Chính phủ vừa ban hành nghị định mới về quản lý kinh doanh vàng. Trong khi giá vàng trong nước vẫn cao hơn thế giới gần 20 triệu đồng/lượng, các chuyên gia đề xuất sau khi bỏ độc quyền, cần cho phép nhập khẩu có kiểm soát và sớm lập sàn giao dịch vàng.
Khó thu hẹp chênh lệch nếu thị trường vẫn thiếu nguồn cung
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý kinh doanh vàng. Điểm mới quan trọng nhất là xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền trong sản xuất vàng miếng, xuất khẩu và nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng.
Theo quy định mới, ngân hàng và doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) xem xét cấp phép sản xuất vàng miếng. Yêu cầu về vốn điều lệ tối thiểu được đặt ra khá cao: 50.000 tỷ đồng đối với ngân hàng và 1.000 tỷ đồng đối với doanh nghiệp.
Đồng thời, các đơn vị sản xuất – kinh doanh vàng miếng phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về kế toán, hóa đơn, chứng từ; đảm bảo công khai, minh bạch và lưu trữ chính xác dữ liệu giao dịch, đặc biệt là thông tin bên mua.
Giới chuyên gia đánh giá, Nghị định 232/2025/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển mới trong tư duy quản lý thị trường vàng, từ mô hình kiểm soát chặt chẽ sang quản lý theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, điều dư luận quan tâm nhất hiện nay là: liệu việc ban hành Nghị định có kéo giảm được khoảng cách giá vàng trong nước so với thế giới hay không?
Thực tế, ngay sau khi Nghị định được ban hành, giá vàng trong nước vẫn cao hơn gần 20 triệu đồng/lượng so với giá thế giới. Ông Shaokai Fan, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (không bao gồm Trung Quốc) của Hội đồng Vàng Thế giới phân tích, nguyên nhân chủ yếu là nguồn cung khan hiếm, bên cạnh yếu tố đồng VND mất giá.
Theo ông, giải pháp then chốt để thu hẹp khoảng cách là cho phép nhập khẩu vàng trở lại. Nếu chỉ xóa bỏ độc quyền mà không bổ sung nguồn cung, mức chênh lệch sẽ khó thay đổi.
Ở góc nhìn khác, chuyên gia Trần Duy Phương cho rằng, để Nghị định đi vào thực tế cần có độ trễ chính sách: phải chờ thông tư hướng dẫn, quá trình cấp phép nhập khẩu và sản xuất vàng miếng. Khi NHNN chính thức cấp phép, nguồn cung được bổ sung, chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới sẽ dần được kéo về mức hợp lý. Theo ông Phương, khoảng cách 5 – 7 triệu đồng/lượng là phù hợp với điều kiện thị trường Việt Nam.
Trong khi giá vàng trong nước vẫn cao hơn thế giới gần 20 triệu đồng/lượng, các chuyên gia đề xuất sau khi bỏ độc quyền, cần cho phép nhập khẩu có kiểm soát và sớm lập sàn giao dịch vàng.
Có nên lập sàn vàng?
Nghị định số 232/2025/NĐ-CP vừa ban hành chưa đề cập đến việc thành lập sàn vàng. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng, sau khi xóa bỏ độc quyền nhập khẩu vàng nguyên liệu và sản xuất vàng miếng, bước đi tiếp theo tất yếu là xây dựng sàn vàng tập trung.
Một số thông tin rò rỉ cho thấy, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có thể cho phép một số ngân hàng thương mại nhà nước lập sàn vàng tại các trung tâm tài chính. Tuy vậy, đến nay NHNN vẫn chưa chính thức xác nhận.
Theo PGS-TS Đinh Trọng Thịnh, việc lập sàn vàng là cần thiết bởi nó không chỉ giúp giảm cầu vàng vật chất, liên thông với giá vàng thế giới, minh bạch hóa giao dịch, chống thất thu thuế, mà còn tạo kênh huy động nguồn vàng trong dân cho phát triển kinh tế.
Ở góc nhìn khác, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) nhấn mạnh: “Nguồn cung vàng trong nước hiện rất khan hiếm, khiến chênh lệch giá với thế giới bị đẩy lên cao. Để bình ổn thị trường, tăng cung là điều tiên quyết. Tuy nhiên, nếu nhập khẩu quá nhiều vàng vật chất sẽ gây áp lực lên tỷ giá. Lập sàn vàng có thể là giải pháp dung hòa: đáp ứng nhu cầu đầu tư và hưởng chênh lệch giá, mà không tạo sức ép lớn lên nhập khẩu vàng vật chất.”
Bên cạnh đề xuất lập sàn vàng, các chuyên gia cũng lưu ý: cùng với việc cho phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, Nhà nước cần giám sát chặt chẽ việc sử dụng đúng mục đích, đồng thời khuyến khích sản xuất – xuất khẩu vàng trang sức để cân bằng ngoại tệ.
Ngoài ra, lượng vàng nắm giữ trong dân còn rất lớn; NHNN và Chính phủ cần có cơ chế phù hợp để huy động nguồn vốn vàng này vào sản xuất, kinh doanh thay vì “nằm yên” trong két sắt.
Quang Anh