Bộ Công Thương ban hành khung giá mới cho các nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát điện với mức trần tối đa hơn 2.575 đồng/kWh, là bước điều chỉnh quan trọng, phản ánh chi phí đầu tư, vận hành thực tế và kỳ vọng sẽ thu hút thêm nguồn lực vào lĩnh vực điện rác. Dù vậy vẫn cần chú ý đến những vấn đề phát sinh khi đầu tư.
Giá mới dần tiệm cận với thực tiễn
Theo Thông tư vừa ban hành, mức giá trần điện rác năm 2025 là 2.575,18 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế VAT), cao hơn mức giá cố định khoảng 2.300 đồng/kWh được áp dụng trước đây theo Quyết định 31/2014.
Đây là thay đổi cần thiết trong bối cảnh chi phí xây dựng và vận hành nhà máy xử lý rác phát điện ngày càng tăng, đặc biệt với công nghệ cao và tiêu chuẩn môi trường khắt khe.
Tuy vậy, giới chuyên gia cảnh báo, giá điện dù quan trọng nhưng chưa đủ để khơi thông dòng vốn nếu hệ thống pháp luật và cơ chế hợp tác chưa rõ ràng.
Nhà máy điện rác (ảnh minh họa)
Hiện nhiều dự án điện rác quy mô lớn vẫn chậm triển khai, thậm chí đình trệ, vì các vướng mắc về pháp lý, thủ tục lựa chọn nhà đầu tư, cũng như cơ chế phân phối rác đầu vào chưa ổn định.
Tuy nhiên một vấn đề đặt ra là việc thực hiện theo hướng lựa chọn nhà đầu tư nên “đặt hàng” hay “đấu thầu” khi hiện nay chưa có hành lang pháp lý rõ ràng cho phương thức “đặt hàng” hình thức phổ biến trong các dự án xử lý chất thải phát điện.
Khác với các loại hình điện năng lượng tái tạo khác như mặt trời, điện gió… điện rác mang tính chất dịch vụ công, cần sự hợp tác chặt chẽ giữa Nhà nước và nhà đầu tư.
Tuy nhiên, Luật Đấu thầu hiện hành và các văn bản dưới luật vẫn thiếu hướng dẫn cụ thể để triển khai “đặt hàng” đúng nghĩa. Hệ quả là nhiều địa phương buộc phải tổ chức đấu thầu theo quy trình truyền thống, mất nhiều thời gian, phát sinh tranh cãi, hoặc không lựa chọn được nhà đầu tư phù hợp.
Thêm vào đó, Luật PPP dù đã ban hành từ năm 2021 nhưng chưa có mẫu hợp đồng chuẩn và cơ chế vận dụng cụ thể cho lĩnh vực điện rác. Việc thiếu hướng dẫn khiến các địa phương lúng túng trong lựa chọn mô hình hợp tác như BOT, BOO, BT… dẫn tới sự chậm trễ trong triển khai các dự án cấp thiết.
Nguy cơ thiếu rác đầu vào làm tăng chi phí đầu tư
Nhà đầu tư cần chú ý khi tham gia đầu tư điện rác là nguy cơ thiếu nguyên liệu vận hành. Hiện tại, việc phân bổ và đảm bảo khối lượng rác ổn định chưa được quy định rõ ràng trong các hợp đồng hợp tác. Điều này khiến không ít nhà máy rơi vào cảnh “đắp chiếu” hoặc hoạt động dưới công suất thiết kế dù đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng.
Ngoài ra, sự thiếu thống nhất giữa quy hoạch cấp tỉnh và quy hoạch cấp quốc gia trong lĩnh vực xử lý chất thải cũng làm phát sinh thêm chi phí. Có địa phương đã phê duyệt chủ trương đầu tư dự án điện rác nhưng lại chưa có hệ thống thu gom hoặc bãi chôn lấp phù hợp. Nhà đầu tư do đó phải tự xây dựng hạ tầng phụ trợ, kéo theo phát sinh rủi ro tài chính và làm giảm hiệu quả đầu tư.
Mặt khác, các chính sách ưu đãi dành cho điện rác hiện vẫn thiếu đồng bộ. Nhiều doanh nghiệp chưa được hưởng ưu đãi về thuế đất, thuế thu nhập doanh nghiệp, và gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, dù đây là các yếu tố then chốt giúp bảo đảm hiệu quả và tính khả thi của dự án.
Theo đó, quy hoạch điện VIII điều chỉnh mới đây đặt mục tiêu phát triển nguồn điện từ rác lên đến 2.137 MW. Đây là hướng đi đúng đắn, vừa giúp xử lý ô nhiễm môi trường, vừa góp phần vào cân đối an ninh năng lượng quốc gia.
Tuy vậy, để biến tiềm năng thành hiện thực, bên cạnh chính sách giá điện hợp lý, cần nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý đặc thù cho điện rác, bảo đảm nguồn đầu vào, và tạo hành lang pháp lý minh bạch, ổn định nhằm thu hút và giữ chân nhà đầu tư dài hạn./.
Hải Bình