12:23 17/11/2026

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam: Mở rộng thị trường, nâng chuẩn cạnh tranh

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng với kim ngạch 10,36 tỷ USD trong 10 tháng năm 2026, tăng 10,9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, bên cạnh Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò thị trường chủ lực, nhiều thị trường như Brazil, Canada và Nga đang nổi lên với tốc độ tăng trưởng cao.

Dịch chuyển thị trường mở thêm dư địa cho thủy sản Việt

Kết quả xuất khẩu thủy sản trong 10 tháng năm 2026 cho thấy ngành hàng này vẫn duy trì được sức tăng trưởng trong bối cảnh thương mại quốc tế có nhiều biến động. Với kim ngạch đạt 10,36 tỷ USD, tăng 10,9% so với cùng kỳ, thủy sản Việt Nam đang cho thấy khả năng duy trì đầu ra tại các thị trường lớn, đồng thời từng bước khai thác thêm những điểm đến mới.

Riêng tháng 10, xuất khẩu đạt 1,26 tỷ USD, tăng 7,7%. Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ Trung Quốc - thị trường chiếm 23,72% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, với mức tăng 30,6% trong 10 tháng.

Lợi thế về vị trí địa lý, thời gian vận chuyển và khả năng cung ứng linh hoạt giúp doanh nghiệp Việt Nam có điều kiện cạnh tranh tại thị trường này. Đặc biệt, nhu cầu đối với cá tra và các mặt hàng hải sản tiếp tục tạo dư địa cho xuất khẩu. Tuy nhiên, việc Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tính toán cơ cấu thị trường hợp lý, tránh phụ thuộc quá nhiều vào một đầu ra.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam Mở rộng thị trường nâng chuẩn cạnh tranh

Ở chiều ngược lại, diễn biến tại các thị trường truyền thống cho thấy bức tranh xuất khẩu đang có sự phân hóa. Hoa Kỳ đứng thứ hai, chiếm 15,64% tổng kim ngạch, nhưng hoạt động xuất khẩu trong tháng 10 có dấu hiệu chững lại. Nhật Bản và Hàn Quốc lần lượt chiếm 13,84% và 7,16%, tiếp tục là những thị trường quan trọng đối với thủy sản Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng tại một số thị trường ngoài nhóm đối tác chủ lực. Xuất khẩu sang Brazil tăng 57,1% trong 10 tháng, riêng tháng 10 tăng 87,5%. Canada ghi nhận mức tăng 52% trong tháng 10, trong khi Nga tăng 31,5%.

Những con số này cho thấy cơ hội tăng trưởng không chỉ tập trung ở các thị trường có quy mô lớn, mà còn đến từ những khu vực đang gia tăng nhu cầu nhập khẩu. Việc khai thác tốt các thị trường này có thể giúp doanh nghiệp phân tán rủi ro, bù đắp những thời điểm nhu cầu suy yếu tại các thị trường truyền thống.

Dù vậy, mở rộng thị trường không đơn thuần là gia tăng số lượng đối tác. Doanh nghiệp cần nghiên cứu đặc điểm tiêu dùng, yêu cầu kỹ thuật và khả năng thanh toán của từng khu vực để lựa chọn sản phẩm phù hợp. Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá và sản lượng, việc phát triển sản phẩm chế biến, nâng tỷ trọng hàng có giá trị gia tăng sẽ là hướng đi cần thiết để cải thiện hiệu quả xuất khẩu.

Tiêu chuẩn bền vững định hình lại cuộc cạnh tranh

Nếu đa dạng hóa thị trường giúp doanh nghiệp mở rộng đầu ra thì khả năng đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu sẽ quyết định mức độ duy trì hiện diện tại những thị trường này.

Đáng chú ý, các yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng đang ngày càng được chú trọng. Tại EU, cơ chế Hạn ngạch Thuế quan Tự chủ (ATQ) được gia hạn đến ngày 31/12/2027, tiếp tục hỗ trợ nhập khẩu một số nguyên liệu thủy sản. Tuy nhiên, EU dự kiến bổ sung các tiêu chí phát triển bền vững vào cơ chế mới, với đề xuất dự kiến được trình trong quý I/2027.

Diễn biến này cho thấy lợi thế cạnh tranh của thủy sản không còn chỉ nằm ở giá thành, chất lượng hay khả năng giao hàng. Nguồn gốc nguyên liệu, phương thức khai thác, quy trình nuôi trồng và tác động môi trường của hoạt động chế biến cũng có thể trở thành những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định nhập khẩu.

Đối với thủy sản khai thác, kiểm soát nguồn gốc và thực hiện các quy định chống khai thác IUU tiếp tục là yêu cầu quan trọng. Doanh nghiệp cần bảo đảm tính đầy đủ, thống nhất của nhật ký khai thác, dữ liệu giám sát hành trình và hồ sơ nguyên liệu. Trong khi đó, với thủy sản nuôi trồng, việc quản lý mã số vùng nuôi, con giống, thức ăn, sử dụng vật tư đầu vào và quy trình thu hoạch cần được thực hiện xuyên suốt.

Xuất khẩu thủy sản Việt Nam Mở rộng thị trường nâng chuẩn cạnh tranh

Ở khâu chế biến, yêu cầu phát triển bền vững cũng đặt ra bài toán đầu tư công nghệ. Tiết kiệm năng lượng, kiểm soát nước thải, giảm phát sinh chất thải và sử dụng bao bì thân thiện với môi trường không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thách thức nằm ở chỗ, những tiêu chuẩn này đòi hỏi sự phối hợp của toàn chuỗi cung ứng, từ người nuôi, đơn vị khai thác đến cơ sở chế biến và xuất khẩu. Nếu chỉ doanh nghiệp xuất khẩu đầu tư kiểm soát chất lượng ở khâu cuối cùng, khả năng đáp ứng đầy đủ yêu cầu truy xuất và minh bạch nguồn nguyên liệu sẽ bị hạn chế.

Chế biến sâu là hướng nâng giá trị xuất khẩu

Bên cạnh việc mở rộng thị trường và nâng chuẩn sản xuất, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm cũng là vấn đề cần được doanh nghiệp thủy sản quan tâm.

Thực tế tại một số quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ cho thấy, nhóm tôm chế biến giá trị gia tăng đang ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Đây là hướng đi đáng tham khảo đối với doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh về giá ở các mặt hàng nguyên liệu ngày càng lớn.

Việc phát triển các dòng tôm chế biến, cá fillet, surimi và thực phẩm thủy sản tiện lợi có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận phân khúc tiêu dùng có giá trị cao hơn, đồng thời gia tăng khả năng tham gia sâu vào chuỗi phân phối quốc tế. Tuy nhiên, chế biến sâu cần đi cùng đầu tư công nghệ, nghiên cứu thị trường và kiểm soát chất lượng, thay vì chỉ mở rộng danh mục sản phẩm.

Với kim ngạch 10,36 tỷ USD sau 10 tháng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang có nền tảng tích cực để hướng tới những mục tiêu cao hơn. Song, tăng trưởng trong giai đoạn tới sẽ không chỉ phụ thuộc vào khả năng khai thác nhu cầu nhập khẩu, mà còn nằm ở năng lực thích ứng trước những thay đổi của thương mại quốc tế.

Đa dạng hóa thị trường, nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến và kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng cần được triển khai đồng thời. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng giúp thủy sản Việt Nam chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, giá trị và tính bền vững.

Nhật Hạ