Thanh tra Chính phủ kết luận quyết định giải thể bắt buộc HTX Suối Ngọc - Vua Bà năm 2007 không phù hợp quy định pháp luật; đồng thời chỉ rõ trách nhiệm của các cơ quan qua từng thời kỳ và kiến nghị xử lý dứt điểm vụ việc.
Quyết định giải thể bắt buộc không có đủ căn cứ pháp lý
Ngày 28/8/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP về việc giải quyết khiếu nại của Hợp tác xã (HTX) Suối Ngọc - Vua Bà, xã Yên Xuân, thành phố Hà Nội. Vụ việc bắt nguồn từ khiếu nại của HTX đối với Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 4/4/2007 của UBND huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình về việc giải thể bắt buộc HTX.
Theo kết luận, HTX Suối Ngọc - Vua Bà được thành lập năm 1999. Ngày 28/8/1999, UBND huyện Lương Sơn cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Đến ngày 8/11/1999, UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 367/QĐ-UB giao đất lâm nghiệp cho HTX với tổng diện tích 280,87 ha. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp ngày 14/11/1999, trong đó có 104,06 ha đất trồng rừng và 176,81 ha rừng khoanh nuôi, bảo vệ; thời hạn sử dụng đến ngày 8/11/2049.
Ảnh: Minh họa (Nguồn: Tiền Phong)
Trong quá trình hoạt động, HTX phát sinh tranh chấp nội bộ giữa các thành viên sáng lập. Theo hồ sơ được Thanh tra Chính phủ rà soát, tại Đại hội nhiệm kỳ 2002-2005, ông Nguyễn Ngọc Nguyên và vợ là bà Nguyễn Thị Lộc không được bầu vào Ban quản trị. Sau đó, HTX tổ chức các cuộc họp xã viên và Ban quản trị, biểu quyết khai trừ hai người khỏi HTX với lý do không tham gia đầy đủ hoạt động, không bảo đảm ngày công lao động và bị cho là vi phạm Luật Hợp tác xã, Điều lệ HTX.
Sau khi ông Nguyễn Ngọc Nguyên có đơn khiếu nại, tố cáo hoạt động của HTX, UBND huyện Lương Sơn tiến hành thanh tra và phát hiện một số vi phạm. Ngày 18/11/2002, UBND huyện ban hành Quyết định số 1324/QĐ-UB đình chỉ hoạt động sản xuất, kinh doanh của HTX, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, tạm thời thu hồi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và con dấu.
Tuy nhiên, sau đó các cơ quan chức năng của tỉnh Hòa Bình tiếp tục kiểm tra, xem xét. Ngày 28/4/2003, UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết định số 565/QĐ-UBND, hủy bỏ quyết định đình chỉ hoạt động năm 2002 của UBND huyện Lương Sơn và cho phép HTX tiếp tục hoạt động trong 3 tháng để chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Đến năm 2005, Thanh tra tỉnh Hòa Bình tiếp tục kiến nghị cho phép HTX hoạt động sản xuất, kinh doanh theo Luật Hợp tác xã, đồng thời cho phép HTX tự lựa chọn, tự quyết định mô hình hoạt động phù hợp pháp luật. Tuy nhiên, ngày 18/4/2005, UBND tỉnh Hòa Bình lại có văn bản giao UBND huyện Lương Sơn xử lý vi phạm và thực hiện giải thể bắt buộc HTX theo Luật Hợp tác xã năm 2003.
Đáng chú ý, chính UBND huyện Lương Sơn tại Văn bản số 45/CV-UBND ngày 3/11/2005 từng báo cáo UBND tỉnh Hòa Bình rằng huyện “không đủ căn cứ pháp lý” để ra quyết định giải thể bắt buộc đối với HTX Suối Ngọc - Vua Bà. Dù vậy, sau chỉ đạo của UBND tỉnh, ngày 4/4/2007, UBND huyện Lương Sơn vẫn ban hành Quyết định số 290/QĐ-UBND giải thể bắt buộc HTX.
Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ xác định việc UBND huyện Lương Sơn căn cứ vào việc HTX không thực hiện chuyển đổi thành doanh nghiệp theo yêu cầu của UBND tỉnh Hòa Bình để ban hành quyết định giải thể bắt buộc là không phù hợp với khoản 2 Điều 42 Luật Hợp tác xã năm 2003 về các trường hợp giải thể bắt buộc.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ, trong số những vi phạm của HTX được nêu ra trước đây, ngoài việc chậm tổ chức Đại hội xã viên, các vi phạm khác không thuộc trường hợp giải thể bắt buộc theo quy định pháp luật. Một số vi phạm đã được cơ quan chức năng phát hiện, xử lý và HTX khắc phục.
Đặc biệt, kết luận cho rằng việc HTX không chuyển đổi thành doanh nghiệp theo yêu cầu của UBND tỉnh cũng không phải là một trong các trường hợp giải thể bắt buộc theo Luật Hợp tác xã. Đồng thời, yêu cầu chuyển đổi HTX thành doanh nghiệp được Thanh tra Chính phủ đánh giá là không phù hợp với chính sách của Nhà nước về khuyến khích phát triển hợp tác xã được quy định tại Luật Hợp tác xã năm 1996 và Luật Hợp tác xã năm 2003.
Trách nhiệm được xác định qua nhiều giai đoạn
Không chỉ xem xét quyết định giải thể năm 2007, Thanh tra Chính phủ còn rà soát quá trình giải quyết khiếu nại kéo dài của HTX trong gần hai thập kỷ.
Sau Quyết định 290/QĐ-UBND, Chủ tịch UBND huyện Lương Sơn ban hành Quyết định số 1287/QĐ-UBND ngày 11/9/2007, không chấp nhận khiếu nại của HTX và giữ nguyên quyết định giải thể bắt buộc. Thanh tra Chính phủ kết luận việc giải quyết khiếu nại lần đầu này là chưa khách quan, không phù hợp với khoản 2 Điều 42 Luật Hợp tác xã năm 2003. Trách nhiệm được xác định đối với Chủ tịch UBND huyện Lương Sơn, Thanh tra huyện và các đơn vị, tổ chức, cá nhân liên quan.
Ở cấp tỉnh, ngày 4/2/2008, Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết định số 275/QĐ-UBND giải quyết khiếu nại lần hai, giữ nguyên quyết định giải thể bắt buộc. Qua kiểm tra, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc giải quyết này cũng không phù hợp khoản 2 Điều 42 Luật Hợp tác xã năm 2003.
Kết luận nêu rõ nhiều vi phạm được viện dẫn trước đây để giải thể HTX không thuộc trường hợp giải thể bắt buộc. Trong đó, việc HTX chậm tổ chức Đại hội xã viên xảy ra trước thời điểm UBND huyện thanh tra và đình chỉ hoạt động; các cơ quan chức năng cũng từng có đại diện tham dự Đại hội nhưng không chấn chỉnh, xử lý vấn đề này ngay tại thời điểm đó.
Đối với việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho HTX, Thanh tra Chính phủ ghi nhận cơ quan chức năng của Hà Nội sau này đánh giá việc cấp giấy là do UBND huyện Lương Sơn hướng dẫn HTX thực hiện trình tự, thủ tục. Do đó, đây cũng không được xác định là căn cứ để giải thể bắt buộc HTX theo quy định của Luật Hợp tác xã.
Sau khi một phần địa giới tỉnh Hòa Bình được sáp nhập vào Hà Nội năm 2008, vụ việc tiếp tục được các cơ quan của Hà Nội xem xét. Năm 2015, UBND huyện Thạch Thất thành lập Hội đồng giải thể bắt buộc đối với HTX. Thành phố Hà Nội sau đó ban hành nhiều văn bản chỉ đạo xử lý, nhưng quá trình thực hiện gặp khó khăn do HTX không hợp tác và tiếp tục có đơn khiếu nại.
Đến năm 2024, Thanh tra Chính phủ kiến nghị rà soát lại toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc. Văn phòng Chính phủ sau đó thông báo chỉ đạo yêu cầu Hà Nội kiểm tra, rà soát, có biện pháp giải quyết dứt điểm, xử lý nghiêm các vi phạm nếu có, không để vụ việc khiếu nại kéo dài.
Kết luận thanh tra xác định việc giải quyết, xử lý vụ việc kéo dài có nguyên nhân từ những vướng mắc trong việc xử lý Quyết định 290/QĐ-UBND; việc UBND thành phố Hà Nội và các cơ quan chức năng chậm kiểm tra, rà soát; đồng thời sau khi nhận thấy quyết định giải quyết khiếu nại lần hai của Chủ tịch UBND tỉnh Hòa Bình trước đây chưa bảo đảm quy định pháp luật, các cơ quan của Hà Nội còn lúng túng trong việc xác định thẩm quyền xử lý. Trách nhiệm được xác định thuộc UBND thành phố Hà Nội, UBND huyện Thạch Thất và các đơn vị, tổ chức, cá nhân liên quan theo từng thời kỳ.
Trên cơ sở kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND tỉnh Phú Thọ và UBND thành phố Hà Nội tổ chức rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ. Nếu có đủ căn cứ thì xem xét trách nhiệm và xử lý theo quy định pháp luật.
Riêng Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội được kiến nghị ban hành quyết định bãi bỏ Quyết định số 290/QĐ-UBND ngày 4/4/2007 của UBND huyện Lương Sơn về giải thể bắt buộc HTX Suối Ngọc - Vua Bà.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng của Hà Nội được giao hướng dẫn HTX hoàn thiện thủ tục, củng cố tổ chức và các nội dung liên quan theo Luật Hợp tác xã hiện hành nếu HTX có nhu cầu tiếp tục hoạt động.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị kiểm tra, rà soát việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nghĩa vụ tài chính về đất nếu có; thực hiện thủ tục điều chỉnh diện tích đất lâm nghiệp của HTX do đã cắm mốc mở rộng Vườn quốc gia Ba Vì; đồng thời xử lý dứt điểm một số công trình vi phạm trên đất của HTX chưa được khắc phục triệt để.
Ngoài vấn đề tổ chức và đất đai, UBND xã Yên Xuân được giao làm việc với HTX và ông Nguyễn Ngọc Nguyên nhằm yêu cầu các bên phối hợp giải quyết dứt điểm quyền lợi của ông Nguyễn Ngọc Nguyên tại HTX. Nếu không thống nhất được, các bên được hướng dẫn khởi kiện tại Tòa án theo quy định pháp luật.
Ngày 10/9/2026, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 9237/VPCP-V.I thông báo ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về việc thực hiện Kết luận thanh tra số 629/KL-TTCP. Thanh tra Chính phủ đề nghị các cơ quan liên quan thực hiện kết luận, bảo đảm đúng quy định pháp luật và báo cáo kết quả để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Như vậy, kết luận thanh tra khép lại một chặng đường khiếu nại kéo dài, đồng thời đặt ra yêu cầu xử lý trách nhiệm, đất đai và tổ chức HTX đúng quy định pháp luật
Phượng Hòa