Xuất khẩu tôm sang EU có thể tăng trưởng 18% trong năm 2025

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, Liên minh châu Âu (EU) đang nổi lên như điểm tựa quan trọng cho ngành tôm Việt Nam. Theo số liệu hải quan được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) dẫn lại, 8 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu tôm Việt sang EU đạt 376 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ và chiếm 12,6% tổng kim ngạch tôm cả nước.

VASEP dự báo với đà này và bức tranh cầu tích cực tại châu Âu, xuất khẩu tôm Việt sang EU có thể duy trì nhịp tăng 12 - 15% trong những tháng còn lại, nâng tăng trưởng cả năm lên 15 - 18% so với 2024. Đây không chỉ là cơ hội ngắn hạn, mà còn là thách thức buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược để bứt phá tại thị trường khó tính bậc nhất thế giới.

Thực trạng cầu và cạnh tranh tại EU

Theo số liệu của Eurostat, trong 7 tháng đầu năm 2025, EU nhập khẩu 342.509 tấn tôm từ châu Á, Mỹ Latinh và châu Phi, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2024. Về giá trị, nhập khẩu đạt 2,28 tỷ EUR, tăng 19%. Nếu xu hướng này duy trì, cả năm 2025 cầu tôm tại EU có thể tiến gần ngưỡng 400.000 tấn - mức cao nhất trong nhiều năm.

Đáng chú ý, Ecuador, Ấn Độ và Việt Nam là ba nước cung cấp chính cho EU, trong đó Ecuador vươn lên chiếm ưu thế nhờ tăng trưởng mạnh mẽ về khối lượng và sản phẩm giá trị gia tăng.

Ecuador hiện chiếm tới hơn 40% tổng lượng nhập khẩu tôm vào EU nhờ chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu từ quý II/2025. Không chỉ dựa vào khối lượng, nước này còn mở rộng sang sản phẩm bóc vỏ, tôm giá trị gia tăng - vốn là phân khúc thế mạnh của Việt Nam.

Ấn Độ giữ vị trí thứ hai với mức tăng 25%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc Mỹ áp thuế cao từ cuối tháng 8/2024, buộc họ xoay trục mạnh sang châu Âu. Tuy nhiên, Ấn Độ đang đối mặt thách thức lớn: quy định kiểm soát kháng sinh mới của EU có hiệu lực từ 3/9/2026, đòi hỏi hệ thống nuôi và chế biến phải thay đổi mạnh mẽ.

Việt Nam đứng thứ ba với 30.715 tấn, tăng 19% so với cùng kỳ. Nhóm sản phẩm chủ lực vẫn là tôm thẻ bóc vỏ, tôm chế biến tiện lợi và tôm sú có chứng nhận bền vững. Đây là các mặt hàng hợp khẩu vị tiêu dùng châu Âu và ít chịu áp lực trực diện từ Ecuador. Tuy nhiên, khoảng cách thị phần so với hai đối thủ dẫn đầu vẫn rất lớn

Chiến lược cho doanh nghiệp Việt

Để biến triển vọng tăng trưởng thành kết quả bền vững, doanh nghiệp Việt cần có cách tiếp cận mới thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá. VASEP cho rằng hướng đi tất yếu là cạnh tranh bằng chất lượng, minh bạch và bền vững.

Để duy trì đà tăng trưởng tại EU, doanh nghiệp tôm Việt không thể chỉ dựa vào lợi thế giá. Thay vào đó, một loạt chiến lược mang tính dài hạn cần được triển khai, trong đó việc chủ động chuẩn hóa quy trình kiểm soát kháng sinh phải đặt lên hàng đầu. Nếu sớm đáp ứng, thậm chí vượt chuẩn các quy định khắt khe của EU trước thời điểm 2026, doanh nghiệp Việt sẽ biến rào cản thành lợi thế, gửi đi thông điệp mạnh mẽ về sự minh bạch và an toàn – điều mà người mua châu Âu đặc biệt coi trọng.

Tiếp theo là đầu tư vào chứng nhận bền vững. Các tiêu chuẩn như ASC, hữu cơ hay carbon-smart đang nhanh chóng trở thành “tấm hộ chiếu” để sản phẩm tôm có mặt trên kệ các hệ thống bán lẻ lớn. Không chỉ mở ra cánh cửa thị trường, những chứng nhận này còn nâng vị thế sản phẩm, đưa doanh nghiệp tiến sâu hơn vào phân khúc cao cấp, nơi biên lợi nhuận hấp dẫn hơn so với xuất khẩu số lượng lớn.

Một thách thức khác đến từ cạnh tranh trực diện với Ecuador – quốc gia đang mở rộng mạnh mẽ sang sản phẩm giá trị gia tăng. Để không bị lép vế, Việt Nam cần đa dạng hóa danh mục sản phẩm chế biến: từ tôm bóc vỏ nấu chín, tôm vòng, tôm tẩm ướp cho tới các dòng chế biến sẵn. Khi tham gia cuộc chơi “giá trị”, doanh nghiệp mới có thể bảo vệ thị phần và tránh phụ thuộc vào những hợp đồng khối lượng lớn nhưng lợi nhuận thấp.

Chiến lược thị trường cũng phải được điều chỉnh. Thay vì dàn trải, việc tập trung vào các điểm đến trọng yếu như Đức, Bỉ, Pháp và Đan Mạch – nơi nhu cầu tăng nhanh và ưa chuộng sản phẩm giá trị cao – sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn lực và xây dựng thị phần bền vững. Trong khi đó, linh hoạt trong hợp đồng xuất khẩu là công cụ thiết yếu để giảm thiểu rủi ro từ biến động giá nguyên liệu và tỷ giá EUR/USD, với các điều khoản gắn theo chỉ số giá và kế hoạch giao hàng phân kỳ.

Cuối cùng, không thể bỏ qua số hóa truy xuất nguồn gốc. Hệ thống QR code gắn với dữ liệu nuôi, kiểm nghiệm và chứng nhận môi trường không chỉ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về minh bạch và phát triển xanh, mà còn là công cụ tạo niềm tin với người tiêu dùng và đối tác phân phối tại châu Âu. Đây sẽ là một trong những yếu tố phân định rõ ràng giữa doanh nghiệp nào giữ được chỗ đứng lâu dài, và doanh nghiệp nào bị loại khỏi cuộc chơi.

EU đang mở ra một chu kỳ cầu mạnh mẽ cho ngành tôm toàn cầu, và Việt Nam đang hưởng lợi nhờ đà tăng trưởng ổn định trong năm 2025. Tuy nhiên, cạnh tranh từ Ecuador và Ấn Độ ngày càng gay gắt, cùng các rào cản kỹ thuật siết chặt, khiến lợi thế giá rẻ không còn là con đường hiệu quả.

Tương lai của tôm Việt tại châu Âu sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có dám chuyển hướng sang mô hình chất lượng – minh bạch – bền vững hay không. Nếu làm tốt, không chỉ duy trì mức tăng trưởng 15–18% trong năm nay, mà còn mở ra cơ hội đưa tôm Việt trở thành lựa chọn hàng đầu trong giỏ hàng của người tiêu dùng EU trong thập kỷ tới.

Hoàng Hậu