Xuất khẩu cà phê Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng tích cực về sản lượng, nhưng kim ngạch và giá xuất khẩu bình quân lại suy giảm. Diễn biến này cho thấy lợi thế về nguồn cung chưa đủ bảo đảm hiệu quả kinh tế, đặt ngành cà phê trước yêu cầu tái cơ cấu sản phẩm, nâng chất lượng và gia tăng tỷ trọng chế biến để cải thiện sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Áp lực nguồn cung làm suy giảm giá trị xuất khẩu
Kết quả xuất khẩu cà phê 10 tháng năm 2026 đang bộc lộ một nghịch lý đáng chú ý: lượng hàng bán ra tăng nhưng giá trị thu về lại giảm. Cụ thể, Việt Nam xuất khẩu 1,56 triệu tấn cà phê, đạt kim ngạch 7,08 tỷ USD, tăng 18,5% về sản lượng nhưng giảm 5,2% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt 4.527 USD/tấn, giảm khoảng 20%.
Khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng sản lượng và kim ngạch cho thấy hiệu quả thu về trên mỗi đơn vị hàng hóa đang chịu sức ép đáng kể. Điều này đặt ra vấn đề về tính bền vững của mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào xuất khẩu cà phê nhân, nhất là khi giá bán ngày càng phụ thuộc vào biến động cung cầu trên thị trường thế giới.
Đẩy mạnh chế biến rang xay, cà phê hòa tan và các sản phẩm có giá trị gia tăng được xem là hướng đi giúp ngành cà phê giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô.
Một trong những yếu tố gây sức ép là nguồn cung từ Brazil gia tăng. Trong tháng 10, xuất khẩu cà phê nhân của quốc gia Nam Mỹ đạt 287.300 tấn, tăng 23,3% so với cùng kỳ. Sản lượng Arabica năm 2026 ước đạt 48,2 triệu bao, tăng 34,8%.
Nguồn cung dồi dào từ Brazil tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam. Khi nguồn hàng trên thị trường quốc tế tăng lên, khả năng duy trì mặt bằng giá cao sẽ khó khăn hơn, đặc biệt đối với những sản phẩm chưa có sự khác biệt rõ rệt về chất lượng và phân khúc tiêu thụ.
Tại Việt Nam, giá Robusta có dấu hiệu phục hồi nhẹ đầu tháng 11 nhờ nguồn cung đầu vụ chưa thực sự dồi dào. Tuy nhiên, triển vọng giá vẫn chịu áp lực khi hoạt động thu hoạch tại Tây Nguyên bước vào giai đoạn cao điểm, kéo theo lượng cà phê đưa ra thị trường tăng nhanh.
Giá cà phê trong nước đầu tháng 11 đã giảm còn 84.400-85.000 đồng/kg, thấp hơn 500-1.200 đồng/kg so với cuối tháng trước. Diễn biến này cho thấy nguồn cung trong nước và quốc tế đang tạo ra những tác động đan xen, khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải thận trọng hơn trong việc xây dựng kế hoạch thu mua, tồn kho và ký kết hợp đồng.
Vấn đề đặt ra là nếu tiếp tục mở rộng xuất khẩu chủ yếu bằng khối lượng, doanh nghiệp sẽ khó chủ động trước những chu kỳ giảm giá. Trong bối cảnh chi phí thu mua, chế biến và logistics vẫn hiện hữu, giá bán bình quân suy giảm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận, ngay cả khi sản lượng xuất khẩu tăng trưởng tích cực.
Chế biến sâu và đa dạng thị trường để nâng sức cạnh tranh
Sự phân hóa giữa các thị trường nhập khẩu cho thấy cơ hội tăng trưởng của cà phê Việt Nam vẫn còn, nhưng không đồng đều và đòi hỏi chiến lược tiếp cận phù hợp.
EU tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm 40,9% tổng kim ngạch cà phê Việt Nam. Trong 10 tháng năm 2026, xuất khẩu sang khu vực này đạt 681.800 tấn, trị giá 2,89 tỷ USD, tăng 25% về lượng nhưng giảm 3,9% về giá trị. Đây tiếp tục là minh chứng cho thực tế sản lượng tăng chưa đồng nghĩa với khả năng cải thiện giá trị xuất khẩu.
Trong khi đó, Hoa Kỳ ghi nhận diễn biến tích cực hơn khi lượng cà phê xuất khẩu đạt 109.800 tấn, trị giá 471,1 triệu USD, tăng lần lượt 47% và 15,7%. Xuất khẩu sang Nga tăng 30,3%, Trung Quốc tăng 49%, mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng thị trường và phân tán rủi ro đầu ra.
Tuy nhiên, không phải thị trường nào cũng duy trì được đà tăng trưởng. Tại Hàn Quốc, thị phần cà phê Việt Nam giảm từ 19,04% xuống 15,88% trong 9 tháng đầu năm. Việt Nam hiện là nguồn cung lớn thứ ba tại thị trường này, sau Brazil và Colombia.
Các nhà máy chế biến cà phê đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Diễn biến trên cho thấy việc duy trì vị thế tại các thị trường nhập khẩu không chỉ phụ thuộc vào khả năng cung ứng mà còn gắn với chất lượng, cơ cấu sản phẩm và mức độ phù hợp với thị hiếu tiêu dùng. Những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và tính ổn định sẽ tạo ra áp lực buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận, thay vì chỉ tập trung gia tăng lượng hàng xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, chế biến sâu cần được xem là một trong những hướng đi trọng tâm. Thay vì chủ yếu xuất khẩu cà phê nhân, doanh nghiệp cần mở rộng các dòng sản phẩm rang xay, cà phê hòa tan và sản phẩm chế biến theo nhu cầu riêng của từng thị trường. Thực tế xuất khẩu sang Trung Quốc cho thấy phân khúc cà phê hòa tan đang mở ra cơ hội gia tăng giá trị, giúp doanh nghiệp tiếp cận sâu hơn vào thị trường tiêu dùng.
Tuy nhiên, nâng tỷ trọng chế biến không đơn thuần là đầu tư thêm dây chuyền sản xuất. Doanh nghiệp cần đồng thời kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, phơi sấy đến bảo quản và chế biến. Việc phát triển vùng nguyên liệu ổn định, tăng cường truy xuất nguồn gốc và áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững cũng là điều kiện quan trọng để duy trì khả năng tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao.
Về dài hạn, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm có bản sắc riêng sẽ giúp cà phê Việt Nam giảm dần sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu thế giới. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp cải thiện khả năng định giá, mở rộng phân khúc khách hàng và nâng cao giá trị trong chuỗi cung ứng.
Khi giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 20%, tăng sản lượng không còn là thước đo đầy đủ cho hiệu quả phát triển của ngành cà phê. Chuyển dịch từ xuất khẩu nguyên liệu sang chế biến, xây dựng thương hiệu và kiểm soát chất lượng toàn chuỗi sẽ quyết định khả năng nâng tầm giá trị cà phê Việt Nam trong thời gian tới.
Hoàng Hậu