Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận mức nhập khẩu tôm hùm cao kỷ lục với sự dịch chuyển mạnh về nguồn cung. Trong bức tranh đó, tôm hùm xanh của Việt Nam bứt phá ngoạn mục, chiếm thị phần lớn nhất và đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 1,3 tỷ USD sang thị trường Trung Quốc & Hong Kong.
Nhu cầu phân khúc cao cấp thúc đẩy Trung Quốc tăng mạnh nhập khẩu
Theo nhận định của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), tiêu dùng thủy sản tại Trung Quốc đang phân hóa rõ rệt. Trong khi nhóm khách hàng nhạy cảm với giá ưu tiên sản phẩm giá rẻ, phân khúc cao cấp vẫn duy trì sức mua ổn định, đặc biệt với các sản phẩm giá trị cao như tôm cỡ lớn, tôm sống và các mặt hàng chế biến tiện lợi. Sự mở rộng của bán lẻ hiện đại, thương mại điện tử và hệ thống nhà hàng chuỗi tiếp tục thúc đẩy nhu cầu đối với nhóm hàng “ăn ngon – trải nghiệm – đãi tiệc”, tạo dư địa tăng trưởng cho tôm hùm.
Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, năm 2025 nước này nhập khẩu 69.774 tấn tôm hùm, tăng mạnh so với mức 60.834 tấn của năm 2024, xác lập mức cao nhất trong giai đoạn 2020-2025. Đáng chú ý, cơ cấu nguồn cung thay đổi đáng kể chỉ sau một năm.
Nguồn: VASEP
Nếu năm 2024 Canada là nhà cung cấp lớn nhất với 26.920 tấn, chiếm khoảng 44% tổng nhập khẩu, thì sang năm 2025 Việt Nam đã vươn lên vị trí dẫn đầu với 24.067 tấn, tương đương 34,5% thị phần. Trong khi đó, lượng nhập khẩu từ Canada giảm còn 15.355 tấn, chiếm khoảng 22%. Mỹ đạt 9.931 tấn (14,2%) và Australia tăng mạnh lên 6.950 tấn, xấp xỉ 10% thị phần.
Sự dịch chuyển này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc áp thuế bổ sung 25% đối với nhiều mặt hàng thủy sản Canada, bao gồm tôm hùm, từ ngày 20/03/2025. Mức thuế cao khiến giá hàng Canada kém cạnh tranh hơn, buộc nhà nhập khẩu Trung Quốc phải tìm nguồn thay thế. Việt Nam, với lợi thế địa lý gần, thời gian giao hàng nhanh và khả năng cung ứng tôm sống ổn định, đã tận dụng tốt cơ hội này.
Bên cạnh đó, từ ngày 20/12/2024, Australia được khôi phục xuất khẩu tôm hùm đá sống sang Trung Quốc sau thời gian gián đoạn. Sự trở lại này góp phần làm tổng nhập khẩu năm 2025 tăng lên mức kỷ lục và gia tăng cạnh tranh ở phân khúc cao cấp.
Tôm hùm xanh Việt Nam lập đỉnh kim ngạch, cạnh tranh sẽ khốc liệt hơn
Theo số liệu Hải quan Việt Nam, năm 2025 ghi nhận bước bứt phá mạnh của tôm Việt Nam tại thị trường Trung Quốc & Hong Kong, với tổng kim ngạch đạt 1,3 tỷ USD, tăng 55% so với năm 2024. Trong đó, tôm hùm xanh đóng vai trò “đầu kéo” khi đạt 840 triệu USD, tăng tới 131% so với mức 363,5 triệu USD của năm trước.
Xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc có lợi thế cạnh tranh cao hơn các nguồn cung đối thủ nhờ thời gian vận chuyển ngắn và ổn định chất lượng khi giao. Khi Canada chịu bất lợi thuế trong 2025 và Australia đang trở lại, người mua Trung Quốc có xu hướng phân bổ nguồn cung theo hướng vừa tối ưu giá, vừa tối ưu độ ổn định giao hàng và Việt Nam hưởng lợi rõ rệt.
Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì ngay đầu năm 2026. Riêng tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh sang Trung Quốc & Hong Kong đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy nhu cầu ở phân khúc cao cấp vẫn ổn định, dù thị trường đang bước vào giai đoạn cạnh tranh gay gắt hơn.
Tuy nhiên, từ ngày 01/03/2026, thỏa thuận mới giữa Trung Quốc và Canada sẽ chính thức gỡ bỏ mức thuế 25% đối với tôm hùm và cua Canada. Khi rào cản thuế quan được tháo bỏ, Canada có động lực mạnh để giành lại thị phần, đặc biệt ở kênh nhà hàng cao cấp và phân khúc quà biếu. Australia cũng đang củng cố sự hiện diện sau khi thương mại được khôi phục hoàn toàn.
Trong bối cảnh tiêu dùng Trung Quốc vẫn phân hóa, phân khúc cao cấp còn dư địa nhưng người mua ngày càng thận trọng về giá và chất lượng. Để giữ vững đà tăng trưởng, doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục tối ưu lợi thế về giao hàng nhanh, ổn định chất lượng tôm sống, chuẩn hóa quy cách và tăng cường kết nối trực tiếp với hệ thống phân phối hiện đại.
Năm 2025 cho thấy Trung Quốc sẵn sàng “mua mạnh” tôm hùm khi nhu cầu phân khúc cao cấp phục hồi. Nhưng năm 2026 sẽ là phép thử mới: lợi thế không chỉ nằm ở cơ hội thị trường, mà ở khả năng duy trì chất lượng, tốc độ giao hàng và khả năng bám kênh phân phối trong cuộc đua ngày càng khốc liệt giữa các nhà cung cấp.
Trung Anh