Hàng giá rẻ từ bên ngoài đang tạo sức ép ngày càng rõ lên thị trường trong nước, từ chợ truyền thống đến các sàn thương mại điện tử. Khi dòng hàng giá trị thấp tăng mạnh cả về số lượng lẫn tần suất giao dịch, câu chuyện không còn chỉ là cạnh tranh về giá, mà đã mở rộng sang vấn đề thuế, công bằng thị trường và cách quản lý một dòng chảy thương mại mới.
Áp lực từ những đơn hàng “nhỏ”
Một sức ép ngày càng hiện hữu đối với thị trường trong nước là làn sóng hàng giá rẻ từ bên ngoài tràn vào với tốc độ nhanh và độ phủ ngày càng rộng. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, đặc biệt khi nhiều nền kinh tế lớn gia tăng rào cản với hàng hóa Trung Quốc, một phần dòng hàng này có xu hướng dịch chuyển sang các thị trường thứ cấp, trong đó có Việt Nam. Với quy mô tiêu dùng lớn, độ mở thương mại cao và thương mại điện tử phát triển nhanh, Việt Nam đang trở thành thị trường hấp thụ mạnh đối với nhóm hàng giá trị thấp đi qua kênh xuyên biên giới.
Sự dịch chuyển này không chỉ xuất hiện ở một vài nhóm hàng riêng lẻ mà đang lan sang nhiều phân khúc, từ hàng tiêu dùng phổ thông, thời trang, phụ kiện, đồ gia dụng nhỏ tới một số nhóm vật liệu và thực phẩm chế biến. Trên thực tế, không ít sản phẩm ngoại đang được chào bán với mức giá thấp hơn hàng Việt khá sâu.
Trong bối cảnh sức mua chưa phục hồi đồng đều và người tiêu dùng vẫn ưu tiên yếu tố tiết kiệm, chênh lệch giá trở thành lợi thế cạnh tranh rất lớn. Với nhiều người mua, nhất là ở nhóm hàng tiêu dùng phổ thông, giá rẻ thường là yếu tố quyết định đầu tiên, thậm chí lấn át cả những cân nhắc về xuất xứ hay mức độ bền vững của sản phẩm.
Thực tế ấy hiện diện rõ từ chợ truyền thống đến môi trường số. Một tiểu thương tại chợ Nghĩa Tân (Hà Nội) cho biết, quần áo bán ở chợ, kể cả khi để sát giá vốn, vẫn rất khó cạnh tranh với hàng giá rẻ trên các nền tảng như TikTok Shop, Shopee.... Câu chuyện này không còn là tình huống cá biệt, mà đang phản ánh một áp lực chung, hàng nội địa phải gánh chi phí nguyên liệu, nhân công, mặt bằng, vận chuyển và nghĩa vụ thuế, trong khi trên cùng một thị trường, hàng nhập khẩu giá rẻ có thể tiếp cận người mua rất nhanh nhờ nền tảng số và chuỗi logistics xuyên biên giới.
Nếu trước đây, hàng giá trị thấp thường được nhìn như các đơn lẻ nhỏ, phát sinh phân tán, thì nay quy mô của dòng hàng này đã khác. Theo thông tin Bộ Tài chính, mỗi ngày có khoảng 4-5 triệu đơn hàng giá trị nhỏ được vận chuyển từ Trung Quốc về Việt Nam qua các sàn thương mại điện tử. Khi quy mô giao dịch lên tới hàng triệu đơn mỗi ngày, đây không còn là phần rìa của thị trường, mà đã trở thành một lớp thương mại có sức nặng thật sự đối với môi trường cạnh tranh trong nước.
Bức tranh này càng rõ hơn nếu đặt trong nền tăng trưởng chung của kinh tế số. Bộ Công Thương cho biết, theo số liệu công bố mới nhất tại Diễn đàn Thương mại điện tử năm 2026, thị trường thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục tăng trưởng khoảng 25%/năm; quy mô bán lẻ năm 2025 ước đạt 31 tỷ USD, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước, với khoảng 60% dân số tham gia mua sắm trực tuyến.
Điều đó cho thấy hàng giá trị thấp qua thương mại điện tử xuyên biên giới không phải là hiện tượng ngắn hạn, mà đang nằm trong chính quỹ đạo mở rộng của thị trường số Việt Nam.
Ảnh minh hoạ
Thuế và bước chuyển quản lý
Không chỉ tạo áp lực cạnh tranh lên thị trường nội địa, sự bùng nổ của dòng hàng giá trị thấp còn đặt ra một vấn đề lớn hơn, đó là cách ứng xử về thuế và quản lý đối với một loại hình giao dịch tăng rất nhanh nhưng từng tồn tại trong vùng chính sách còn nhiều khoảng trống. Khi mỗi ngày có hàng triệu đơn hàng nhỏ được đưa vào Việt Nam, bài toán không còn là xử lý từng kiện hàng riêng lẻ, mà là kiểm soát cả một dòng chảy thương mại mới đang vận hành với tốc độ cao.
Trong nhiều năm, hàng hóa nhập khẩu giá trị thấp qua dịch vụ chuyển phát nhanh được hưởng cơ chế miễn thuế GTGT, trong khi hàng sản xuất và lưu thông trong nước vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Sự chênh lệch này tạo ra khoảng trống chính sách, khiến môi trường cạnh tranh thiếu cân bằng.
Trong bối cảnh đó, từ ngày 18/2/2025, theo Quyết định số 01/2025/QĐ-TTg, các mặt hàng nhập khẩu giá trị nhỏ không còn được miễn thuế GTGT. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm bảo đảm công bằng hơn trong hệ thống thuế và phù hợp với thực tế thương mại điện tử xuyên biên giới đã tăng rất nhanh trong những năm gần đây.
Điểm đáng chú ý là sau hơn một năm triển khai, hiệu quả của chính sách đã thể hiện khá rõ. Theo Cục Hải quan, số thu từ việc thu thuế GTGT đối với hàng hóa giá trị thấp qua dịch vụ chuyển phát nhanh đã đạt gần 1.960 tỷ đồng; riêng gần 3 tháng đầu năm 2026 đạt gần 240 tỷ đồng. Con số này không chỉ phản ánh quy mô rất lớn của dòng hàng xuyên biên giới vào Việt Nam, mà còn cho thấy việc từng duy trì một “vùng miễn thuế” cho các đơn hàng nhỏ đã không còn phù hợp với thực tiễn thị trường.
Nhưng tác động của chính sách không dừng ở thu ngân sách. Một trong những vấn đề từng được cơ quan quản lý cảnh báo là tình trạng chia nhỏ đơn hàng để né thuế. Khi ngưỡng miễn thuế còn tồn tại, việc “xé nhỏ” giao dịch có thể tạo ra lợi thế không công bằng cho hàng nhập khẩu nhỏ lẻ, đồng thời làm tăng nguy cơ thất thu ngân sách. Việc bãi bỏ miễn thuế vì thế không chỉ là động tác thu thêm, mà còn là biện pháp thu hẹp dư địa lợi dụng chính sách để gian lận thương mại.
Đi cùng với thay đổi về thuế là thay đổi về phương thức quản lý. Đến nay 100% lô hàng giá trị thấp đã được xử lý điện tử và trừ thuế tự động. Với luồng xanh, thời gian thông quan chỉ khoảng 3 giây, với luồng vàng, thời gian xử lý từ 2 đến 5 phút. Điều này cho thấy thu thuế không nhất thiết làm chậm dòng chảy thương mại nếu đi kèm một hệ thống công nghệ phù hợp. Ngược lại, việc tiếp nhận dữ liệu điện tử sớm từ doanh nghiệp còn giúp cơ quan quản lý chủ động hơn trong phân tích và đánh giá rủi ro, thay vì chỉ xử lý khi hàng đã về tới cửa khẩu.
Nhìn rộng hơn, hướng đi của Việt Nam cũng phù hợp với xu thế quốc tế. Theo thông tin từ cơ quan hải quan, nhiều thị trường như EU, Vương quốc Anh, Úc, Singapore hay Thái Lan đã dần bãi bỏ hoặc thu hẹp cơ chế miễn thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ. Điểm chung là khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh, việc duy trì “vùng miễn thuế” cho các lô hàng nhỏ ngày càng bộc lộ hạn chế, vừa tạo bất bình đẳng cạnh tranh, vừa làm tăng rủi ro gian lận.
Có thể thấy, thu thuế đối với hàng hóa giá trị thấp không chỉ là giải pháp tăng thu ngân sách. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, từ bị động sang chủ động, và từ xử lý từng lô hàng sang giám sát cả một dòng chảy thương mại điện tử xuyên biên giới. Trong bối cảnh thị trường số tiếp tục mở rộng, đó sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và bền vững hơn cho cả doanh nghiệp trong nước lẫn các chủ thể tham gia thương mại xuyên biên giới.
Hải Bình