Thông tin từ Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu thủy sản Việt Nam gần như đã hoàn toàn hồi phục sau dịch COVID-19 và chuẩn bị cán mốc kỷ lục 10 tỷ USD. Tuy nhiên, ngành thuỷ sản vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn phía trước.
Cụ thể, tính đến cuối tháng 10, xuất khẩu thuỷ sản cả nước đã đạt trên 9,4 tỷ USD, tăng 33% so với cùng kỳ năm ngoái. Kim ngạch xuất khẩu của những ngành hàng chủ lực đều ghi nhận tăng trưởng 2 con số so với cùng kỳ năm ngoái.
Ước tính đến cuối tháng 11 xuất khẩu thủy sản sẽ đạt 10 tỉ USD và dự kiến trong năm nay sẽ cán mốc 11 tỉ USD, trong đó cao nhất là mặt hàng tôm với 4,3 tỉ USD.
77% là con số tăng trưởng ấn tượng của ngành cá tra và kim ngạch 2,1 tỷ USD trong 10 tháng qua, giúp ngành này tăng tỷ trọng trong cơ cấu các sản phẩm xuất khẩu chính, chiếm gần 23%. Trong khi đó, cùng kỳ năm 2021, cá tra chỉ chiếm 17% xuất khẩu. Giá trung bình xuất khẩu cá tra tăng nhiều nhất, 50% so với cùng kỳ, và cơ hội gia tăng thị phần do xung đột Nga – Ukrain làm nguồn cung cá thịt trắng hạn chế: Đó là 2 yếu tố chính thúc đẩy xuất khẩu cá tra tăng mạnh trong thời gian qua.
Xuất khẩu cá tra chiếm vị trí quan trọng trong cơ cấu ngành thuỷ sản.
Đối với ngành tôm, dù vẫn tăng 18% và mang về giá trị xuất khẩu cao nhất gần 3,8 tỷ USD, nhưng tỷ trọng của ngành tôm năm nay là 40%, thấp hơn 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Xuất khẩu tôm tăng mạnh 5 tháng đầu năm, sau đó chững lại, thậm chí sụt giảm so với cùng kỳ trong một số tháng. Nửa cuối năm, xuất khẩu tôm bị sụt giảm vì thị trường giảm nhu cầu và thiếu nguyên liệu trong nước. Giá tôm trung bình xuất khẩu cũng không tăng mạnh được như cá tra vì áp lực cạnh tranh rất lớn với 2 nước Ecuador và Ấn Độ.
Xuất khẩu cá ngừ chắc chắn sẽ đạt kỷ lục 1 tỷ USD trong năm 2022, vì đến cuối tháng 10 ngành này đã thu được 884 triệu USD, tăng 49% và chiếm 9,4% tổng XK thuỷ sản, cao hơn so với 8,4% cùng kỳ năm ngoái.
Xuất khẩu mực, bạch tuộc cũng tăng trưởng 2 con số với 33% đạt 630 triệu USD. Trong đó, sản phẩm mực mang về 354 triệu đô la, bạch tuộc XK đạt 277 triệu USD.
Xuất khẩu các loài cá khác, chủ yếu là cá biển, chiếm 18% với 1,7 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Trong đó, các sản phẩm chả cá, surimi XK đạt trên 350 triệu USD. Các loài cá khác có kim ngạch xuất khẩu đáng kể gồm: cá hồi, cá cơm, cá nục, cá chẽm, cá minh thái, saba, cá trích, cá tuyết…
Tại Hội thảo ngành thủy sản 2023 với chủ đề “Nhận diện thách thức và giải bài toán đơn hàng giảm, lãi suất tăng” diễn ra vào ngày 26/11 vừa qua, ông Trương Đình Hòe (Tổng Thư ký VASEP) đánh giá thủy sản Việt Nam có nhiều tiềm năng, còn nhiều dư địa do có hệ thống nuôi trồng thủy sản khá mạnh.
Chỉ tính riêng sản phẩm cá tra, Việt Nam có thể nuôi lên 2-3 triệu tấn là vấn đề không quá khó, tuy nhiên vấn đề là giá cả khi bán ra thị trường là bao nhiêu.
Bên cạnh các tiềm năng và thế mạnh, ông Hòe cho rằng ngành thủy sản Việt Nam còn nhiều thách thức về nguyên liệu chế biến thức ăn, thị trường, quỹ đất cho nuôi trồng thủy sản, chất lượng con giống, chi phí đầu vào.
Kế đó là thức ăn và phòng bệnh để tạo ra hệ thống quan trắc tốt nhất, giảm thiểu rủi ro trong quá trình nuôi trồng thủy sản. Và cuối cùng là về quy hoạch diện tích đất tương ứng để phục vụ tốt cho nuôi trồng thủy sản đang bị ảnh hưởng bởi phát triển đô thị, các khu du lịch.
Tuy nhiên, xuất khẩu thuỷ sản cũng đang đối mặt với nhiều thách thức ở phía trước. Kinh tế thế giới suy thoái, nhu cầu hàng hoá và thực phẩm nói chung, thuỷ sản nói riêng sẽ bị ảnh hưởng theo chiều hướng giảm về khối lượng và cả giá nhập khẩu so với năm 2022
Lạm phát trong nước và các chi phí sản xuất và xăng dầu tiếp tục tăng, làm tăng giá thành và giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm thuỷ sản
Thị trường tiêu thụ chậm lại, nhiều nhà nhập khẩu huỷ/hoãn nhận hàng khiến chi phí lưu kho và các chi phí hậu cần khác tăng
Doanh nghiệp thiếu vốn để quay vòng sản xuất, thu mua nguyên liệu cho bà con nông ngư dân. Cả doanh nghiệp và bà con nông ngư dân đều khó tiếp cận vay vốn trước thực trạng các ngân hàng đóng hết các room tín dụng, không giải ngân. Việc này sẽ ảnh hưởng nặng nề đến toàn ngành trong thời gian tới, dẫn đến đình trệ sản xuất, thiếu nguyên liệu, thiếu vốn để đầu tư sản xuất, chế biến và xuất khẩu.
Thiếu lao động cho ngành thuỷ sản cũng là một vấn đề lớn của ngành thuỷ sản và thẻ vàng IUU vẫn chưa được tháo gỡ tiếp tục ảnh hưởng đến xuất khẩu thuỷ sản sang thị trường EU.
Xung đột Nga – Ukraine giáng một đòn nặng nề vào kinh tế châu Âu và Mỹ, nhất là những nước trong khối G7 như Anh, Ý. Các chuyên gia cũng đã dự báo kinh tế các nước này sẽ xấu hơn trong năm tới. Mà đây là những thị trường nhập khẩu quan trọng của thuỷ sản Việt Nam, do vậy, dự báo xuất khẩu sang Mỹ, EU, Anh trong năm 2023 sẽ giảm so với năm nay.
Cẩm Lê (t/h)