền" trong hệ thống ngân hàng, gây áp lực lên tỷ giá.
Dòng tiền nhàn rỗi chảy mạnh vào hệ thống ngân hàng
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tiền gửi vào hệ thống ngân hàng của người dân lẫn tổ chức kinh tế (TCKT) đều tăng lên mức cao nhất trong lịch sử vào tháng 8. Tiền gửi vẫn tiếp tục tăng lên bất chấp việc lãi suất ngân hàng liên tục được điều chỉnh giảm.
Vào tháng 8, tiền gửi của dân cư đạt 6,43 triệu tỷ đồng, nhích thêm 43.700 tỷ đồng so với tháng liền trước, và đạt tốc độ tăng trưởng 9,68% kể từ đầu 2022.
Tiền gửi của TCKT tăng thêm 103.500 tỷ đồng so với tháng 7, lên mức 6,01 triệu tỷ đồng, tương ứng với tốc độ tăng trưởng 1% kể từ đầu năm. Tổng phương tiện thanh toán đạt 14,8 triệu tỷ đồng, tăng 4,04% so với thời điểm cuối năm 2022.
Theo dữ liệu từ WiChart, vào cuối tháng 8, lãi suất huy động kỳ hạn tại nhóm ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước đều được hạ xuống còn 5,8%/năm. Lãi suất tại các NHTM lớn là 5,75%/năm, trong khi tại các NHTM nhỏ là 6,25%. Mức lãi suất trên gần với đáy từng được ghi nhận trong giai đoạn đại dịch COVID.
Cho tới nay, lãi suất ngân hàng đã tiếp tục giảm thêm từ 0,47 điểm % tới 0,62 điểm % tại từng nhóm ngân hàng. Tính đến ngày 25/10, lãi suất huy động của NHTM nhà nước kỳ hạn 12 tháng đang là 5,25%/năm, trong khi tại các NHTM lớn là 5,28%, còn nhóm NHTM nhỏ ghi nhận lãi suất tiền gửi 5,63%.
Lý giải cho việc lãi suất gửi tiết kiệm giảm sâu nhưng tiền nhàn rỗi vẫn chảy vào ngân hàng, ông Nguyễn Nhật Khánh, Trưởng phòng tư vấn đầu tư, Công ty chứng khoán Mirae Asset, phân tích tốc độ tăng trưởng của tiền gửi trong 9 tháng của năm 2023 vẫn ở mức bình thường nếu so sánh với những năm trước đó.
Còn tốc độ tăng trưởng huy động vốn năm nay chỉ tăng nhanh hơn tín dụng do nhu cầu trong nước yếu, khả năng hấp thụ vốn vẫn chưa tăng…
"Nhu cầu gửi tiết kiệm là luôn có bất chấp lãi suất huy động giảm, và chỉ có một phần nhỏ dòng tiền nhàn rỗi từ gửi tiết kiệm dịch chuyển sang chứng khoán, bất động sản… bởi khẩu vị rủi ro là khác nhau.
Không phải ai thấy gửi tiết kiệm giảm cũng sẽ chuyển tiền nhàn rỗi qua chứng khoán hay kênh đầu tư khác" - ông Nguyễn Nhật Khánh nêu quan điểm.
Ngân hàng thừa tiền, doanh nghiệp lại kêu thiếu vốn
Việc tiền gửi tăng lên trong khi tăng trưởng tín dụng chậm hơn so với cùng kỳ đã gây ra tình trạng "thừa tiền" trong hệ thống ngân hàng, gây áp lực lên tỷ giá. Tính đến ngày 11/10, tăng trưởng tín dụng mới chỉ đạt 6,29%, thấp hơn mức 6,92% vào cuối tháng 9 và thấp đáng kể so với cùng kỳ năm trước.
Ngân hàng thừa tiền trong khi doanh nghiệp lại kêu thiếu vốn là bài toán khó cho nhà điều hành ở thời điểm hiện tại. Tuy vậy, nhà điều hành cũng đang thể hiện thông điệp sẽ tiếp tục duy trì chính sách như hiện tại, tiếp tục giảm lãi vay để đưa vốn ra nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng.
Tuy vậy, lãi suất cho vay vẫn đang giảm rất chậm, chậm hơn nhiều so với tốc độ giảm lãi suất tiền gửi. Báo cáo trước Quốc hội, Ủy ban Kinh tế cho biết NHNN đã 4 lần liên tiếp hạ lãi suất điều hành với mức giảm từ 0,5 điểm % đến 2 điểm %/năm. Tuy nhiên, lãi suất tiền gửi và cho vay bình quân của các giao dịch phát sinh mới vào cuối tháng 8/2023 mới chỉ giảm khoảng 1 điểm % so với cuối năm 2022.
Từng có nhiều đề xuất về việc hạ chuẩn cho vay để đẩy vốn ra nền kinh tế, tuy nhiên việc này rất khó khả thi. Phát biểu trong một hội thảo gần đây, Phó Thống đốc NHNN Đào Minh Tú cho biết chưa thể giải quyết ngay tình trạng thừa tiền bởi ngành ngân hàng vẫn cần phải đảm bảo an toàn hoạt động, nếu hạ tiêu chuẩn cho vay quá mức có thể gây ra tình trạng đổ vỡ hệ thống.
Chia sẻ tại hội nghị Kết nối Ngân hàng – Doanh nghiệp khu vực Tây Nguyên ngày 20/10, các doanh nghiệp cho rằng, lãi suất không còn là vấn đề lớn, điều doanh nghiệp mong chờ nhất hiện nay là mặt bằng lãi suất thấp được duy trì ổn định lâu dài, đồng thời mong muốn ngân hàng tăng cường cho vay tín chấp.
Về phía ngân hàng, bà Phùng Thị Bình, Phó Tổng giám đốc Agribank cho biết, ngân hàng rất thấu hiểu khó khăn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, để ngân hàng yên tâm cho vay tín chấp, doanh nghiệp cũng cần phải tăng cường công khai, minh bạch tài chính.
Ông Trần Phương, Phó Tổng giám đốc BIDV cũng đề nghị, doanh nghiệp để tạo niềm tin cho ngân hàng cần đẩy mạnh lĩnh vực kinh doanh cốt lõi, đẩy mạnh tái cơ cấu, đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, tích cực chuyển đổi số… để tăng khả năng tiếp cận vốn.
Liên quan đến câu chuyện tiếp cận vốn của doanh nghiệp, Phó Thống đốc Đào Minh Tú khẳng định, cung ứng vốn cho nền kinh tế là vấn đề lớn, luôn được NHNN chú trọng. Từ đầu năm đến nay, trong điều kiện nền kinh tế hết sức khó khăn, NHNN đã đảm bảo được ổn định kinh tế vĩ mô, tạo niềm tín cho doanh nghiệp; đảm bảo duy trì thanh khoản dồi dào cho hệ thống ngân hàng; nhiều lần hạ lãi suất điều hành; hoàn thiện hành lang pháp lý, cho phép ngân hàng cho vay online, cho phép doanh nghiệp được vay ngân hàng này để trả nợ ngân hàng khác…
Đến thời điểm này, tín dụng chỉ tăng trưởng 7%, thấp hơn mức 10% cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, nguyên nhân chính là do sức hấp thụ vốn của nền kinh tế kém, nhiều doanh nghiệp phản ánh lãi suất rẻ nữa cũng không vay vì vay không để làm gì.
"Chuyện doanh nghiệp than thiếu vốn, ngân hàng lại kêu ế vốn phải đỏ mắt tìm doanh nghiệp không phải là chuyện mới. Giải quyết tình trạng này không phải bằng vấn đề cơ chế, mà là bài toán của thị trường. Ngân hàng thắt điều kiện vay quá chặt, doanh nghiệp không thể tiếp cận vốn thì buộc phải xem xét, song nếu ngân hàng cho vay ào ào", cho vay dễ dãi cũng sẽ nảy sinh ra nhiều hệ lụy. Việc một số ngân hàng bị rơi vào tình trạng giám sát đặc biệt thời gian qua chính là bài học cho thấy luôn phải nâng cao công tác quản trị rủi ro trong quá trình cho vay", Phó thống đốc Đào Minh Tú khẳng định.
Trung Anh