Từ sản phẩm truyền thống đến định hướng thương hiệu toàn cầu: Lối đi nào cho OCOP?

Sản phẩm OCOP Việt Nam ngày càng được đánh giá cao về chất lượng và bản sắc, nhưng hành trình vươn ra thị trường toàn cầu vẫn đối mặt nhiều thách thức. Từ truyền thống đến thương hiệu quốc tế, đâu là lối đi hiệu quả cho OCOP trong giai đoạn mới?

OCOP – Nỗ lực định vị nông sản Việt

Sau hơn 5 năm triển khai, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã trở thành đòn bẩy quan trọng để phát triển kinh tế nông thôn theo hướng gia tăng giá trị và bền vững. Tính đến nay, cả nước đã có hơn 16.800 sản phẩm đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó có 126 sản phẩm được công nhận 5 sao, tiêu chuẩn quốc gia và có tiềm năng xuất khẩu.

Không chỉ dừng lại ở thị trường nội địa, nhiều sản phẩm OCOP đã từng bước khẳng định chỗ đứng ở nước ngoài như cà phê Buôn Ma Thuột, trà Tân Cương, gạo ST25, gốm Bát Tràng hay mật ong U Minh Hạ. Các hệ thống siêu thị quốc tế như AEON (Nhật Bản), Lotte Mart (Hàn Quốc) hay Carrefour (Pháp) đều đánh giá cao chất lượng, tính độc đáo và tiềm năng văn hóa mà các sản phẩm OCOP mang lại.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết, OCOP đã tạo ra sức lan tỏa lớn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, giữ gìn bản sắc văn hóa và phát huy tri thức bản địa. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm vẫn gặp khó do thiếu vùng nguyên liệu ổn định, khó tiếp cận tín dụng, hạn chế công nghệ và chưa đạt chuẩn quốc tế.

Chuyển hướng chiến lược: Từ số lượng sang chất lượng

Trước yêu cầu từ thực tiễn, Chương trình OCOP giai đoạn 2025–2030 đang được định hướng lại theo hướng tinh gọn và hiệu quả hơn. Thay vì mở rộng tràn lan về số lượng, chương trình sẽ tập trung chọn lọc và nâng cao chất lượng, lấy giá trị đặc thù và bản sắc văn hóa làm kim chỉ nam trong phát triển sản phẩm. Đây được xem là bước chuyển chiến lược quan trọng để OCOP từng bước hội nhập sâu vào thị trường quốc tế.

Một trong những định hướng cốt lõi là tập trung vào các sản phẩm tinh hoa, mang đậm yếu tố văn hóa và bản địa. Sản phẩm OCOP không chỉ đơn thuần là nông sản hay hàng thủ công mỹ nghệ, mà phải là sự kết tinh của khí hậu, thổ nhưỡng, kỹ năng sản xuất và truyền thống vùng miền.

Việc gắn sản phẩm với câu chuyện văn hóa, lịch sử địa phương sẽ tạo ra giá trị khác biệt, điều mà các thị trường phát triển hiện nay đang tìm kiếm như một tiêu chí lựa chọn sản phẩm tiêu dùng thông minh.

Cùng với đó, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là chìa khóa để mở rộng thị trường một cách minh bạch và hiệu quả. Các giải pháp như truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, ứng dụng blockchain trong kiểm soát chất lượng, hay đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới như Amazon, Alibaba… đang giúp sản phẩm OCOP tiếp cận gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu, đồng thời nâng cao niềm tin vào thương hiệu Việt.

Tuy nhiên, để có thể cung ứng sản phẩm một cách ổn định và quy mô hơn, vấn đề then chốt là xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. OCOP sẽ không thể vươn xa nếu thiếu vùng nguyên liệu đạt chuẩn, quy trình sản xuất an toàn và sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã với doanh nghiệp. Việc chuẩn hóa quy trình theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP cần được đẩy mạnh hơn nữa để đáp ứng các yêu cầu khắt khe từ thị trường quốc tế.

Bên cạnh yếu tố chất lượng, thương hiệu và bao bì cũng là điểm mấu chốt quyết định sản phẩm có thể tồn tại lâu dài trên thị trường toàn cầu hay không. Người tiêu dùng quốc tế mua vì chất lượng, nhưng họ lựa chọn ban đầu nhờ ấn tượng từ thiết kế bao bì và tính nhận diện thương hiệu. Sản phẩm OCOP cần được đầu tư nghiêm túc về mặt hình ảnh, ngôn ngữ thương hiệu và thông điệp văn hóa để tạo dấu ấn riêng biệt.

Đặc biệt, vai trò của Nhà nước trong giai đoạn này được xem là bệ đỡ chiến lược. Những hỗ trợ về bảo hộ sở hữu trí tuệ ở thị trường nước ngoài, xúc tiến thương mại, đào tạo nhân lực cho xuất khẩu và tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) sẽ là động lực quan trọng để giúp sản phẩm OCOP rút ngắn khoảng cách tiếp cận thị trường toàn cầu.

Trên thực tế, không ít sản phẩm và làng nghề truyền thống của Việt Nam đã tìm được chỗ đứng trên bản đồ xuất khẩu quốc tế, trở thành bài học quý cho chương trình OCOP. Có thể kể đến như làng gốm Bát Tràng, nơi không chỉ hội tụ đầy đủ các tiêu chí của một làng nghề truyền thống. Đến nay, xã đã có hơn 50 sản phẩm gốm sứ đạt OCOP từ 3 đến 5 sao.

Cùng với chiếm lĩnh phần lớn thị trường tiêu thụ trong nước, gốm Bát Tràng còn được xuất khẩu tới nhiều nước ở châu Á, châu Âu, châu Mỹ… trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo toàn cầu.

Theo Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, mục tiêu cuối cùng là xây dựng hàng nghìn sản phẩm Việt Nam đặc thù, khác biệt, đạt chuẩn quốc tế và chinh phục thị trường toàn cầu.

Từ sản phẩm truyền thống đến thương hiệu toàn cầu là hành trình dài và đầy thử thách. Nhưng với nền tảng bản sắc văn hóa sâu sắc, nguyên liệu đặc thù và tinh thần đổi mới, OCOP Việt hoàn toàn có thể vươn xa, nếu có chiến lược bài bản, liên kết vững chắc và tư duy toàn cầu hóa.

Tiến Kiên