Giữa vô vàn lựa chọn của đời sống hiện đại, dòng người vẫn tìm về Văn Miếu - Quốc Tử Giám mùng 4 Tết không phải để tìm kiếm may rủi, mà để khẳng định một niềm tin bền bỉ: tri thức vẫn là con đường đáng tin cậy nhất để đi tới tương lai.
Ngay từ sáng mùng 4 Tết Bính Ngọ 2026, khu vực Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã đông kín người. Dòng người nối dài qua cổng chính, lan dọc các lối đi cổ kính, rồi mở rộng ra khu vực hồ Văn đối diện.
Không có sự chen lấn hỗn loạn, không có tiếng ồn của một điểm vui chơi giải trí, mà là một nhịp chuyển động chậm rãi, có trật tự, như thể chính không gian này buộc con người phải bước nhẹ hơn và suy nghĩ sâu hơn.
Những tà áo dài đầu xuân xuất hiện xen giữa những bộ trang phục hiện đại. Người lớn, trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên, những gia đình nhiều thế hệ cùng bước qua những khoảng sân gạch đã tồn tại hàng trăm năm.
Ánh mắt họ hướng về Khuê Văn Các, về những tấm bia tiến sĩ, về nơi từng là trung tâm đào tạo trí thức của quốc gia. Sự hiện diện của họ không chỉ là một hành vi tham quan, mà là một lựa chọn mang tính biểu tượng: lựa chọn đứng về phía tri thức ngay từ những ngày đầu tiên của năm mới.
Việc khu vực ông đồ được bố trí ra hồ Văn năm nay tạo nên một thay đổi đáng chú ý. Không gian xin chữ không còn nằm hoàn toàn trong khu nội tự, mà mở rộng ra phía bên kia mặt nước, nơi mọi người có thể tiếp cận dễ dàng hơn. Bên bờ hồ, những ông đồ ngồi ngay ngắn trước giấy đỏ, mực đen, bút lông. Mỗi nét chữ được viết ra chậm rãi, không chỉ là thao tác kỹ thuật, mà là một hành động mang tính truyền trao. Người xin chữ đứng quan sát trong im lặng, không thúc giục, không vội vàng. Họ chờ đợi, không chỉ để nhận một tờ giấy, mà để chứng kiến khoảnh khắc chữ được hình thành.
Sự dịch chuyển không gian ấy mang ý nghĩa sâu xa hơn một giải pháp tổ chức. Nó đưa biểu tượng của sự học ra gần hơn với đời sống, đưa tri thức ra khỏi phạm vi tĩnh lặng của quá khứ để bước vào dòng chảy hiện tại. Hồ Văn trở thành một khoảng đệm giữa lịch sử và hôm nay, giữa những giá trị đã được khẳng định và những giá trị đang tiếp tục được lựa chọn. Ở đó, tri thức không còn chỉ là ký ức, mà là một khả năng đang sống.
Điều đáng chú ý không chỉ là số lượng người đến, mà là lý do họ đến. Trong một xã hội mà thành công ngày càng được đo bằng tốc độ, bằng cơ hội, bằng khả năng nắm bắt thời điểm, việc con người vẫn tìm đến một nơi tôn vinh học vấn cho thấy một hệ giá trị sâu hơn vẫn tồn tại. Người ta không đến đây để tìm kiếm một lợi ích tức thời. Người ta đến để xác lập một định hướng lâu dài. Hành động ấy không tạo ra kết quả ngay lập tức, nhưng nó thể hiện một niềm tin: rằng tri thức vẫn là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng cuộc đời.
Những bậc phụ huynh đưa con đến Văn Miếu không chỉ để thực hiện một nghi thức đầu năm. Họ đang gửi đi một thông điệp không lời, rằng con đường học tập vẫn là con đường đáng tin cậy nhất. Những đứa trẻ có thể chưa hiểu hết ý nghĩa của những tấm bia đá, nhưng sự hiện diện của chúng ở đây là một phần của quá trình hình thành nhận thức. Chúng lớn lên cùng với ký ức rằng tri thức là thứ được tôn trọng, được tìm đến, được đặt ở vị trí trung tâm của xã hội.
Những sinh viên đứng trước bia tiến sĩ không chỉ chụp ảnh lưu niệm. Họ đối diện với một hệ thống giá trị đã tồn tại hàng thế kỷ, nơi tri thức từng là con đường duy nhất để một cá nhân vượt qua giới hạn xuất thân và bước vào hàng ngũ tinh hoa. Những tấm bia ấy không chỉ ghi lại tên tuổi, mà ghi lại một nguyên lý: rằng sự phát triển bền vững của một quốc gia không thể tách rời sự phát triển của trí tuệ con người.
Có thể hiểu một xã hội qua nơi mà người ta chọn để đến vào đầu năm. Nếu họ chỉ tìm đến những nơi hứa hẹn tài lộc, điều đó phản ánh một ưu tiên. Nhưng nếu họ tìm đến một nơi tôn vinh sự học, điều đó phản ánh một niềm tin khác, sâu hơn và bền vững hơn. Dòng người tại Văn Miếu là một câu trả lời rõ ràng. Nó cho thấy rằng, dù xã hội thay đổi, dù những con đường thành công ngày càng đa dạng, tri thức vẫn chưa bị thay thế.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh hiện đại, khi thành công đôi khi được gắn với sự nhanh chóng hơn là sự tích lũy, với cơ hội hơn là sự chuẩn bị. Những hình mẫu thành công tức thời xuất hiện ngày càng nhiều, tạo ra cảm giác rằng con đường học tập có thể không còn là lựa chọn duy nhất. Nhưng chính sự hiện diện bền bỉ của dòng người tại Văn Miếu lại cho thấy một nhận thức khác: rằng những con đường ngắn có thể tồn tại, nhưng những con đường dài vẫn là con đường đáng tin cậy nhất.
Hoạt động xin chữ là một biểu hiện cụ thể của nhận thức ấy. Người ta xin những chữ như “Học”, “Trí”, “Thành”, “Đạt”, không phải để thay đổi thực tại ngay lập tức, mà để nhắc nhở chính mình về một hướng đi. Giá trị của những chữ ấy không nằm ở giấy mực, mà nằm ở cam kết mà người nhận chữ tự đặt ra cho bản thân. Một chữ “Học” chỉ có ý nghĩa khi nó được tiếp tục bằng hành động học tập thực sự. Một chữ “Trí” chỉ có ý nghĩa khi nó đi kèm với quá trình suy nghĩ và rèn luyện lâu dài.
Văn Miếu không trao thành công cho bất kỳ ai. Nó không hứa hẹn kết quả, không đảm bảo tương lai. Nhưng nó thực hiện một chức năng quan trọng hơn: nhắc nhở con người về con đường dẫn đến tương lai. Sự nhắc nhở ấy không áp đặt, không cưỡng ép, mà tồn tại như một khả năng mà mỗi cá nhân có thể lựa chọn hoặc không lựa chọn. Và việc hàng nghìn người vẫn tìm đến nơi này mỗi dịp đầu năm cho thấy rằng lựa chọn ấy vẫn đang được thực hiện.
Khi dòng người rời đi, họ mang theo những tờ giấy đỏ, những bức ảnh, những ký ức đầu xuân. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là những vật hữu hình, mà là một ý niệm đã được củng cố. Ý niệm rằng tri thức không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là một nền tảng thực tế, một con đường cụ thể, một lựa chọn có thể được thực hiện mỗi ngày.
Đến cuối ngày, dòng người thưa dần, hồ Văn trở lại với mặt nước tĩnh lặng, những khoảng sân trở nên rộng hơn. Nhưng ý nghĩa của những bước chân đã đi qua không biến mất. Nó tiếp tục tồn tại trong những quyết định sẽ được đưa ra sau đó: trong việc một đứa trẻ mở sách, trong việc một sinh viên tiếp tục học tập, trong việc một người trẻ lựa chọn đầu tư vào tri thức thay vì chỉ tìm kiếm những con đường ngắn hơn.
Tương lai của một quốc gia không được xây dựng bằng những lời cầu xin, mà bằng những con người chuẩn bị cho mình năng lực để bước vào tương lai ấy. Và khi dòng người vẫn còn tìm đến Văn Miếu mỗi dịp đầu năm, điều đó cho thấy một điều quan trọng: niềm tin vào sức mạnh của tri thức vẫn chưa mất đi. Nó vẫn tồn tại, không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ bền bỉ để tiếp tục dẫn đường.
Đình Sáng