Từ cận biên lên mới nổi – bước ngoặt của thị trường chứng khoán Việt Nam

FTSE Russell chính thức xác nhận Việt Nam được nâng hạng từ thị trường Cận biên (Frontier Market) lên Thị trường Mới nổi hạng hai (Secondary Emerging). Quyết định này, có hiệu lực từ tháng 9/2026, được xem là bước ngoặt lịch sử, mở ra cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế hàng tỷ USD và khẳng định vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ tài chính toàn cầu.

Nâng hạng thị trường – cột mốc chiến lược sau gần một thập kỷ chờ đợi

Sau nhiều năm nỗ lực cải thiện hạ tầng giao dịch, minh bạch hóa và mở cửa thị trường vốn, Việt Nam cuối cùng đã được FTSE Russell — một trong hai tổ chức xếp hạng thị trường tài chính lớn nhất thế giới bên cạnh MSCI — đưa vào danh sách các thị trường Mới nổi hạng hai.

Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV), FTSE đánh giá cao Việt Nam ở một số tiêu chí then chốt đã được cải thiện mạnh mẽ, đặc biệt là việc triển khai mô hình không ký quỹ trước (Non-prefunding - NPF) từ tháng 11/2024. Cơ chế này cho phép nhà đầu tư nước ngoài thực hiện giao dịch mà không cần nộp đủ tiền trước khi đặt lệnh, giúp thị trường Việt Nam tiệm cận chuẩn mực của các thị trường phát triển.

Cùng với đó, FTSE ghi nhận Việt Nam đã loại bỏ yêu cầu ký quỹ trước đối với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài (FIIs) và thiết lập quy trình xử lý giao dịch thất bại chính thức, giúp hệ thống giao dịch trở nên chuyên nghiệp và minh bạch hơn. Những cải thiện này đã giải quyết các rào cản kỹ thuật mà Việt Nam từng bị đánh giá thấp trong quá trình xem xét nâng hạng.

Dù vậy, quyết định nâng hạng chỉ chính thức có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, sau một cuộc đánh giá tạm thời dự kiến diễn ra vào tháng 3/2026. Giai đoạn này, FTSE sẽ rà soát lại tiến độ triển khai khả năng kết nối với các nhà môi giới toàn cầu (global brokers) — một yếu tố bắt buộc để đảm bảo khả năng mô phỏng chỉ số (index replication).

Việc được nâng hạng không chỉ là bước tiến kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa chiến lược: chứng khoán Việt Nam chính thức được định vị trong nhóm các thị trường hấp dẫn hơn đối với dòng vốn quốc tế. Sau gần một thập kỷ nằm trong danh sách theo dõi, đây là cột mốc phản ánh niềm tin của giới đầu tư toàn cầu đối với tiềm năng tăng trưởng và cải cách của Việt Nam.

Dòng vốn quốc tế chuẩn bị đổ vào – cú hích mới cho thị trường

Theo KBSV, quy mô tài sản của các quỹ thụ động (ETF và quỹ ủy thác tổ chức) đang theo dõi chỉ số FTSE Emerging All Cap Index hiện đạt hơn 100 tỷ USD. Việc Việt Nam được đưa vào nhóm thị trường Mới nổi hạng hai sẽ kích hoạt dòng tiền mua ròng tự động từ các quỹ này.

KBSV ước tính, với tỷ trọng vốn hóa dự kiến của Việt Nam chiếm khoảng 0,5–0,8% trong chỉ số FTSE Emerging, dòng vốn thụ động có thể đạt 0,7–1 tỷ USD trong giai đoạn đầu tái cơ cấu danh mục.

Tuy nhiên, tác động lớn hơn sẽ đến từ các quỹ chủ động (active funds) — những quỹ có quyền tự quyết trong phân bổ tài sản. Với quy mô thường gấp nhiều lần so với quỹ thụ động, dòng vốn chủ động có thể đạt 2,5–7,5 tỷ USD, đặc biệt khi các nhà đầu tư này thường tăng tỷ trọng sớm để đón đầu kỳ vọng tăng giá, tương tự như trường hợp Saudi Arabia và Kuwait khi được nâng hạng trong quá khứ.

Tác động của việc nâng hạng không chỉ thể hiện ở dòng tiền, mà còn ở kỳ vọng tâm lý và định giá thị trường. Theo quan sát của KBSV, ở các quốc gia từng được FTSE nâng hạng, chỉ số chứng khoán thường tăng mạnh trong 6–12 tháng trước thời điểm công bố, phản ánh dòng tiền đầu cơ đón đầu. Sau đó, thị trường có thể điều chỉnh nhẹ trong giai đoạn sau khi kỳ vọng được phản ánh vào giá.

Với Việt Nam, hiện tượng này có thể tái diễn. Ngay sau thông tin nâng hạng, nhiều khả năng thị trường sẽ xuất hiện áp lực bán ròng ngắn hạn do các quỹ Frontier Market buộc phải thoái vốn — vì Việt Nam không còn thuộc danh mục của họ. Tuy nhiên, đây được xem là tác động tạm thời, bởi lượng vốn mua ròng từ nhóm Emerging Market sẽ nhanh chóng bù đắp và đảo chiều xu hướng.

Cổ phiếu dẫn dắt hưởng lợi lớn – ngân hàng, tiêu dùng và chứng khoán nổi sóng

Việc được nâng hạng lên nhóm thị trường Mới nổi không chỉ tác động ở cấp độ vĩ mô, mà còn mang lại lợi ích cụ thể cho từng nhóm cổ phiếu. Các doanh nghiệp có vốn hóa lớn, thanh khoản cao và tỷ lệ sở hữu nước ngoài còn dư địa sẽ là ứng viên hàng đầu lọt rổ FTSE Emerging Index.

Theo phân tích của KBSV, nhóm VN30 vẫn là tâm điểm thu hút dòng vốn, với nhiều mã đáp ứng các tiêu chí khắt khe của FTSE: VCB, VNM, HPG, VIC, VHM, MSN, SSI. Ngoài ra, LPB và STB cũng là những đại diện ngân hàng có tỷ lệ “room” ngoại còn lớn, đủ điều kiện để được thêm vào rổ chỉ số trong kỳ cơ cấu đầu tiên sau khi nâng hạng.

Trong nhóm ngân hàng, Vietcombank (VCB) được xem là ứng viên sáng giá nhất nhờ vốn hóa lớn (trên 20 tỷ USD) và thanh khoản ổn định. Việc được nâng hạng sẽ giúp cổ phiếu này thu hút dòng tiền ngoại dài hạn, đồng thời củng cố vị thế dẫn đầu trong ngành ngân hàng Việt Nam.

Cùng với đó, Hòa Phát (HPG) và Vinhomes (VHM) cũng được đánh giá cao nhờ quy mô vốn hóa lần lượt hơn 8 và 16 tỷ USD, cùng khả năng duy trì tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) ở mức trên 50%. Đây là yếu tố then chốt để FTSE lựa chọn cổ phiếu trong bộ chỉ số mới.

Nhóm hàng tiêu dùng và bán lẻ cũng sẽ là tâm điểm. Masan Group (MSN) và Vinamilk (VNM) đều có nền tảng tài chính vững, hoạt động kinh doanh ổn định và tỷ lệ sở hữu ngoại còn dư địa. Cả hai cổ phiếu này đều nằm trong danh sách có khả năng được mua ròng mạnh sau khi Việt Nam chính thức được đưa vào chỉ số FTSE Emerging.

Đáng chú ý, nhóm công ty chứng khoán cũng được hưởng lợi trực tiếp từ việc nâng hạng. Các tên tuổi như SSI, HCM, VCI – vốn dẫn đầu về thị phần môi giới tổ chức nước ngoài – sẽ ghi nhận tăng trưởng mạnh về doanh thu môi giới và phí dịch vụ. Ngoài ra, sự gia tăng giao dịch từ nhà đầu tư quốc tế sẽ giúp cải thiện đáng kể thanh khoản toàn thị trường, hỗ trợ hoạt động kinh doanh của khối này trong dài hạn.

Cú hích dài hạn cho thị trường vốn Việt Nam

Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam không chỉ là tin vui cho giới đầu tư, mà còn mang ý nghĩa sâu xa hơn: thị trường tài chính Việt Nam đã bước sang giai đoạn trưởng thành mới.

Sau quyết định này, Việt Nam sẽ nằm chung nhóm với các thị trường như Philippines, Kuwait, Pakistan hay Morocco — những quốc gia có mức độ mở cửa và chuẩn mực thị trường cao hơn đáng kể so với nhóm Frontier. Điều này giúp Việt Nam cải thiện hình ảnh trong mắt các quỹ đầu tư toàn cầu, mở đường cho dòng vốn ngoại dài hạn vào lĩnh vực ngân hàng, hạ tầng, năng lượng, và công nghệ.

Dù vẫn còn một số điều kiện cần hoàn thiện trước khi có hiệu lực chính thức, như kết nối với hệ thống giao dịch quốc tế và nâng cấp chuẩn công bố thông tin, nhưng các chuyên gia cho rằng động lực cải cách từ nay đến 2026 sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Trong ngắn hạn, thị trường chứng khoán Việt Nam có thể trải qua các nhịp điều chỉnh kỹ thuật khi dòng vốn Frontier thoái lui. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, đà nâng hạng sẽ trở thành chất xúc tác lớn nhất cho chu kỳ tăng trưởng mới của chứng khoán Việt Nam — tương tự cách Saudi Arabia đã tăng gần 50% trong năm trước khi được FTSE và MSCI nâng hạng.

Trung Anh