Việc bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ mở ra cơ hội gia nhập thị trường cho nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, để biến tiềm năng chế tác thành nguồn thu xuất khẩu hàng tỷ USD, bài toán nguyên liệu, chất lượng và năng lực cạnh tranh vẫn cần được tháo gỡ.
Giảm thủ tục, mở thêm cơ hội sản xuất
Nghị định số 390/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 16/10/2026, đánh dấu sự thay đổi trong quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Theo quy định mới, hoạt động sản xuất, gia công, mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ không còn thuộc nhóm ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Doanh nghiệp vì vậy không còn phải xin giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ như trước.
Trước đây, ngoài thủ tục đăng ký kinh doanh, doanh nghiệp sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ phải đề nghị Ngân hàng Nhà nước cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện. Việc loại bỏ thủ tục này được kỳ vọng giúp giảm thời gian, chi phí gia nhập thị trường, tạo điều kiện cho các cơ sở chế tác mở rộng hoạt động và thu hút thêm doanh nghiệp mới.
Đối với những giấy chứng nhận đã được cấp trước ngày 16/10/2026, doanh nghiệp không cần sử dụng giấy chứng nhận này như một điều kiện để tiếp tục sản xuất. Các hồ sơ đề nghị cấp mới hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận đã nộp nhưng chưa được giải quyết cũng dừng xử lý.
Việc tháo bỏ điều kiện cấp phép không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Các tổ chức, cá nhân sản xuất, gia công, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ vẫn phải tuân thủ quy định về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Các quy định về phòng, chống rửa tiền, phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường cũng tiếp tục được áp dụng.
Ở góc độ thị trường, cơ chế thông thoáng hơn có thể tạo thêm động lực đầu tư vào thiết kế, chế tác và phát triển sản phẩm. Khi số lượng chủ thể tham gia tăng lên, người tiêu dùng cũng có thêm lựa chọn về mẫu mã, chất lượng và giá bán. Song cạnh tranh sẽ đòi hỏi doanh nghiệp, nhất là những cơ sở quy mô nhỏ, phải nâng cao tay nghề, kiểm soát chất lượng và xây dựng uy tín.
Kinh nghiệm từ một số thị trường trong khu vực cho thấy trang sức, đá quý có thể trở thành ngành hàng xuất khẩu có giá trị lớn. Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), kim ngạch xuất khẩu đá quý và trang sức của Thái Lan năm 2025 đạt 26,6 tỷ USD. Nếu loại trừ vàng nguyên liệu, giá trị xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh đạt 13,6 tỷ USD.
Quy mô này cho thấy dư địa phát triển của ngành chế tác không chỉ nằm ở lượng vàng sử dụng, mà còn ở thiết kế, thương hiệu, khả năng đáp ứng thị hiếu và tiếp cận mạng lưới phân phối quốc tế. Với Việt Nam, đây cũng là những yếu tố cần được đầu tư nếu muốn nâng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.
Việc bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ mở ra cơ hội gia nhập thị trường cho nhiều doanh nghiệp.
Nguyên liệu quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu xuất khẩu
Dù thủ tục gia nhập thị trường được tháo gỡ, nguồn vàng nguyên liệu vẫn là yếu tố có ý nghĩa then chốt đối với doanh nghiệp chế tác.
Theo Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA), trong hơn 13 năm qua, việc doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức không được cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu đã ảnh hưởng đến khả năng chủ động nguồn cung. Khi nguyên liệu khan hiếm hoặc giá trong nước chênh lệch lớn so với thế giới, doanh nghiệp khó lập kế hoạch sản xuất dài hạn, tính toán giá thành và chào hàng cạnh tranh với đối tác nước ngoài.
Hiệp hội ước tính nhu cầu vàng nguyên liệu phục vụ sản xuất vàng miếng và vàng trang sức trung bình khoảng 50 tấn mỗi năm, tương đương khoảng 5 tỷ USD theo cơ sở tính toán của hiệp hội. Trong đó, khoảng một nửa sản lượng chế tác có thể phục vụ thị trường trong nước, phần còn lại hướng tới xuất khẩu.
Với khoảng 25 tấn vàng dùng để chế tác sản phẩm xuất khẩu, VGTA kỳ vọng giá trị thu về có thể đạt từ 3,5 đến 5 tỷ USD. Đây là ước tính về tiềm năng, phụ thuộc vào khả năng tiếp cận nguyên liệu, giá vàng, năng lực sản xuất và việc tìm được đơn hàng, thị trường tiêu thụ; chưa phải kim ngạch xuất khẩu đã thực hiện.
Đại diện hiệp hội cho rằng nếu doanh nghiệp có điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất, chế tác, ngành sẽ có thêm khả năng đáp ứng nhu cầu trong nước, đồng thời mở rộng đơn hàng xuất khẩu và tạo nguồn thu ngoại tệ.
Tuy nhiên, việc bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tự do nhập khẩu vàng nguyên liệu. Hoạt động này vẫn chịu cơ chế cấp phép và các yêu cầu quản lý theo quy định. Doanh nghiệp được cấp phép cũng phải thực hiện chế độ báo cáo về nhập khẩu, sử dụng, tồn kho nguyên liệu và các hợp đồng gia công, xuất khẩu có liên quan.
Bên cạnh nguồn cung, doanh nghiệp còn phải tính đến biến động giá vàng và chi phí vốn. Với một mặt hàng có giá trị nguyên liệu lớn, việc giá thay đổi nhanh có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá thành, nhất là khi thời gian từ lúc nhận đơn hàng đến khi giao sản phẩm kéo dài. Nếu không có phương án quản trị rủi ro phù hợp, doanh nghiệp có thể khó duy trì giá chào bán và lợi nhuận.
Thị trường trong nước cũng đang chịu sức ép từ mặt bằng giá cao. Theo báo cáo Xu hướng nhu cầu vàng quý II/2026 của Hội đồng Vàng Thế giới, nhu cầu vàng trang sức tại Việt Nam giảm 28%, xuống còn 1,8 tấn trong quý.
Ông Shaokai Fan, đại diện Hội đồng Vàng Thế giới, nhận định nguồn cung hạn chế và chênh lệch lớn giữa giá vàng trong nước với thế giới ảnh hưởng đến khả năng tham gia thị trường của nhà đầu tư Việt Nam. Việc cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, đồng thời thu hẹp chênh lệch giá, sẽ góp phần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người tiêu dùng và nhà đầu tư.
Trong bối cảnh đó, mở rộng xuất khẩu có thể tạo thêm đầu ra cho ngành chế tác, song doanh nghiệp cần vượt qua nhiều yêu cầu về chất lượng, độ tinh khiết, thiết kế và nguồn gốc sản phẩm. Một đơn hàng xuất khẩu không chỉ đòi hỏi khả năng gia công mà còn cần sự ổn định về nguyên liệu, tiến độ giao hàng và uy tín thương mại.
VDSC đánh giá việc giảm điều kiện kinh doanh có thể thúc đẩy cạnh tranh, khuyến khích đổi mới sản phẩm và thu hút đầu tư. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh cũng sẽ lớn hơn đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu quản lý chất lượng không theo kịp sự mở rộng của thị trường, nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng và gian lận về tuổi vàng có thể ảnh hưởng đến người tiêu dùng cũng như uy tín của ngành.
Vì vậy, cùng với việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp, công tác hậu kiểm cần được thực hiện hiệu quả, tập trung vào chất lượng, đo lường, nhãn hàng hóa, hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc sản phẩm. Sự minh bạch trong từng khâu không chỉ bảo vệ người mua mà còn giúp doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc tạo dựng niềm tin trên thị trường.
Cơ chế mới đã mở thêm dư địa cho vàng trang sức, mỹ nghệ Việt Nam phát triển. Để kỳ vọng xuất khẩu hàng tỷ USD trở thành hiện thực, ngành vẫn cần giải quyết đồng thời bài toán nguyên liệu, đầu tư năng lực chế tác, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các yêu cầu của thị trường quốc tế.
Thanh Cao