Topi và bài toán minh bạch của mô hình đầu tư trung gian

Giữa làn sóng bùng nổ của các ứng dụng tài chính số, việc đầu tư, tích lũy hay mua chứng chỉ quỹ giờ đây có thể được thực hiện chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Tuy nhiên, phía sau mô hình “đầu tư qua app” với những lời quảng bá về lợi nhuận hấp dẫn và sự tiện lợi, vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm rõ liên quan đến cơ chế dòng tiền, quyền sở hữu tài sản và vai trò pháp lý thực sự của các nền

Đầu tư tài chính được “đóng gói” trong một ứng dụng

Sự phát triển nhanh của công nghệ tài chính đang làm thay đổi cách người dùng tiếp cận các sản phẩm đầu tư. Thay vì phải trực tiếp đến ngân hàng, công ty chứng khoán hay công ty quản lý quỹ, nhiều người hiện có thể tích lũy và đầu tư chỉ thông qua vài thao tác trên điện thoại.

Trong xu hướng đó, Topi được giới thiệu là nền tảng hỗ trợ quản lý tài chính cá nhân do Công ty Cổ phần Đầu tư VAM vận hành, cho phép người dùng tham gia đầu tư thông qua việc kết nối với các tổ chức tài chính như công ty quản lý quỹ, ngân hàng giám sát và đơn vị kiểm toán.

Theo thông tin công bố trên website, nền tảng này cung cấp nhiều sản phẩm tài chính như chứng chỉ quỹ, tích lũy, cổ phiếu, vàng và các tiện ích quản lý tài sản cá nhân. Topi cho biết các khoản đầu tư được kết nối với các đơn vị quản lý quỹ như Amber Capital, PVCB Capital, trong khi hoạt động giám sát và lưu ký có sự tham gia của các ngân hàng như BIDV và Vietcombank.

Mô hình này phản ánh xu hướng “fintech hóa” hoạt động đầu tư, nơi trải nghiệm tài chính được tích hợp vào một ứng dụng duy nhất nhằm đơn giản hóa quy trình và mở rộng khả năng tiếp cận sản phẩm tài chính tới nhóm khách hàng phổ thông. Người dùng chỉ cần nạp tiền trên ứng dụng, lựa chọn sản phẩm và theo dõi lợi nhuận hoàn toàn trực tuyến mà không cần trực tiếp làm việc với các tổ chức tài chính truyền thống.

Đáng chú ý, bên cạnh các sản phẩm đầu tư thông qua quỹ mở, nền tảng còn phát triển mạnh các sản phẩm “tích lũy” với đặc tính linh hoạt về dòng tiền cùng mức lợi nhuận được quảng bá ở ngưỡng cạnh tranh. Một số gói tích lũy được giới thiệu trên nền tảng với mức lợi nhuận dao động quanh 9% đến 10%/năm tùy thời điểm và kỳ hạn. Đây cũng là yếu tố thu hút lượng lớn người dùng trẻ trong bối cảnh nhu cầu tìm kiếm kênh sinh lời trực tuyến ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, chính sự tiện lợi và cách “đóng gói” sản phẩm tài chính trong một ứng dụng duy nhất cũng khiến ranh giới giữa đầu tư, tích lũy và các mô hình tài chính trung gian trở nên khó nhận biết hơn đối với nhiều người dùng phổ thông.

Những vấn đề cần được làm rõ phía sau mô hình trung gian

Từ góc độ thông tin thị trường và quyền lợi người tiêu dùng, việc người dùng thực hiện giao dịch thông qua một nền tảng trung gian thay vì trực tiếp với công ty quản lý quỹ hoặc tổ chức tài chính đang đặt ra nhiều vấn đề cần được minh bạch.

Điểm đáng chú ý nằm ở vai trò pháp lý thực tế của đơn vị vận hành nền tảng. Dù Topi giới thiệu mình là nền tảng công nghệ hỗ trợ quản lý tài chính cá nhân, nhưng toàn bộ quá trình nạp tiền, lựa chọn sản phẩm, theo dõi lợi nhuận và rút tiền đều được thực hiện thông qua ứng dụng. Điều này dẫn tới câu hỏi quan trọng về quyền sở hữu tài sản thực tế của người dùng.

Cụ thể, khi người dùng nạp tiền vào ứng dụng, dòng tiền được chuyển trực tiếp tới quỹ đầu tư hay đi qua cơ chế tài khoản trung gian? Người dùng có trực tiếp đứng tên sở hữu chứng chỉ quỹ hoặc tài sản tài chính hay tham gia thông qua cơ chế trung gian do nền tảng vận hành? Đồng thời, trách nhiệm pháp lý trong trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc thua lỗ sẽ thuộc về quỹ đầu tư, đối tác tài chính hay đơn vị vận hành ứng dụng?

Trao đổi về xu hướng các nền tảng tài chính số hoạt động theo mô hình trung gian công nghệ, chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực cho rằng sự phát triển nhanh của fintech đang tạo ra nhiều mô hình vận hành cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý. Theo ông, công nghệ có thể giúp đơn giản hóa trải nghiệm đầu tư nhưng không làm thay đổi bản chất rủi ro, thậm chí còn khiến rủi ro trở nên khó nhận diện hơn đối với nhà đầu tư cá nhân.

Ở góc độ pháp lý, TS. Viên Thế Giang cho rằng doanh nghiệp fintech không đồng nghĩa với tổ chức tín dụng và không được cung cấp dịch vụ ngân hàng theo cách hiểu truyền thống. Tuy nhiên, khi các nền tảng công nghệ ngày càng tham gia sâu vào lĩnh vực tài chính, việc xác định rõ bản chất pháp lý, phạm vi hoạt động và trách nhiệm của từng chủ thể là điều cần thiết nhằm tránh gây nhầm lẫn cho người dùng.

Đáng chú ý hơn, các sản phẩm “tích lũy” với mức lợi nhuận được quảng bá ở ngưỡng cạnh tranh cũng đặt ra yêu cầu cần minh bạch rõ bản chất sản phẩm. Đây là sản phẩm đầu tư có rủi ro thị trường hay sản phẩm tích lũy tài chính? Lợi nhuận được hình thành từ đâu và có mang tính cam kết hay không?

Trong khi đó, cách truyền thông trên nhiều nền tảng tài chính số hiện nay thường nhấn mạnh vào tính tiện lợi, khả năng sinh lời và tốc độ tăng trưởng tài sản, khiến không ít người dùng dễ đồng nhất giữa “tích lũy” và “gửi tiền an toàn”.

Bên cạnh đó, việc một nền tảng công nghệ cùng lúc tích hợp nhiều sản phẩm tài chính khác nhau như quỹ mở, tích lũy, vàng, cổ phiếu… cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về cơ chế tách biệt tài sản khách hàng, minh bạch dòng tiền và kiểm soát rủi ro.

Theo giới chuyên gia, điểm cốt lõi của các nền tảng tài chính số không nằm ở giao diện ứng dụng hay mức lợi nhuận được quảng bá, mà ở việc người dùng thực sự đang sở hữu loại tài sản gì, tài sản đó được lưu ký ra sao và ai sẽ chịu trách nhiệm cuối cùng nếu xảy ra rủi ro hệ thống.

Thực tế, thời gian qua, cơ quan quản lý đã nhiều lần phát đi cảnh báo liên quan đến các mô hình đầu tư, tích lũy và sản phẩm tài chính trên nền tảng công nghệ, đặc biệt với các mô hình trung gian nhiều lớp hoặc nhấn mạnh yếu tố sinh lời và tăng trưởng tài sản. Điều này cho thấy yêu cầu minh bạch hóa thông tin không chỉ xuất phát từ góc độ quản lý thị trường mà còn liên quan trực tiếp tới việc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư cá nhân.

Trong bối cảnh thị trường tài chính số tiếp tục mở rộng nhanh, việc làm rõ cơ chế vận hành dòng tiền, quyền sở hữu tài sản, trách nhiệm pháp lý của các bên tham gia và cơ chế kiểm soát rủi ro là điều cần thiết nhằm đảm bảo tính minh bạch của thị trường, đồng thời giúp người dùng có đầy đủ thông tin trước khi tham gia các sản phẩm đầu tư và tích lũy trên nền tảng công nghệ.

Tạp chí Thương Trường đã đặt lịch làm việc với đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư VAM và nền tảng Topi để ghi nhận thông tin phản hồi liên quan đến các nội dung nêu trên. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, chúng tôi vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức từ phía doanh nghiệp và sẽ tiếp tục cập nhật khi có thêm thông tin!..

Hải Nam