Dù bán trực tiếp hay trực tuyến, tổ chức, cá nhân kinh doanh vẫn phải chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm cung cấp cho người tiêu dùng.
Người bán online phải chịu trách nhiệm về thực phẩm
Chỉ bằng một tài khoản mạng xã hội hoặc gian hàng trên nền tảng trực tuyến, người kinh doanh có thể quảng cáo, nhận đơn và đưa thực phẩm đến tay khách hàng. Mô hình này mang lại sự thuận tiện cho cả người bán lẫn người mua, nhưng đồng thời khiến việc nhận diện chủ thể kinh doanh và kiểm soát điều kiện an toàn thực phẩm trở thành vấn đề cần được quan tâm.
Có thể thấy rằng, việc quản lý loại hình kinh doanh thực phẩm trên không gian mạng là khó khăn chung của các cơ quản quản lý Nhà nước khi khó xác định được chủ thể (chủ tài khoản), người kinh doanh thực phẩm. Thêm vào đó, mạng xã hội có máy chủ đặt tại nước ngoài nên khó khăn trong việc yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm đối với các tài khoản vi phạm; hay chưa có đủ phương tiện, công cụ để lưu trữ chứng cứ trong việc thực hiện quản lý, xử lý các hành vi vi phạm khi kinh doanh thực phẩm trên không gian mạng.
Thực tế, khác với các cơ sở kinh doanh có địa điểm cố định, một bộ phận người bán thực phẩm trên môi trường mạng có thể không công khai đầy đủ thông tin về địa chỉ, điều kiện sản xuất, chế biến hoặc nguồn gốc nguyên liệu. Khi xảy ra phản ánh liên quan đến chất lượng thực phẩm, việc xác định người bán, nơi chế biến và nguồn gốc sản phẩm có thể trở nên khó khăn hơn.
Hấp dẫn các món ăn từ cửa hàng online (Ảnh chụp màn hình)
Tuy nhiên, theo Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng không làm thay đổi trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với an toàn của thực phẩm cung cấp cho người tiêu dùng. Dù hoạt động kinh doanh được thực hiện trực tiếp hay thông qua môi trường trực tuyến, người kinh doanh vẫn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về an toàn thực phẩm và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm do mình cung cấp.
Đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường số, từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc quản lý hoạt động thương mại điện tử. Trong đó, việc xác thực danh tính người bán trên nền tảng thương mại điện tử trung gian là một trong những nội dung quan trọng, góp phần hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản không xác định được chủ thể và hỗ trợ cơ quan chức năng truy vết khi phát hiện vi phạm.
Tăng phối hợp để quản lý thực phẩm trên môi trường số
Về phía Sở An toàn thực phẩm, công tác quản lý được thực hiện theo hướng chủ động phòng ngừa, tăng cường kiểm tra, giám sát và kịp thời xử lý các nguy cơ, vi phạm về an toàn thực phẩm. Sở tiếp nhận, xác minh các thông tin phản ánh, dấu hiệu vi phạm; khi cần thiết thực hiện kiểm tra, lấy mẫu, truy xuất nguồn gốc và xác định các tổ chức, cá nhân có liên quan theo thẩm quyền; cũng như phối hợp với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để xử lý vụ việc.
Khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, cơ quan chức năng sẽ căn cứ tính chất, mức độ vụ việc để thu thập thông tin, xác định thực phẩm có liên quan, truy xuất nguồn gốc, xác định cơ sở sản xuất, kinh doanh, lô sản phẩm, quá trình lưu thông và các chủ thể có liên quan. Cùng với đó, các cơ quan này sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để kiểm soát nguy cơ và ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn tiếp tục được cung cấp cho người tiêu dùng.
Đối với trường hợp người bán không công khai địa chỉ rõ ràng, không hợp tác hoặc có dấu hiệu trốn tránh, việc xác minh không chỉ dựa vào địa chỉ được công khai trên môi trường mạng. Cơ quan chức năng sẽ phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan để xác minh thông tin theo thẩm quyền, trên cơ sở các dữ liệu, tài liệu hợp pháp được cung cấp, nhằm xác định chủ thể kinh doanh, địa điểm hoạt động, nguồn gốc sản phẩm và các bên có liên quan. Trường hợp xác định được hành vi vi phạm, việc xử lý được thực hiện theo quy định của pháp luật và thẩm quyền của từng cơ quan.
Quan điểm của Sở An toàn thực phẩm là hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng vẫn phải được quản lý, kiểm soát theo quy định pháp luật về an toàn thực phẩm; môi trường trực tuyến không làm thay đổi trách nhiệm của người kinh doanh đối với sản phẩm cung cấp cho người tiêu dùng.
Để nâng cao hiệu quả quản lý đối với loại hình kinh doanh này, Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý Nhà nước, các nền tảng số, đơn vị giao nhận và các cơ quan, đơn vị có liên quan; nâng cao khả năng nhận diện, xác minh và truy xuất đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm trên môi trường trực tuyến. Bên cạnh đó, Sở hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý thông tin phản ánh về vi phạm an toàn thực phẩm.
Về phía người tiêu dùng, Sở khuyến cáo khi đặt mua thức ăn qua mạng nên lựa chọn những cơ sở có thông tin người bán, địa chỉ, nguồn gốc thực phẩm và phương thức liên hệ rõ ràng; ưu tiên các cơ sở có thông tin minh bạch và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm. Khi phát hiện thực phẩm có dấu hiệu không bảo đảm an toàn hoặc nghi ngờ có liên quan đến sự cố an toàn thực phẩm, người tiêu dùng cần kịp thời phản ánh đến cơ quan chức năng để được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.
Nguyễn Trang