TP Hồ Chí Minh: Thức ăn đường phố đến bài toán an toàn thực phẩm

Tình trạng thực phẩm đường phố tại TP Hồ Chí Minh được chế biến, bày bán trong điều kiện chưa bảo đảm, từ nguồn gốc nguyên liệu, vệ sinh cá nhân đến khâu che đậy và bảo quản, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn và ngộ độc thực phẩm.

Nguy cơ tiềm ẩn từ thức ăn đường phố

Một đô thị đặc biệt có mật độ dân số cao và lượng khách du lịch lớn hàng năm như TP Hồ Chí Minh đã tạo ra áp lực đáng kể đối với công tác quản lý an toàn thực phẩm. Nhu cầu tiêu thụ thực phẩm rất lớn đòi hỏi nguồn cung dồi dào và đa dạng, từ nguồn cung trong nước đến nhập khẩu gây khó khăn trong việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng.

Đặc biệt, việc kiểm soát an toàn thực phẩm tại các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và quán ăn đường phố, vốn phân tán và khó quản lý. Từ đó, thành phố xác định bếp ăn tập thể trường học, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, suất ăn công nghiệp phục vụ khu công nghiệp, khu chế xuất và hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố là các nhóm có nguy cơ cao xảy ra ngộ độc thực phẩm. 

Khảo sát của phóng viên trên nhiều tuyến đường và các khu chợ dân sinh tại TP Hồ Chí Minh cho thấy, vô số mặt hàng thực phẩm từ các loại bánh ngọt, bánh mì tới đồ chế biến sẵn được bày bán công khai nhưng hoàn toàn thiếu dụng cụ che đậy. Nhiều hàng quán tiến hành nướng trực tiếp ngay sát mặt đường đầy khói bụi mà không hề có biện pháp che chắn, khiến thức ăn dễ dàng bị nhiễm bụi bẩn và vi khuẩn từ môi trường xung quanh.

Đáng lo ngại hơn, trong những ngày thời tiết nắng nóng gay gắt hay có độ ẩm cao nhưng người bán lại không hề có biện pháp bảo quản tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm mốc sinh sôi, phát triển dẫn đến thực phẩm mất an toàn vệ sinh và có thể gây ra ngộ độc thực phẩm. 

Dù các nguy cơ luôn hiển hiện rõ ràng, việc thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân lại không hề dễ dàng bởi tính tiện lợi, sự đa dạng và đặc biệt là mức giá vô cùng bình dân. Khi được hỏi lý do lựa chọn những món "xiên bẩn" trước cổng trường sau giờ tan học, các em học sinh chỉ đơn giản chia sẻ rằng món ăn này vừa ngon, vừa rẻ lại rất thích hợp để lót dạ trước bữa tối. Trong khi đó, người bán hàng khẳng định rằng nguồn nguyên liệu của mình có xuất xứ rõ ràng kèm theo "luận điểm" quen thuộc rằng nhiều người ăn suốt bao năm qua vẫn không gặp vấn đề gì.

Tuy nhiên, các vụ ngộ độc trên địa bàn TP Hồ Chí Minh xảy ra trong thời gian qua đã chứng minh điều ngược lại. Đơn cử, vừa qua, khoảng 20 người phải đến điều trị tại các cơ sở y tế trên địa bàn phường Lái Thiêu do có triệu chứng nghi ngộ độc sau khi sử dụng bánh mì từ một xe đẩy.

Trước đó, một vụ việc khác ghi nhận 92 trường hợp nghi ngộ độc sau khi ăn bánh mì vỉa hè trên đường Đồ Chiểu, phường Vũng Tàu. Thời điểm cuối năm 2025, TP Hồ Chí Minh tiếp tục ghi nhận thêm 102 người nghi ngộ độc sau khi ăn bánh mì tại một cơ sở ở phường Phú Mỹ, bên cạnh vụ ngộ độc bánh mì cóc cô Bích từng gây xôn xao dư luận.

Trước những diễn biến này, các chuyên gia y tế và bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa liên tục đưa ra cảnh báo về nguy cơ nhiễm khuẩn cao ở những gian hàng đặt gần khu vực ô nhiễm như cống rãnh hay bãi rác. Các nhóm thực phẩm tiềm ẩn rủi ro lớn gồm có thịt xiên nướng, xúc xích, đồ chiên rán, bánh mì, hamburger, các món có nhân thịt hay hải sản tươi sống. Cùng với đó, các loại sốt làm từ trứng sống, sốt mayonnaise cùng nước ép hay đá viên không đảm bảo vệ sinh cũng là con đường ngắn nhất dẫn đến ngộ độc.

Tại buổi giám sát công tác quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm của Thường trực HĐND TP Hồ Chí Minh, các đại biểu nhận định rằng con số 19 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.389 người mắc được báo cáo thời gian qua chỉ mới phản ánh "bề nổi của tảng băng chìm". Điều nguy hiểm cốt lõi nằm ở chỗ các độc tố tích tụ dần dần mỗi ngày khi người dân tiêu thụ thực phẩm chứa chất bảo quản hoặc phụ gia bị cấm, từ đó âm thầm hình thành nên các bệnh lý hiểm nghèo theo thời gian.

Áp lực quản lý và giải pháp siết chặt kiểm soát

Hiện nay, thành phố đang gánh vác áp lực quản lý vô cùng lớn với hệ thống cung ứng lên tới 399 cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp, 2.525 bếp ăn trường học, 752 bếp ăn tập thể tại các nhà máy, xí nghiệp cùng hơn 13.000 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Trong đó, bếp ăn tập thể tại các trường học, cơ sở cung cấp suất ăn sẵn cho khu công nghiệp, khu chế xuất và các điểm kinh doanh thức ăn đường phố được xác định là những nhóm trọng điểm có nguy cơ xảy ra sự cố cao nhất.

Đánh giá về thực trạng này, ông Lê Minh Hải - Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh cho biết, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn còn hiện hữu do số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm lớn, phân bố rộng, nhiều cơ sở nhỏ lẻ và thường xuyên biến động; mặt khác sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn quản lý mở rộng nhưng nguồn nhân lực làm công tác an toàn thực phẩm còn hạn chế.

Nhằm giải quyết tình trạng trên, ông Huỳnh Thanh Nhân - Phó Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh kiêm Trưởng đoàn giám sát đã yêu cầu Sở An toàn thực phẩm tham mưu cho UBND thành phố kiến nghị Trung ương tháo gỡ những chồng chéo trong phân cấp thẩm quyền cấp giấy chứng nhận an toàn thực phẩm giữa ba ngành y tế, nông nghiệp và công thương. 

Bên cạnh đó, ông lưu ý thức ăn đường phố và các điểm kinh doanh tự phát quanh chợ đầu mối, khu chế xuất - khu công nghiệp, trường học vẫn còn nhiều, trong khi một số nơi chủ yếu xử lý bằng nhắc nhở. Đáng lưu ý, ông đề nghị kiên quyết xử lý điểm kinh doanh tự phát, không phép; tăng kiểm soát an toàn thực phẩm trường học khi bước vào năm học mới, đồng thời hậu kiểm bếp ăn tập thể và cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp.

Bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt từ phía cơ quan quản lý, người tiêu dùng cũng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe chính mình bằng cách chủ động nâng cao nhận thức khi lựa chọn thực phẩm. Mỗi người dân cần ưu tiên sử dụng dịch vụ tại những quán ăn sạch sẽ, nơi nhân viên mang bao tay và nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, cũng như chủ động né tránh những gian hàng có thực phẩm biến màu, bốc mùi hôi, sử dụng dầu chiên đục đen nhiều cặn hoặc đặt tại các vị trí nhiều khói bụi, ô nhiễm.

Nguyễn Đăng